|
�lkeler, pek �ok zaman
�e�itli konular�n i�inde yeri geldik�e �zerinde durdu�umuz bir
kavram. Peki nedir ilke? T�rk Dil Kurumu�na ait T�rk�e
s�zl�kte ilke; her t�rl� tart��man�n d���nda say�lan,
�nc�l, mebde, umde, prensip olarak tan�mlan�yor. Bir di�er
kayna�a g�re ise ilke,
"bilimsel
y�ntemde
nesnel
ger�e�in belirgin �zelliklerinin ve yasalar�n
genelle�tirilmesi ile elde edilen ve insana hem teorik
�al��malar�nda, hem de uygulama faaliyetlerinde yol g�steren
genel dayanak noktas�d�r. "
Bir
di�er yaz�m�zda da belirtti�imiz gibi, T�rkiye�de ruh�ulu�un
�nc�s� Bedri Ruhselman'da ilkelerle ilgili olarak ��yle
s�yl�yor: �Ruhsal tekam�l, �lahi
Kanunlar� kemaliyle uygulamaya g�c� yeter bir duruma girmek
demektir� Sebeplilik �lkesi�ni tan�m�� olan ruh, tekam�l
yolundaki ad�mlar�n� �nceki a�amalardakilerden daha �ok
�abukla�t�r�r.�
Yukar�daki tan�mlamalar
incelendi�inde, ilke kavram�n�n
tart���lmaz, de�i�mez
olu�u ile yol g�sterici,
bir dayanak noktas� olu�u dikkati �ekmektedir.
�lkeler i�in, uyguland���
takdir de, ilerleyi�i, geli�meyi sa�layan temel unsurlar da
denilebilir. �u
durumda ilkelerin de�er verilmedi�i durumda da yozla�malar�n,
de�erlerin dejenere olu�lar�n�n ve dolay�s�yla da geriye
gidi�in ortaya ��kmas� do�al bir sonu� olmaktad�r.
Peki ilkelerin
g�nl�k hayat�m�zda uygulamalar� nas�l olabilir? �nand���m�z
ilkeler u�runa, her �eyin baz� ilkelerin tam tersine akt���
bir ortamda bir �kar�� duru�
sergilemek� g�n�m�zde m�mk�n
m�d�r?
�leriye gidebilmek i�in
korunmas� gereken de�erlerdir ilkeler. �rne�in Atat�rk,
kurdu�u T�rkiye Cumhuriyeti�nin ilerleyebilmesi i�in
bildi�imiz alt� ilkeyi bizlere sunmu� ve bunlar� korumam�z�
bizlere vasiyet etmi�tir. Atat�rk �lkeleri derinlemesine ele
al�nd���nda sadece T�rkiye Cumhuriyeti�nin varl���n�
s�rd�rmesine hizmet eden birka� unsur olmaktan �ok daha
fazlas�n� bar�nd�rd��� g�r�l�r. Atat�rk �lkeleri, g�n�m�zde
t�m d�nyada insanl���n hen�z uygulayamad���, fark�na
varamad��� de�erleri bar�nd�r�r. B�t�n bir toplum ad�na
olabilece�i gibi bireyler olarak g�nl�k ya�ant�m�zda ve ruhsal
ilerleyi�imizde de uygulama alan� bulabilece�imiz y�ksek
ilkelerdir bunlar. Cumhuriyet�ilik, Halk��l�k, Laiklik,
Milliyet�ilik, �nk�lap��l�k ve Devlet�ilik ba�l�klar� alt�nda
toplanan Atat�rk �lkelerimizi dilerseniz yeniden hat�rlayal�m.
Cumhuriyet�ilik �lkesi�ni
inceledi�imizde bunun �egemenli�in tek bir ki�iye veya z�mreye
de�il, t�m topluma ait olmas�� a��l�m�n� buluruz. Toplumun
�zg�rl���n� koruma alt�na alt�na alan bir ilkedir bu. Tanr�
biz insanlar� iradeleri konusunda �zg�r b�rakt���na g�re
insanlar� �zg�rle�tirmeye y�nelik bir ilkenin de Tanr� Yolu�na
yak���r oldu�u a��kt�r. Tam tersine, toplumlar� bask� alt�nda
tutmaya y�nelik tutumlar da elbette Tanr��dan uzakla�an
yollar�n g�t�rd��� bir nokta olmaktad�r. Ancak �zg�r olabilen
toplumlar�n geli�ebilece�i gibi, �zg�rle�ebilen bireylerin de
ruhsal anlamda geli�melerinin m�mk�n oldu�unu biliyoruz. T�pk�
bizlerin; korkular�m�z�n, �fkelerimizin, tak�nt�lar�m�z�n
boyundu�undan kurtulabildi�imiz s�rece hafifleyip daha h�zl�
y�kselebildi�imiz gibi.
