|
�atal
h�y�k�te bulunan 8500
y�ll�k ana tanr��a fig�r�, tarih boyunca an�lan ana tanr��a
k�lt�n�n bir uzant�s� ya da
Anadolu�daki versiyonu�
Antik �a�da, Yunan Mitolojisindeki Zeus�u
do�uran �Ulu Ana
Rhea� i�in t�renler yap�l�r,
kurbanlar kesilirdi. Anadolu mitolojisindeyse ana tanr��a
k�lt�n�n egemenli�i vard�. O �a�larda
Kibele k�lt�, Anadolu�nun Ana Tanr��alar diyar�
olmas�na neden oldu. Bu nedenle de daha pek �ok fig�r�n
bulunmas� m�mk�n� Sekizinci ve alt�nc�
bin y�llar aras�nda bu k�lt en �ok Orta Do�u�da
yayg�nd�. Anadolu s�zc��� bat� dillerinde,
�G�ne�in Do�du�u
Yer� anlam�na gelen
ANATOL�A veya
ANATOL�E olarak ifade
edilirdi. Uygarl�k g�ne�inin do�du�u yer olma
unvan�n� ta��yan Anadolu,
mitolojisinde de Ana tanr��a Kibele
k�lt�ne �ok �nem vermi�tir.
Antik �a�dan bu yana ana tanr��alar�n hepsi bolluk, bereket ve
�retkenli�in sembol� kabul edildi ve �ok �e�itli isimler
ald�. Yunan mitolojisinde �nce Gaia
sonra Rea,
Hera, Demeter,
Artemis olarak
adland�r�ld�. M�s�r�da �sis,
Babil ve Hitit�te
Kibele-��tar,
Hindularda da Kali
ya da Parvati
olarak an�ld�. S�mer mitolojisindeki ad� ise
�nanna.. Eski �a� toplumlar�nda
kad�n kutsald� ve ana tanr��a simgesi �ok �nemliydi
S�mer'de Kad�n Kutsall���
�iviyaz�l� belgelerin bulunmaya
ba�lad��� ge�en y�zy�ldan beri Mezopotamya'da A�k Tanr��as�
�nanna ve �oban Tanr�s�
Dumuzi (Tevrat'ta
Astarte-Tammuz)
ile ilgili bir bereket k�lt�n�n varl��� biliniyordu. Fakat,
bunu her y�n� ile kan�tlayacak belgeler yay�mlanm�� de�ildi.
Ancak, bu y�zy�l�n ortalar�na do�ru S�mer edebiyat�na ait
belgeler saptan�p yay�mlanmaya ba�land�ktan sonra bu k�lt ve
bu k�lt�n esas�n� olu�turan kutsal evlenme t�reni konusu
a��kl��a kavu�tu. S�mer edebiyat�na ait tabletlerin en b�y�k
k�sm� 1887-1890 y�llar� aras�nda ABD'de,
Philadelphia �niversite M�zesi taraf�ndan, G�ney
Mezopotamya'da eski bir din ve k�lt�r merkezi olarak y�zlerce
y�l varl���n� koruyan Nippur (yeni
ad� Nif-fer) �ehri kaz�lar�nda
bulunmu�tur. Bu tabletler, o g�nk� m�zeler nizamnamesine g�re,
�stanbul Arkeoloji M�zeleri'yle kaz�y� yapan kurum aras�nda
geli�ig�zel payla��lm��t�. Ba�ka yerlerden ��km�� veya ka�ak
olarak elde edilmi� bir k�s�m tab�letler de Avrupa ve Amerika
m�zelerine da��lm��t�r ki, hepsinin toplam be� bin adet oldu�u
tahmin edilmektedir. Bunlar�n hemen hemen
��te biri �stanbul Arkeoloji M�zeleri'nin �iviyaz�l� Belgeler
Ar�ivi'nde bulunuyor. Efsaneler, destanlar, ilahiler, a��tlar,
mersiyeler, a�k �iirleri, atas�zleri, hik�yeler ve bilgelik
kompozisyonlar�ndan olu�an S�mer edebiyat�n�n, dolay�s�yla
bereket k�lt�n� olu�turan kutsal evlenme metinlerinin g�n
�����na ��kmas�nda en b�y�k rol� Prof.
Samuel
Noah Kramer
(25 Kas�m 1990'da, 93 ya��nda �ld�) oynam��t�r. O tam 60 y�l
�iviyaz�l� tabletler bulunan Avrupa, Amerika m�zelerini
ziyaret ederek, S�mer edebiyat�na ait tabletleri ve
konular�n� saptam��, b�y�k bir bilim c�mertli�i ve
yard�mseverli�iyle isteyen m�ze uzmanlar�n� da �al��malar�na
katarak, ara�t�rmalar�n� evrenselle�tirmi�tir. B�t�n bu
�al��malar�n sonucu, y�zlerce tabletin kopyas� yap�lm��, ayn�
metne ait di�er m�zelere da��lm�� par�alar bulunarak konular
t�m�yle ortaya ��kar�lm�� ve �e�itli yay�nlarla
S�merologlara, bilim
tarih�ilerine, antropologlara kaynak olarak sunulmu�tur. S�mer
edebi metinlerinin yay�mlanmas�nda en b�y�k katk� �stanbul
Arkeoloji M�zeleri �iviyaz�l� Belgeler Ar�ivi'nden
yap�lm��t�r. Orada bulunan S�mer edebiyat�na ait 1400 tablet,
�ok k���k par�alar d���nda, Samuel
Noah Kramer,
Hatice K�z�lyay ve Muazzez ���
taraf�ndan kopya edilerek yay�mlanm��t�r.
