|
Son
zamanlarda, ba�ta TV olmak �zere, �medyada �iddet� �ok
vurgulan�r oldu. ��nk� ilgi �ekiyor. Ayr�ca, yap�mc�lar�n(ya
da habercilerin de) kolay�na geliyor. Sadece haberlerin de�il,
�ocuklarla ilgili �izgi filmlerde bile �iddet unsuru a��rl�kl�
olarak ortaya konuyor. Komedi nitelikli dizi ve filmler bile
didi�me, iti�me ve �eki�me �zerine...
Konuyla
ilgilenen ara�t�rmac�lar�n(1) a��klamalar�na
g�re, �iddet kavram�n�n kapsam�na; vuruculuk, k�r�c�l�k,
cinsellik, insan�n �fkesini bo�altmaya yarayan her t�rl�
davran��/eylem(hatt� bak��, mimik), k�saca insani de�erleri(iffet,
izzet, onur)tehdit eden her eylem girmektedir.
Medyadaki �iddetin,
masum hedefleri durumunda olan �ocuklar�n ilgisini ni�in bu
kadar �ekmektedir? ��nk� �iddet i�eren program ve
filmlerde, macera, hareket vard�r, bunlardan dolay� da bu t�r
yap�mlar heyecan vericidir, duygu s�m�r�s�ne de elveri�lidir.
Bunlar�n yan� s�ra, �zellikle b�y�kler / yeti�kinler(ve
gen�ler) i�in ge�erli olmak �zere, TV�de �iddet olaylar�n�
g�rmek, (�zellikle de �iddete merakl� insanlarda) bir t�r
doyum uyand�rmaktad�r. Bir arkada�� an�ms�yorum; uykusu
ka�t��� gecelerde, kalk�p korku filmi izlerdi. Cumartesi
ak�amlar� da( ertesi g�n erken kalkmak zorunda olmad���
i�in) birka� korku filmi izlemeden uyuyamazd�. �zleyici,
�iddet filminin ba�rol oyuncusuyla �zde�le�mek suretiyle,
kendisindeki sald�rganl�k ya da �ehv�n�(2) duygular�n�
k�smen de olsa doyuma ula�t�rmaktad�r.
Ba�ta TV
olmak �zere genel olarak medyadaki �iddet �ocuklar�(b�y�klere
oranla) daha fazla etkilemektedir. ��nk� �ocuklar�n kendi
kendilerini korumalar� daha azd�r. �ocuklar, yeti�kinler
kadar olaylara ger�ek�i yakla�amamaktad�r. Ba�ka bir
ifadeyle, �ocuklar �ger�ek olan � ile �ger�ek olmayan�
� ay�rt edebilecek olgunlukta bulunmad�klar� ya da bu �ekilde
e�itilmedikleri i�in medyadaki ve toplumdaki �iddet kar��s�nda
masum ve korumas�z birer hedef durumundad�rlar. Dahas�, �ocuklar,
heyecanl� ve korkun� olan �eyleri daha kolay ��renmektedir.
��te b�yle
bir etkilenme sonunda, e�er �ocuk ki�ilik �zellikleri bak�m�ndan
biraz hareketli ise; sald�rgan, i�e kapan�k ise, daha da
korkak ve �rkek oluyor. Felaketin bu kadar a��k ve se�ikli�ine
kar��n, bunun savunucular� da yok de�il: S�z�m ona
�ger�ek�i � yakla��m�n savunucular� diyorlar ki, ��iddet,
ya�am�n bir par�as�d�r. O halde �ocuklar� ya�ama al��t�rmak
i�in �iddet i�erikli sahneleri de onlara sunmal�y�z.�(3)
Ger�ek�i olunacaksa, ya�am�n sadece
�iddet y�n� yans�t�lmamal�. ��nk� ya�am sadece ya da
a��l�kl� olarak �iddet i�ermiyor oysa ki uygulamalarda
�z�nt� ve endi�e i�inde g�r�yoruz ki, haber programlar�nda
bile �iddet eleman� �ne ��kar�l�yor. Bu durumun
�sorumlu habercilik � anlay���yla kolay kolay ba�da��r
bir yan� oldu�unu sanm�yoruz. ��nk� bu programlar, ya�am�n
�arp�t�lm�� g�r�n�m�n� a��rl�kl� olarak
izleyiciye sunmakt�r.