Atat�rk �lkeleri denince �zellikle g�n�m�zde ilk akla
gelenlerden biri olan
Halk��l�k �lkesi�nin ifade etti�i,
toplum hayat�nda her t�rl�
ayr�cal���n reddedilmesi, her �eyin �zerinde halk�n
menfaatinin bulunmas�d�r. Atat�rk biz �ocuklar�na,
ayr�mc�l���n kar��s�nda durmam�z� vasiyet etmi�tir.
Acaba bizler bunu g�nl�k hayatta ne
derece uyguluyor ya da uygulamaya �al���yoruz? �nsanlar
aras�nda t�rl� kay�rmalara gitmeden herkese e�it
davranabiliyor muyuz? Hatta bundan da �nce, kendimizi
kay�rmadan, ba�kalar�na da kendimizle e�it muamele
yapabiliyor, benmerkezcili�imizin �n�ne ge�ebiliyor muyuz?
Ait oldu�umuz toplulu�un i�inde �ben� yerine �biz� diyebiliyor
muyuz.
G�n�m�zde
ne yaz�k ki tart��malara konu edilen bir di�er Atat�rk �lkesi
de Laiklik �lkesi�dir.
Atat�rk, T�rkiye Cumhuriyeti�nin �lk Millet Meclisi�nde
ya�ad��� �u olay s�ras�nda laikli�in ne anlama geldi�ini
olduk�a a��k olarak ifade etmi�tir:
�lk Meclis�te bir g�n l�iklik s�z konusu oluyordu. Gazi
Mustafa Kemal, o g�n Meclis�e ba�kanl�k ediyordu. Meclis�in
tan�nm�� din �limlerinden bir vatanda� k�rs�ye geldi. Alayc�
bir tav�rla: �Arkada�lar, bir l�ikliktir gidiyor.
Affedersiniz, ben bu l�ikli�in manas�n� anlam�yorum� dedi�inde
riyaset makam�nda bulunan Mustafa Kemal dayanamam��, oturdu�u
yerden elini k�rs�ye vurarak
�Adam olmak demektir hocam, adam
olmak ! "
cevab�n� vermi�tir.
�Adam
olmak�
ne demek denildi�inde de T�rk Dil Kurumu S�zl��� bize bunun
yan�t�n� ��yle veriyor; �Geli�mek, b�y�mek�� Bu konuda ba�ka
s�ze gerek olmad���n� d���n�yoruz.
Atat�rk,
T�rk Milliyet�ili�i �lkesi�ni
ise ��yle tan�ml�yor:
�ilerleme ve geli�me yolunda
ve milletleraras� temas ve ili�kilerde b�t�n �a�da� milletlere
paralel ve onlarla uyum i�inde y�r�mekle beraber, T�rk
toplumunun �zel karakterlerini ve ba�l�ba��na ba��ms�z
kimli�ini korumakt�r. " Bu biraz da hen�z d�nyaya
enkarne olmam�� ruh varl�klar�n� hat�rlat�yor; varl�klar
d�nyaya inmeden �nce birbirleriyle �eli�meden kendi
iradelerini kullanabilir haldedirler. Ne zaman ki bedene
ba�lan�p �uurlar� daral�r, i�te o zaman birbirleriyle
�eli�meye, �at��malara, kavgalara s�r�klenmeye ba�larlar. ��te
yine Atat�rk��n bir ilkesinin daha bizleri b�t�n bu �daralma
hallerinin� �zerine ��kmaya,
adeta bir cennet hayat�na �a��rd���n� g�r�yoruz. Bizler her
birimiz g�nl�k ya�amda ayr� birer varl�k olarak g�r�n�yoruz ve
ya�ad���m�z ortam bizi bu ayr� olu� halimizi korumaya
y�neltiyor. Toplum i�inde birey olarak kendi kimli�imizi inkar
edemeyiz, yok sayamay�z, varl���m�z� korumak ad�na kendi
rengimizle varolmak durumunday�z. ��te kendini varederken bir
di�erini yok etmeye ya da zarar vermeye kalk��mamak da bir
anlamda bu ilkeyi uygulayabilmek diye d���n�lebilir.
�nk�lap��l�k �lkesi�nin
tan�m�n� da yine Atat�rk��n kendi s�zleriyle verelim:
�T�rk �nk�lab� nedir? Bu ink�lap, kelimenin ilk anda ima
etti�i ihtilal manas�ndan ba�ka ondan daha geni� bir de�i�imi
ifade etmektedir. Bug�nk� devletimizin �ekli, as�rlardan beri
gelen eski �ekilleri bertaraf eden en geli�mi� tarz olmu�tur.
Milletin varl���n� devam ettirmek i�in fertleri aras�nda
d���nd��� m��terek ba�, as�rlardan beri gelen �ekil ve
mahiyetini de�i�tirmi�, yani millet, dini ve mezhebi ba�l�l�k
yerine T�rk Milliyeti ba��yla fertlerini toplam��t�r� Velhas�l
Efendiler, millet, sayd���m de�i�imlerin ve ink�laplar�n tabii
ve zorunlu gere�i olarak, genel idaresinin ve b�t�n
kanunlar�n�n ancak d�nyevi ihtiya�lardan esinlenmi� olmas�n�
ve ihtiyac�n de�i�ip geli�mesiyle devaml� olarak de�i�ip
geli�mesi esas olan d�nyevi bir idare zihniyetini varl���n�n
�art� saym��t�r� Alt� sene i�inde b�y�k milletimizin hayat�n�n
ak���nda meydana getirdi�i bu de�i�imler, herhangi bir
ihtilalden �ok fazla, �ok y�ksek olan en muazzam
ink�laplardand�r�.
