|
D�j� vu Deneyimi
Remez Sasson
�eviren:Okay A�IL |
Hi� ilk defa gitti�iniz bir yerde, sanki daha
�nce de orada bulundu�unuzu hissetti�iniz bir durum ya�ad�n�z m�?
Biriyle yeni tan��t���n�zda, sanki onunla daha �nceden tan���yor
oldu�unuz hissine kap�ld�n�z m�? Bir durumla ilk defa
kar��la�t���n�z halde sanki o durumu daha �ncede ya�ad���n�z� ve bu
nedenle de tan�d�k geliyor oldu�unu hissettiniz mi? Bu t�r
deneyimlere *deja
vu
(*Ya�anm��l�k ya da �bunu daha �nceden de g�rm��t�m� duygusu, �.N.)
denir.
"D�j� vu" terimi Frans�zcadan gelmektedir ve ��nceden
g�r�lm���
anlam�na gelir. Ki�inin yeni bir duruma daha �nceden tan�k oldu�u ya
da o durumu daha �nceden ya�ad��� hissini tan�mlamaktad�r.
Deja vu deneyimi genellikle zorlama bir a�inal�k hissi ve bazen de
g��l� bir daha �nce ya�anm��l�k, ayn� durumda ya da yerde �nceden
bulunmu�luk hissi ile birlikte gelir.
Deja vu deneyiminin
olduk�a yayg�n oldu�u ve insanlar�n %70�inin
hayatlar�nda en az bir kez bu deneyimi ya�ad�klar�n� s�yledikleri
bilinmektedir.
Deja vu terimi ilk kez bir Frans�z psi�ik ara�t�rmac� olan Emile
Boirac (1851-1917) taraf�ndan kullan�lm��t�r.
Deja vu deneyiminin pek �ok a��klamas� olabilir:
1. Daha �nceden o yerin foto�raflar�n� g�rm�� olabilirsiniz.
2. Y�llar �nce bile olsa, belirli bir yer ya da durum hakk�nda bir
�eyler okumu� olabilir ve o yerde ya da benzer bir durumda
bulundu�unuzda, sanki ayn� �eyi daha �nceden ya�am�� oldu�unuzu
hissedebilirsiniz.
3. Benzer bir deneyim ile ilgili bir film izlemi� oldu�unuz
halde b�yle bir filmi izledi�inizi unutmu� olabilirsiniz, ancak
bilin�alt�n�z bunu hala hat�rl�yordur ve size o �rk�t�c� tan�d�kl�k
hissini verir.
4. O yeri veya durumu, ya da benzer bir �eyi r�yalar�n�zda g�rm��
olabilirsiniz ve �imdi size tan�d�k geliyordur.
5. Deja vu be� duyumuz taraf�ndan da tetiklenebilir. Bu bir
koku, bir yiyece�in tad�, dekor, renklerin birle�imi, sesin
titre�imi, arka plandaki g�r�lt�ler ya da eski an�lar� tetikleyen
herhangi bir �ey olabilir. Bu hat�ray� size an�msatan orijinal
durumu hat�rlayamayabilirsiniz, ancak onu ya�ad���n�z� hat�rlar ve
�imdiki deneyiminizle ili�kilendirirsiniz.
6. Birlikte oldu�unuz insan�n ya da insanlar�n g�r�n�m�,
giyim ya da konu�ma tarz� size ge�mi�te tan��t���n�z birini
hat�rlatabilir.
7. Baz�lar� bu durumun bir �e�it zihinsel halden
kaynakland���n�, alg�lama esnas�ndaki
*n�rokimyasal
(*N�rokimya: Sinir sistemi i�levlerine e�lik eden kimyasal
reaksiyonlar�n incelenmesi, �.N.)
fakt�rlerden kaynakland���n� ve haf�za ile ilgisi olmad���n�
s�ylemektedirler.
8. Tekrardo�u�a inanan insanlar deja vu�nun nedeninin ge�mi�
bir hayatta ayn� durumun ya�anm�� olmas� oldu�unu s�ylemektedirler.
Deja vu ya�anmas�n�n bundan ba�ka nedenleri ve a��klamalar� da
olabilir. Zihin, her �e�it deneyimi yaratan fakat �ok az say�da
insan�n ara�t�rd��� ve anlamaya �al��t��� g��l� bir makinedir.
Yay�n Tarihi: 24.Ocak.2008 |