�aman adam Ray Charles
Ray
Charles �lmemi� olsayd� onu bu denli tan�mayacakt�m... Daha ya�l�
zannederken sadece 73'�nde g���p gitmi� olmas� beni hayli �a��rtt�. Gen�
adam Ray Charles hakk�nda yaz�lan pek �ok �ey ge�ti elime bu aralar.
�o�unlu�u m�zisyen arkada�lar�n�n s�ylediklerinden olu�uyor. Okuduk�a baz�
�ark�lar�n� defalarca �al�p dinledim. Dinledik�e d�n�p yaz�lanlar� okudum.
M�zi�i de hayat� gibi hem dinseldi hem de dind���. Ba�tan ��kar�c� bir
m�zikti. Pek �ok ki�i onu m�zi�indeki dinsel ��elerden dolay�
seviyor olsa da, piyanodan geriye kayk�larak ve sa�a sola sallanarak �ark�
s�ylemesi, vecd i�inde kendinden
ge�mesi kimilerine onun mistik ve biraz da
�aman �zellikli biri oldu�unu s�yletiyor. Ahmet
Erteg�n, Ray'le yapt�klar� m�zik
turlar�nda ona dokunabilmek i�in yalvaran kad�nlardan s�z ediyor. Ray
Charles her zaman iki cephede birden sava� vermi�. Cinselli�e kar�� hep
tetikte duran beyaz muhafazakarlara ve tanr�n�n sesi
gospel m�zi�ine sayg�s�zl�k edilemez diye tutturan zenci
toplulu�una kar��... Ray Charles'�n m�zisyenli�inde �ne ��kan yarat�c� pop
taraf�yd� bence. Bizim pop�ular�n ondan ��renecekleri �ok �ey var... Tabii
herkes onun gibi fiziksel ve ruhsal bak�mdan ola�and��� olmayabilir! 60
y�l boyunca ger�ekle�tirdi�i 10 bin performans rekoruna da kimse
eri�emeyebilir... Ne de olsa tanr� vergisi bu deyip
ge�ebilirsiniz de... ge�meyebilirsiniz
de... Buyur ola yaman adam Ray Charles testusuna
bu kez de...
1- Ray Charles'in hen�z k�rle�meye ba�lamad���
�ok k���k ya�larda m�zikle tan��mas� nerede olmu�tu?
a. Anas�n�n karn�nda
b. Babas�n�n s�rt�nda
c. Baptist kilise korosunda
d. Yat�r�ld��� eski bir piyanonun i�inde
2- Glokom hastal���na yakaland���nda d�rt ya��ndayd�. Yedi ya��nda tamamen
k�r olan Ray, 1937'de g�nderildi�i sa��r ve k�rler okulunda sekiz y�lda ne
��rendi?
a. Braille okumay� ve Braille ile �ark� yazmay�
b. Radyo tamir etmeyi
c. Piyano �almay�
d. Hepsi ve bunlara ek olarak klarnet, saksofon, trompet ve org �almay�
3- Annesinin �l�m� �zerine 1945'te okulu b�rakarak m�zik maratonuna
ba�lad�. Amerika'da iki T�rk karde�in kurdu�u plak �irketi
Atlantic ile 1953'te s�zle�me imzalad�ktan
sonra �ok �nlendi. Aretha Franklin, John
Coltrane, Rolling
Stones gibi b�y�k m�zisyenleri de ke�feden
T�rk karde�lerden bug�n hayatta olan Ahmet Erteg�n,
"Atlantik'in ba�ar�s�nda kimsenin pay� Ray'inki
kadar b�y�k de�ildir" diyor. Di�er karde�in ad�n� hemen hat�rlayacaks�n�z.
a. Mehmet
b. Arif
c. �erif
d. Nasuhi
4- Ray Charles uzun y�llar hangi kadife sesli pop- caz �ark�c�s�n�n
etkisinden bir t�rl� kurtulamam��t�?
a. Elvis Presley
b. George Jones
c. Betty Carter
d. Nat King
Cole
5- Ray Charles'�n lakab�n� kestirebilecek misiniz?
a. G�zl�k (Sunglasses)
b. �aman (Shaman)
c. Dahi (Genius)
d. Dev (Giant)
6- �st�n zekas� ta k�rler okulunda ortaya ��km��t� ama dahi yak��t�rmas�
y�llar sonra geldi. Kimin taraf�ndan?
a. Matematik hocas�
b. Ona adeta tapan Michael
Jackson
c. Onu karde�i gibi seven James Brown
d. Frank Sinatra
7- En eski arkada�� bir trompet�iydi. Ona 14 ya��ndayken �ark� yazmas�n� o
zaman 16 ya��ndaki arkada�� k�r Ray Charles ��retmi�. Adam bug�n zenci
caz�n�n b�y�k destek�isi ve yap�mc�s�. Kim?