Bu tutum,
insan onurunu ayaklar alt�na alan bir anlay��� ekrana,
gazete ve dergilerin sayfalar�nda yans�mas�ndan ba�ka bir
�ey de�ildir. Ac� ger�ek b�yle oldu�una g�re, aile, �ocu�u,
ins�n� de�erleri ayaklar alt�na alan ve insan onurunu hi�e
sayan bu uygulamaya kar�� �ocu�u korumak durumundad�r. �ocuklar
TV kar��s�nda ve �iddet i�eren bilgisayar oyunlar�yla ba�
ba�a saatlerce pasif olarak oturtarak, (�iddet i�eren
programlar olmasa bile) at�lete s�r�klemi� yada bu
olumsuzlu�a g�z yummu� oluyoruz. Bu ba�lamda, bunlar�n do�ru
olmad���na, aile �ocu�un dikkatini �ekebilir, �ocu�u
ba�ka aktivitelere y�nlendirebilir. Zihni geli�tirici, g�ven
art�r�c�, onun bencilli�ini giderici, payla��m duygular�n�
geli�tirici ve de k�lt�rel ve sportif etkinliklerin neler
oldu�unu pedagoloji bilimi bize a��kca g�stermektedir. �ocuk
daha bilgilendirici, daha geli�tirici programlara y�nlendirilebilir,
spor ve �e�itli aktivitelere �zendirilebilir. Yani �ocu�un
g�nl�k ya�am�nda, onun ya�am�n� olumlu y�nde etkileyen
ba�ka �eyler de olursa, TV�nin olumsuz y�nlerinden
korunmu� olabilir. O zaman �ocuk, TV ve internete uzun uzun
bak�p ta, ya�am� (kendisine empoze edilen ger�ek�i
olmayan ya�am�) TV�den ve internetten izleme ve ��renme
hat�s�na d��mez.
D�nyan�n
en temel sendromu olarak da nitelendirilen medyadaki �iddet;
�ocuklar�n bir k�sm�n� sald�rgan, bir k�sm�n� da
korkak hale getiriyor. Medyadan kaynaklanan bu �iddet bombard�man�
insan� de�erleri ve �ocuklar� s�rekli olarak tehdit eder
bir tehlike olma niteli�ini, al�nan baz� �nlemlere ra�men,
ne yaz�k ki s�rd�rmektedir. Hi� birimiz �iddeti bilerek
do�mad�k; bunu, sonradan ve bizden �nce do�mu� olanlardan
��rendik. Dolay�s�yla yeti�kinler, �ocuklara kar�� �ok
�ok sorumlu durumdad�rlar. �ocuklara hep iyi, g�zel
erdemli �eyleri g�stermek; k�t�lere de, ibret al�nacak ve
korunulacak �rnekler olarak dikkat �ekmek durumunday�z.
Eski Roma D�nemi�nde
gladyat�rlerin halk �n�nde d�v��t�r�lmelerini an�msayal�m.
Bu g�n ne yaz�k ki bu durum(uygulama), d�nyan�n her yan�nda
TV vas�tas�yla evlerin i�ine kadar sokulmu�tur. �iddetin(baz�
insanlar�) e�lendirici bir eleman ha�line gelmesi, yani
insanlar�n(�zellikle de �ocuklar�n) �iddet izleyerek e�lenecek
h�le gelmeleri, Kad�m Roma�da gladyat�rleri d�v��t�rerek
ya da insanlar� a� aslanlar�n �n�ne atan, hasta de�ilse
bile sorunlu tipleri ister istemez an�msatmaktad�r.