A�K TANRI�ASI �NANNA VE KUTSAL EVLENME �YK�S�N�N �ZET�
S�mer �airlerine g�re Tanr��a
�nanna, toplumun s�s�, S�mer'in
ne�esidir. Ay Tanr�s� Nanna'n�n
k�z�d�r. Akad'larda
��tar, Musevilerde
Astarte, Yunanda Afrodit, Roma'da
Ven�s ad�n� ta��yarak y�zy�llar boyu �e�itli toplumlar�n
efsanelerinde ya�am��t�r. Ven�s y�ld�z�n� temsil etmektedir.
�nanna'y� S�merliler yaratt�.
Kad�nlarda izledikleri, g�rmek istedikleri b�t�n nitelikleri,
onun �ahs�nda toplam��lar, onu y�celtmi�, ona tapm�� ve
hakk�nda y���nlarla �iir, hik�ye yazarak
�l�ms�zle�tirmi�lerdir. O, g�zelli�in, �uhlu�un, �ekicili�in,
�efkatin, h�rs�n, kavgan�n, �nderli�in, kurnazl���n ve en
�nemlisi bereketin ve �o�alman�n sembol� olmu�tur. �yk�lerinde
Kabil ile Kain'in tart��mas�n�, Leyla ile Mecnun'un sevgisini,
�obanlar�n eri�ilmesi g�� a�klar�n�, kad�n�n fettanl���n�,
insafs�zl���n�, erke�in hayranl���n�, umursamazl���n�, karde�
sevgisinin en y�cesini g�r�yoruz. �nanna
g��e, yere egemendi. Tanr�lar�n en �st�n�
Enlil'e istedi�ini yapt�rmay�, en ak�ll�s�
Enki'yi aldatmay� ba�arm��t�r.
�nsanlara, do�aya yenilenme, �o�alma g�c� vermi�, ad�na
yap�lan tap�naklarda, onun yerine cinsellik g�revi yapmak i�in
S�mer'in en sayg�n kad�nlar� yar��m��lard�. S�mer �airlerine,
ozanlar�na bitmez, t�kenmez bir ilham kayna�� olmu�, onun i�in
yaz�lan �yk�ler, �iviyaz�s�yla �lmez kilden tabletler �zerine
yaz�larak zaman�m�za kadar ula�m��t�r.
Ruhu ok�ayan
arp ile
Kalbi ne�elendiren �ark�lar� s�yleyelim:
Birle�ince Tanr��am�z, Tanr�m�z
Bereket bolluk gelir �lkeye,
A��llar, ambarlar ta�ar,
Her tarafta �enlik var.
Ey S�mer halk�!
Yeni y�l geldi diye
�alal�m s�yleyelim
Oynayal�m g�lelim.
Dualarla, �ark�larla
Bar�� ve mutluluk dileyelim...
Kaynak�a:
BEND, Alster,
Dum��zi's Dream:
Aspects of
Oral Poetry in
S��-merian
Myth,
Copenhagen, 1972.
FALKENSTEIN, A. ve W. Von
Soden,
S��meriscl�e und Ak-kadische
Hymnen und
Gebete,
Stuttgart, 1953.
KRAMER, Samuel
Noah, From
tl�e Poetry
of Sumer,
Creation, Glarification,
Adoration, 1979.
KRAMER, Samuel
Noah, History
Begins at
S��mer (Tarih S�mer'de Ba�lar), �eviren Muazzez �lmiye
���, Ankara, 1990.
KRAMER, Samuel
Noah, The
Sacred
Marriage Rite,
Aspect of
Faith, Mitl�
and Ritual
in Ancient
Sumer, London, 1969.
KRAMER, Samuel
Noah, The
World of
Sumer: An A��-tobiography,
Detroit, 1986.
TEK�N, G�n�l, "Seyfelmuluk ve
Bedi�lcemal Hik�yesi'nde Eski
Yak�ndo�u K�lt�r�nden Kalma Unsurlar Hakk�nda",
Jo�urnal of
Turkish Studies, 1985,
s.277-300.
THORKILD, Jacobsen,
The Harps
Tl�at Once:
Sumerian
Po�etry in Translation, New
Haven, London,
1987.
THORKILD, Jacobsen,
The Treasures
of Darkness: A
History of
Mesopotamian Religion, New
Haven, London,
1969.
WOLKSTEIN, Diane-KRAMER,
Samuel Noah,
�nanna,
Q��een of Heaven
and Earth:
Her stories
and Hymns
from Sumer,
New York |