a. Miles Davis
b. B. B. King
c. Quincy Jones
d. Chet Baker
8- 1960'larda polisle ba�� �ok s�k belaya giriyordu. Hem tutkusundan hem
de hapisten �ok zor kurtulmu�tu deniyor. Tutkusu neydi?
a. A��r� h�z
b. A��r� alkol
c. A��r� seks
d. Eroin ve marihuana; 20 y�ld�r kulland���n�
itiraf etmi�ti
9- Okulda Ray'in bir matematik dahisi oldu�una
inan�l�yordu. M�zi�in matematikle ili�kisini k���k ya�ta ��zm��t�. Orada
��rendi�i bir oyunla kuliste arkada�lar�n� yenip durdu. Hangi oyun?
a. K�rebe
b. Masa tenisi
c. Satran�
d. Scrabble
10- Soul m�zi�in Ray Charles taraf�ndan
yarat�lm�� oldu�u iddia edilir. Bir nevi zenci popu olan
soul'un �zelli�i neydi?
a. 50'lerin gospel (Amerikan kilise ilahileri)
kaynakl� vokalleri
b. Ritim ve blues
c. Country m�zik
d. Hepsinin kar���m�. Ray Charles'a g�re soul,
insan�n i�inden gelen bir duygudan kaynaklan�r. Kelimeler bu duyguyu
ta��r.
11- 1962'de yapt��� "I Can't Stop
Loving You"
�ark�s� 2 milyon satt�. Ray Charles pop�ler m�zi�in ne oldu�unu �ok iyi
�akm��t�! Elvis'in, Beatles'�n ba��n� �ekti�i
m�zik piyasas�na ra�men! Bu par�a a�a��dakilerden hangi tarz, m�r�ldan�n
biraz...
a. Ritim ve blues
b. Gospel m�zi�i
c. Rock and
roll
d. Country
12- 1980'lerin efsanele�mi� "Cazc� Karde�ler" filminde John
Belushi ve Dan Aykroyd
ile Ray Charles'�n s�yledi�i soul �ark�n�n ad�
neydi?
a. Georgia on My Mind
b. Unchain My
Heart
c. Hit the
Road Jack
d. Shake Your
Tailfeathers
13- 1987'de �stanbul'a gelmi� ve �� konser vermi�ti. Ne m�nasebetle?
a. 15. Uluslararas� �stanbul Caz Festivali'ne gelmi�ti
b. Ahmet Erteg�n'� ziyaret maksad�yla
c. K�rler �lkesi Kalkedonya nam-� di�er
Kad�k�y'� g�rmek i�in
d. 2 kar�s�, 12 �ocu�u, 20 torunu ve 5 torun �ocu�undan ka�mak i�in
Yan�tlar: 1) c, 2) d, 3) d, 4) d, 5)
c, 6) d, 7) c, 8) d, 9) c, 10) d, 11) d, 12) d, 13) a.
Ray Charles - �aman
ve Mistik Bir M�zik Dehas�

Fiziksel ve ruhsal a��dan ola�an�st� bir
m�zik dehas� olan Ray Charles, d�nyam�zdan geldi ve ge�ti�M�zi�i de ya�am�
gibi b�y�l�yd��Mistik ve �aman; Dinsel ve �te�Z�tlar�n birli�inin canl�
paradoksu�Hem i�inde hem d���nda�Ve bu ikilemin �tesine ta�an o inan�lmaz
m�zik�
�alarken adeta vecd
i�inde transa
girmi��esine gibi bir ruh hali ya�ayan, kendinden ge�mi� �ekilde,
bir o yana bir bu yana sallanan Ray Charles, izleyenlerini bu ya�ad���
mistik ve �te d�nyaya, �amanlar�n b�y�l� d�nyas�na t�m ya�am� boyunca
ta��d�..
G�nl�k ya�amda muhafazakar ve �l��l� olan
ger�ek bir m�zik adam�n�, bir m�zik dehas�n� a��rlad� gezegenimiz�her
�eyiyle bir m�zik ve �st�n performans �rne�i olan Ray Charles��
u�urlarken, t�m ya�am� boyunca bizlere estirdi�i �aman r�zgar�n�
g�z ard� etmek istemedik...

�AMANLARIN B�Y�L� D�NYASI
�amanizm Kuzey ve Orta Asya
topluluklar�n�n tanr�lar, ruhlar ve insanlar
aras�nda, ili�kiler kurma ama�l�; ata, hayvan
ve do�a etkile�imleriyle bir b�t�n olu�turan
dinsel-b�y�sel inan� ve uygulamalardan olu�an bir evren tasar�m�d�r.
�amanl�k bir g�r� (Vision)
gelene�idir. Do�al d�nyan�n tanr� ve imgeleriyle ba� kurmaya yarar. Ve
ayn� zamanda da de�i�tirilmi� bilin�
konumlar�n�n eski bir kullan�m prati�idir. �aman� anlamak istedi�imizde
karma��k ve gizemli bir b�y�c�-hekimle kar��la��r�z.