�Taklit
ederek ��renme teorisi �nden hareketle, ��ocuk ya�am�n
bir ve�hesi olan �iddeti de g�rmelidir�� tezini
savunanlara kar�� bizimde yan�t�m�z �u olabilir: �Y�lanlar�n
insanlar� soktu�unu, kendimizi y�lanlara �s�rtarak ��renmedik��
Gelece�imizin
teminat� oldu�unu s�yledi�imiz �ocuklar�m�zdan ve gen�lerimizden
sorumlu yeti�kinler olarak; �nce, �ocu�un bu kadar �iddet
eleman� i�eren TV program� izleme konusunda �nlem almal�,
sonrada onlar�n neyin ger�ek, neyin ger�ek d���(kurgu),
neyin �iyi � neyin �k�t� � oldu�unu anlatmal�y�z.
Ya�am, �iddet i�eren program yap�mc�s�n�n kendi
bireysel nitelikleriyle ve be�eri ��karlar�yla �ekillenen
bak�� a��s�n�n olu�turdu�u,
yapay bir olgu de�ildir. Ya�am�n i�inde, yap�mc�n�n tek
yanl� ve maksatl� yakla��mla program�na ald��� �iddet
olaylar�ndan �ok, insani de�erleri(iffet, izzet, �eref, ad�let
ve fer�set vb.) i�eren �rnekler de vard�r.
Ba�ta ABD
olmak �zere, kapitalist �lkelerin, hepsi de�ilse bile bir k�sm�n�n
�iddet/korku i�erikli �ok filmin yap�mc�s�n� bar�nd�rd���n�
biliyoruz. Bu �lkelerin bir k�sm� ayn� zaman da silah �retim
ve sat���nda en �n s�ralarda bulunmaktad�r. S�zde
�geli�mi�� olarak bilinen bu �lkeler, bu nitelik ve
becerilerinden dolay�, �medya �iddeti� kurban� �ocuklar�n;
i�ledikleri su�un su� �letini de sa�layan �lke(ler)
durumundad�rlar.
T�m bunlara
ek olarak, yine medyadan ��rendi�imize g�re, ABD�de
esrar ve uyu�turucu salg�n�ndan sonra, �imdiki moda salg�n,
ilk ve orta dereceli okullarda ��rencilerin okula silahla
gelmeleri ve insanl�k ad�na bizleri endi�eye d���ren
olaylara neden olmaktad�rlar. En son olarak yine kendi
radyolar�ndan(VOA) ��rendi�imiz bir haberde �unlar� i�itmi�tik:
Okula silah getirdi�i i�in okuldan kovulan bir lise ��rencisi
okul kantinine silahl� olarak gelerek etrafa rastgele ate�
etti, bir ki�inin �l�m�ne ve onlarcas�n�n yaralanmas�na
neden oldu. Ayn� ��rencinin olaydan sonra evinde yap�lan
aramada iki cesetle kar��la��ld�. Bu cesetler �ocu�un
anne ve babas�na ait cesetlerdi. Yine ABD�de 15 ya��nda
ki ba�ka bir ��renci de arkada��yla girdi�i tart��madan
sonra tabanca ile intihar etti.(TRT, Radyo-1, 22.05.1998)
Sadece TV de�il,
oldu�u gibi medyan�n tamam� ve her �ey, bedenlenmi� bir
ruh varl��� olan insan i�in birer geli�im arac�ndan ba�ka
bir �ey de�ildir. Geli�im arac�n� i�sel geli�im y�n�nde,
insani de�erlerin ve vicdan�n ortaya ��kar�lmas� y�n�nde
kullanmak da var, nefsi tahkim etmek, azg�nl�klara ivme ve
�e�ni kazand�rmak da� Her ikisini de kullanmakta insan �zg�rd�r,
se�me �zg�rl���n� istedi�i gibi kullanabilir ama sonu�lar�yla
da kar��la�acak olan�n yine kendisi oldu�unu insan hi�bir
zaman unutmamal�d�r. G�n�m�z d�nyas�n�n hepimizi �zen
peri�an manzaras� bu yap�p ettiklerimizin sonucu de�il mi?
Bir y���n �evre sorunu, cad� kazan� gibi kaynayan Ortado�u,
ekonomik krizle bo�u�an ABD ve AB �lkeleri�
T�m medya
sorumlular� ve TV yap�mc�lar� Medyan�n ve TV�nin �ocuklar
�zerindeki bu etkisini ke�ke a��rl�kl� olarak olumlu(i�sel
geli�imi h�zland�racak) y�nde kullansalar.
|