Atat�rk��n, herhangi
bir ihtilalden �ok daha y�ksek olan bu de�i�imleri T�rk
Milleti�yle ger�ekle�tirmeye karar vermesi ve bu b�y�k riskli
yat�r�ma giri�mesi, elbette bu milletin kuvvetli bir de�i�im
potansiyeline sahip oldu�unu tespit edi�ine dayanmaktad�r.
Aksi halde �l�m�nden sonraki sava�lar� bile do�ru olarak
tespit edebilen bir dehan�n b�ylesi bir giri�imde bulunmas�
d���n�lemezdi, nitekim ger�ekle�tirdi�i ink�laplar 85 y�ldan
beri varl���n� korumaya devam ediyor. S�zkonusu �de�i�im�
kavram� da ruhsal bir yol izleyenlerin yak�ndan bildikleri,
hayatlar�nda �nemli yeri olan bir kavram. Milletler ya da
bireyler hi� fark etmez, hayatta her �ey insanl���n de�i�imine
hizmet eder, b�t�n bu verilen sava�lar asl�nda bizlerin i�sel
m�cadelesinin birer tezah�r� olarak ele al�nmal�d�r.
Atat�rk
�lkeleri�nden en son olarak ele alaca��m�z
devlet�ilik ilkesi,
T�rkiye�nin �artlar�ndan ve politikas�ndan do�mu� bir ilkedir.
Bu konuda da Atat�rk, �lkenin genel ve y�ksek menfaatlerinin
s�zkonusu oldu�u ekonomi alan�nda, devletin fiilen ilgili
k�l�nmas�n�, ancak bunun b�t�n �retim ve da��t�m ara�lar�n�
fertlerin elinden alarak de�il, �zel te�ebb�slerin de
kat�l�mc� oldu�u bir ortamda ger�ekle�tirilmesini
hedeflemi�tir. Yine burada da demokrasinin, �zg�r iradeye
sayg�n�n dikkati �ekti�i g�r�l�yor, Atat�rk ��Ki�ili�in
geli�mesinin engel kar��s�nda kalma�a ba�lad��� nokta, devlet
faaliyetinin s�n�r�n� olu�turur� diyor.
Sonu� olarak
g�r�yoruz ki ilkeler dedi�imizde y�ksek prensiplerden
bahsediyorsak, bunlar�n yol g�stericili�inden g�nl�k
hayat�m�zda da, ruhsal hayat�m�z�n geli�me s�reci i�inde de
faydalanmak m�mk�n; t�pk� her biri geli�ime, de�i�ime hizmet
eden Atat�rk �lkeleri�nde oldu�u gibi. G�n�m�zde y�ksek
ilkelerin �i�nenmek istendi�i durumlar s�z konusu olsa da,
bunlara g�sterilen �kar�� duru�lar�n� da ger�ekle�ti�ini ve
belki de bunlar�n da yard�m�yla hala baz� de�erlerin
korunabildi�ini g�r�yoruz. E�er bu ilkelerin
�i�nenmesi hala �olumsuz bir durum� olarak
nitelendirilebiliyorsa, birileri hala geriye gidi� hamlelerine
�z�lebiliyor ve bunu ifade edebiliyorsa hala korunabilen
de�erler var demektir.
Son olarak, ister
bireysel anlamda d���nelim, ister toplumsal anlamda,
Atat�rk��n zihniyette de�i�meye, yenile�meye dair �u vurgusuna
kulak vermek gerekir:
��Medeniyet yolunda ba�ar�,
yenilikleri kavray�p uygulamaya, yenile�meye ba�l�d�r. Toplum
ya�ay���nda, bilim ve teknoloji alan�nda ba�ar�l� olmak i�in
tek ilerleme ve geli�me yolu budur. Hayata hakim olan
h�k�mlerin zamanla de�i�mesi, geli�mesi ve yenile�mesi
zorunludur. Medeniyetin yeni bulu�lar�n�n, teknolojinin
harikalar�n�n d�nyay� de�i�meden de�i�meye s�r�kleyip durdu�u
bir d�nemde y�zy�llar�n eskitti�i k�hne zihniyetlerle, ge�mi�e
saplanmakla varl���m�z� korumak m�mk�n de�ildir�.
KAYNAK:
-
Atat�rk ilkeleri ve
�nk�lap Tarihi, Y�ksek��retim Kurulu Yay�nlar�, 1997
-
K�l�� Ali�nin An�lar�,
T�rkiye �� Bankas� Yay�nlar�, 2005
-
www.wikipedia.org
-
T�rk Dil Kurumu S�zl���
|