|
H�ristiyanlar Tevrat�a "Eski Ahit", �ncil�e de "Yeni Ahit"
derler. D�rt �ncil yazar�n�n de�i�ik sembolleri vard�r. Matta
(Aslan), Markos (Bo�a), Luka (Kartal) ve Yuhanna�d�r (�nsan).
Bunlar� Trabzon�daki Aya Sofya veya Kars�taki Oniki Havariler
kilisesinde g�rebilirsiniz. Trabzon yak�nlar�ndaki Meryem
Ana�ya adanm�� manast�r bir da��n yamac�nda yer al�r ve
Anadolu�da insanlar�n inan�lar� u�runa ne fedakarl�klara
katland�klar�n� g�sterir. Kars ise Ermeni Bagrat Krall����na
ba�kentlik yapm�� olan Ani ile �n plana ��kar. Halaskar
kilisesinden Fethiye Camii�ne t�m eserlerde Ermeni ta�
ustalar�n�n al�nterleri vard�r. Anadolu�nun ilk Sel�uklu camii
olan Arpa�ay manzaral� Ebul Menu�ehr de bu g�zel �ehirde yer
al�r.
Van g�l� �zerindeki Akdamar adas�ndaki kilise ise d��
cephesindeki kabartmalarla H�ristiyanl�k tarihinin ipu�lar�n�
sunar. D�rt �ncil yazar�ndan bahsetmi�ken, Konstantin�in
325�te �znik�te, eski ad�yla Nicaea�da toplad��� konsilden de
bahsetmek laz�m. �mparatorlu�un her b�lgesinden gelen 300
piskopos �znik�te H�ristiyanl���n �er�evesini belirlemi�.
"Hz. �sa�n�n
Tanr��n�n kendisi mi yoksa bedenlenmi� o�lu mu"
oldu�u sorusuna cevap
aranm��. Ayr�ca d�rt �ncil�in d���nda �ncil bulunduranlar�n
�ld�r�lece�ine karar verilmi�. Bu toplant�ya kat�lanlardan
biri de Demre�de g�revli Aziz Nikola imi�.
Aziz Nikola fakirlerin bacas�ndan para at�p, onlara yard�mc�
olurmu�. Bu gelenek zamanla H�ristiyanl���n Noel�i haline
gelmi�. Karlar�n �zerinde kay�p giden bir k�zak, elinde bir
�an, k�rm�z� �apkal� Noel Baba, fonda �am a�ac�yla bu resmi
tamamlam��. H�ristiyanl��� bir �ekle sokan ve �nemli
kararlar�n al�nd��� Konsil toplant�lar� hepsi de T�rkiye
s�n�rlar� i�inde bulunan be� yerde (�znik, Efes, Kad�k�y,
�stanbul ve Bergama) yedi kere yap�lm��.
Anadolulu dini ��hretler sadece bunlarla da kalm�yor.
Konstantin�in annesi Azize Helena, Aziz Pavlus�a inanan ilk
kad�n olan Azize Thekla, fresklerde kesik elli sava��� olarak
g�sterilen Aziz Hieron, Nysa piskoposu olarak g�rev yapan Aziz
Gregorios da Anadolu�da do�mu�lar.
�nsan Tevrat, �ncil ve Kuran�� okudu�unda �� tek tanr�l�
dinde �ok say�da benzerlikler g�r�yor. Birinde Solomon olan
di�erinde S�leyman diye ge�iyor. Birinin Eva dedi�ine di�eri
Havva diyor. Abraham M�sl�manl�kta �brahim�e d�n���yor. T�m
dinlerde sabit olan tek bir �ey var ki o da iyi insan olmak ve
di�erlerine iyi davranmak. Anadolu binlerce y�ld�r de�i�ik
uygarl�klar� ba�r�na basm��. Bug�n de milyonlarca turist bu
zenginlikleri g�rmek, kendi veya di�er insanlar�n inan�lar�yla
ilgili dini yerleri ziyaret etmek i�in bu topraklara geliyor.
YED� K�L�SE DE BU
TOPRAKLARDA
Aziz Yuhanna�n�n
"Vahiy"
kitab�nda Hz. �sa�n�n yeniden
dirili�inden sonra d�nyada olacak felaketlerden bahsedilir.
Aziz Yuhanna�n�n Anadolu�da cemaatlerine mektup yazd��� yedi
kiliseden biri ve H�ristiyanl�kta �ok �nemli bir yere sahip
olan �ehir Efes�tir. Efes�teki �nl� liman ya da di�er ad�yla Arkadian caddesine geldi�inizde Anadolu�nun en b�y�k
tiyatrosuyla kar��la��yorsunuz. Liman manzaral� bu tiyatro o
kadar me�hur ki �ncil�deki
"Efeslilere Mektuplar" b�l�m�nde
bile yeri var.