Bu b�y�c�-hekim, esrime (trans)
haline ge�erek ruhsal-g�r� ara�t�rmas� yapar.
Kutsal yerlere bedenli hali ile de yolculuk eder ve kozmik ama�l� konular
�zerine insanl��a haber iletir�
�aman iyile�tiricidir

��yle demek daha do�ru olur �aman bir
iyile�tiricidir, onun, hastal���n ruhunu ve �z�n� ke�fetme yetisi vard�r.
Bir t�r ak b�y�c� yani do�u�tan �ifac�d�r. Bu ama�la ruhlarla dostluk
kurar, i�birli�i yapar ya da bir dedektif gibi
kaybolmu� s�rlar�, e�yalar�, unutulmu� an�lar� ortaya ��kar�r.
Ba�ka bir zaman �aman bir �e�it rahip
gibi de g�z�kebilir. Ruh dostlar� ile g�nl�k al���lm�� i�ler aras�nda bir
arac� olur. Bu �zg�n rol�ne kar��n �aman, evrensel anlamda korkuyu ve
sayg�y� y�neten ki�idir, ��nk� o, ba�ka d�nyalara yolculuk edip,
tanr�lar�n bildirileriyle geri d�nme g�c� ta��r�
�amanl�k ger�ekte uygulamal�
canl�c�l�k, ya da canl�c�l�k prati�idir. ��nk�
Do�a, tanr�lar� ve ruhlar�yla canl�d�r ve yine kozmos�un t�m bak�� a��lar�
birbirine ba�l� olarak kavranabilir. Evren ger�ekten bir enerji a��ndan,
bi�im ve titre�imlerden ibarettir. �amanlar farkl� varl�k d�zeyleri
aras�nda bir ara bilici olarak gereklidir.
�aman, bu canlar�n, ruhlar�n ve
tanr�lar�n d�nyas�n� kavrayabilen ve a�k�n esrime (ecstatic
trance) halindeyken onlar aras�nda dola�an,
do�a �st� evrene ili�kin �zel bilgiler edinebilen bir ki�i olarak
tan�mlanabilir. O, hep, insan varl���n�n do�as�ndan kaynaklanan
tehlikelere, dikkatsizli�i tuza�a d���rmeyi bekleyen gizemli g��lere
ya da hastal�klara, k�tl�klara,
talihsizliklere kar�� uyan�kt�r. Ancak �aman ayn� zamanda etkin bir
arabulucu ve �ift y�nl� g�r��meci olarak da yer al�r.
Nas�l �aman Olunur?

�amanlar kutsal u�ra��lar�na g�re
�e�itli bi�imlerde �a�r�l�rlar. Kimisi i�in bu atalardan kalma bir gelenek
ya da mirast�r. Kimisinde ise �amanl��a
niyetli olan aday ayn� konum veya �artlarda kendisini kabul ettirmi�
birisinden destek arar. Kimisi de kendi iste�iyle de�il ruhlar taraf�ndan
se�ilmi� biri oldu�u i�in �aman olur. Bunlar, �B�y�k
�amanlar�d�r yani, do�a�st� g�c� cisimle�tirmek i�in
kendili�inden, r�yalar ya da gizemli g�r�ler
arac�l���yla �a�r�lm��lard�r� Kendi rollerini miras yoluyla edinenlere,
�K���k �amanlar� denir ve �zellikle Sibirya ve Kuzey Amerika kutup
y�resindeki insanlar�n aras�nda ya�ayan bu �amanlar�n sosyal stat�s� daha
d���kt�r.
Kar��la�t�rmal� dinlerin �nl� ustas�
Mircea Eliade bunu
��yle saptam��t�r:
��lkel b�y�c�, b�y�c� hekim
ya da �aman, sadece hasta bir adam de�ildir,
hepsinden �nce iyile�mi� bir hasta adam, kendi kendini iyile�tirmeyi
ba�arm�� bir insand�r. Genellikle �aman�n ya
da otac�n�n kutsal mesle�i bir hastal�k ya da
sara n�betine benzeyen olaylarla a���a ��kar. Aday�n kutsal ��retiye
giri�i (initiation) iyile�meye e�de�erdir.�
Eliade,
�Do�um ve Gene do�um� adl� kitab�nda bu konuya
ayr�nt�yla de�inmi�tir:
��lkel toplumlarda �amanlar ve gizemciler
�st�n varl�klar olarak kabul edilirler; onlardaki b�y�sel-dinsel g��ler,
zihinsel kapsamdaki bir geni�lemenin d��avurumu olarak bulunur. �aman,
�bilen� ve �an�msayan� ki�idir, yani, ya�am�n ve �l�m�n gizemlerini
anlayan biridir.