19. y�zy�lda ya�ayan Alman rahibe Anna Katherina Emmerich,
Meryem Ana�n�n kendi hayallerindeki evini bir yazara anlatm��
ve bu bilgileri i�eren kitab� okuyup bir ara�t�rma yapan
�zmirli bir H�ristiyan, Efes�in yukar�s�nda yer alan bir yap�
bulmu�. Meryem Ana�n�n son zamanlar�n� ge�irdi�ine inan�lan
evde yap�lan ara�t�rmalar temellerinin �S I. y�zy�la ait
oldu�unu g�stermi�, bu da �arm�ha gerilirken Meryem Ana�y�
havarilerinden Aziz Yuhanna�ya emanet eden Hz. �sa�n�n
annesinin Efes�te ya�ad���n� kan�tlayan en �nemli ipu�lar�ndan
biri olmu�. Ayr�ca Meryem Ana�ya adanan ilk kilisenin de
Efes�te yer almas� bu sav� g��lendiriyor. Sel�uk�ta �len Aziz
Yuhanna�n�n mezar� da bu il�ede bulunuyor.
Yedi kiliseden di�erleri ise �zmir, Sart, Akhisar (Thyatira),
Ala�ehir (Philadelphia), Bergama ve Laodikea. Sard ayn�
zamanda Anadolu�daki en eski sinagoglardan birine sahip eski
bir yerle�im olarak �n plana ��k�yor. Denizli�den Pamukkale�ye
giderken sol tarafta tabelas�n� g�rece�iniz Laodikea daha
ziyade arkeoloji merakl�lar�na hitap ediyor. Bir tarafta 2571
metre y�ksekli�inde karlarla kapl� Honaz da��, di�er tarafta
bembeyaz Pamukkale ve tam ortada iki nehir taraf�ndan
ku�at�lm�� Laodikea.
AZ�Z PAVLUS TURLARI
Hz. �sa�n�n on iki havarisi
aras�nda yer alan ve en �nemlilerinden olan Aziz Pavlus (�.S.
10-67) Tarsus do�umlu. Ba�ta Anadolu olmak �zere Akdeniz
�ana��nda �ok say�da yolculuk yapm�� ve H�ristiyanl��� yaymaya
�al��m��. Anadolu, Pavlus�a ve evrensel H�ristiyanl��a merkez
olmu�, Pavlus�la beraber yeni bir dinin de temelleri at�lm��.
Hz.�sa�n�n havarilerinden Filipus, Petrus, Yakup ve Yuhanna da
Anadolu�da vaazlar vermi�.
H�ristiyanl���n, Roma �mparatorlu�u�nun resmi dini olarak
kabul edilmesi de �stanbul�un kurucusu Konstantin zaman�na
denk d���yor. Dolay�s�yla Hz. �sa�n�n �zelliklerine atfedilen
ilk kiliselerden baz�lar� da Aya Sofya (Kutsal Erdem), Aya
�rini (Kutsal Bar��) ve Aya Dinamo (Kutsal Enerji) �stanbul�da
in�a edilmi�. Do�u ve bat� kiliseleri ayr�ld�ktan sonra
kurulan Rum Ortodoks Patrikhanesi varl���n� kuruldu�u �ehir
olan �stanbul�da halen devam ettiriyor. Bug�n �ok say�da
yabanc�
"Aziz Pavlus�un �zinde"
veya benzeri adlar� ta��yan
turlarda onun gitti�i yerlere gidip, Anadolu�daki ilk yedi
kiliseyi ziyaret ediyor.
S�RYAN�LER, NASTUR�LER,
KELDAN�LER
Hz. �sa ve onun konu�tu�u
Aramice�ye en yak�n topluluk olan S�ryaniler H�ristiyanl���
havari Petrus ve arkada�� Thomas ile onlar�n m�ridi Mara�dan
��renirler ve 38 y�l�nda H�ristiyanl��� kabul ederek en eski
Ortodoks cemaatini olu�tururlar. Kud�s kilisesinden sonra
kurulan ikinci kilise olan Antakya S�ryani Kilisesi Roma ve
�skenderiye kiliselerinden eski. Bug�n Anadolu�da Tur-Abdin
(�nananlar�n �lkesi) olarak ge�en Mardin, Midyat ve Diyarbak�r
aras�ndaki b�lgede �ok say�da S�ryani kilise ve manast�rlar�
bulunuyor. Antakya Kilisesi Suriye�ye ta��nd���ndan,
Mardin�deki Deyr�l Zafaran manast�r� bir metropolitlik olup
�nemli bir dini merkez niteli�i ta��yor. Hem Deyr�l
Zafaran�daki hem de Diyarbak�r�daki Meryem Ana kilisesinde
S�ryanilerin daha �nce tapt��� g�ne� tap�na��n�n kal�nt�lar�n�
g�rebiliyorsunuz. Do�u H�ristiyanl���n�n en �nemli ekol� olan
Antakya �lahiyat Okulu�nda e�itim g�ren Nastur bug�nk�
Nasturili�in kurucusu. �stanbul patrikli�i de yapm�� olan
Nastur, Efes konsilinde Meryem Ana�n�n tanr� annesi de�il,
insano�lu �sa�n�n annesi oldu�unu savundu�u i�in aforoz
edilmi�. Nasturilerin evinde resim, ikon ve heykele
rastlanm�yor. Vaftiz ayini �ok �nemli. Nasturilerin Roma
Katolik kilisesine ba�l� olanlar�na ise Keldani deniyor. Bug�n
�ok k���k bir az�nl�k grup olan Keldaniler zaman, uzunluk ve
a��rl�k �l��lerini bulan ve Tevrat�ta da adlar� ge�en �ok eski
bir kavim. Hz. �brahim de Keldani olan Azer�in o�lu.
|