Anadolu Medeniyetleri

WWW.ASTROSET.COM

ANA TANRI�A K�LT�

   �atal h�y�k�te  bulunan 8500 y�ll�k ana tanr��a fig�r�, tarih boyunca an�lan ana tanr��a k�lt�n�n bir uzant�s� ya da Anadolu�daki versiyonu�
Antik �a�da, Yunan Mitolojisindeki Zeus�u do�uran
Ulu Ana Rheai�in t�renler yap�l�r, kurbanlar kesilirdi. Anadolu mitolojisindeyse ana tanr��a k�lt�n�n egemenli�i vard�. O �a�larda Kibele k�lt�, Anadolu�nun Ana Tanr��alar diyar� olmas�na neden oldu. Bu nedenle de daha pek �ok fig�r�n bulunmas� m�mk�n� Sekizinci ve alt�nc� bin y�llar aras�nda bu k�lt en �ok Orta Do�u�da yayg�nd�. Anadolu s�zc��� bat� dillerinde, �G�ne�in Do�du�u Yer� anlam�na gelen ANATOL�A veya ANATOL�E olarak ifade edilirdi. Uygarl�k g�ne�inin do�du�u yer olma unvan�n� ta��yan Anadolu, mitolojisinde de Ana tanr��a Kibele k�lt�ne �ok �nem vermi�tir.
  Antik �a�dan bu yana ana tanr��alar�n hepsi bolluk, bereket ve �retkenli�in sembol� kabul edildi ve �ok �e�itli isimler ald�. Yunan mitolojisinde �nce Gaia sonra Rea, Hera, Demeter, Artemis olarak adland�r�ld�. M�s�r�da �sis, Babil ve Hitit�te Kibele-��tar, Hindularda da Kali ya da Parvati olarak an�ld�. S�mer mitolojisindeki ad� ise �nanna..
Eski �a� toplumlar�nda kad�n kutsald� ve ana tanr��a simgesi �ok �nemliydi             

  S�mer'de Kad�n Kutsall���
  �iviyaz�l� belgelerin bulunmaya ba�lad��� ge�en y�zy�ldan beri Mezopotamya'da A�k Tanr��as� �nanna ve �oban Tanr�s� Dumuzi (Tevrat'ta Astarte-Tammuz) ile ilgili bir bereket k�lt�n�n varl��� biliniyordu. Fakat, bunu her y�n� ile kan�tlayacak belgeler yay�mlanm�� de�ildi. Ancak, bu y�zy�l�n ortalar�na do�ru S�mer edebiyat�na ait belgeler saptan�p yay�mlanmaya ba�land�ktan sonra bu k�lt ve bu k�lt�n esas�n� olu�turan kutsal evlenme t�reni konusu a��kl��a kavu�tu. S�mer edebiyat�na ait tabletlerin en b�y�k k�sm� 1887-1890 y�llar� aras�nda ABD'de, Philadelphia �niversite M�zesi taraf�ndan, G�ney Mezopotamya'da eski bir din ve k�lt�r merkezi olarak y�zlerce y�l varl���n� koruyan Nippur (yeni ad� Nif-fer) �ehri kaz�lar�nda bulunmu�tur. Bu tabletler, o g�nk� m�zeler nizamnamesine g�re, �stanbul Arkeoloji M�zeleri'yle kaz�y� yapan kurum aras�nda geli�ig�zel payla��lm��t�. Ba�ka yerlerden ��km�� veya ka�ak olarak elde edilmi� bir k�s�m tab�letler de Avrupa ve Amerika m�zelerine da��lm��t�r ki, hepsinin toplam be� bin adet oldu�u tahmin edilmektedir. Bunlar�n hemen hemen ��te biri �stanbul Arkeoloji M�zeleri'nin �iviyaz�l� Belgeler Ar�ivi'nde bulunuyor. Efsaneler, destanlar, ilahiler, a��tlar, mersiyeler, a�k �iirleri, atas�zleri, hik�yeler ve bilgelik kompozisyonlar�ndan olu�an S�mer edebiyat�n�n, dolay�s�yla bereket k�lt�n� olu�turan kutsal evlenme metinlerinin g�n �����na ��kmas�nda en b�y�k rol� Prof. Samuel Noah Kramer (25 Kas�m 1990'da, 93 ya��nda �ld�) oynam��t�r. O tam 60 y�l �iviyaz�l� tabletler bulunan Avrupa, Amerika m�zelerini ziyaret ederek, S�mer edebiyat�na ait tabletleri ve konular�n� saptam��, b�y�k bir bilim c�mertli�i ve yard�mseverli�iyle isteyen m�ze uzmanlar�n� da �al��malar�na katarak, ara�t�rmalar�n� evrenselle�tirmi�tir. B�t�n bu �al��malar�n sonucu, y�zlerce tabletin kopyas� yap�lm��, ayn� metne ait di�er m�zelere da��lm�� par�alar bulunarak konular t�m�yle ortaya ��kar�lm�� ve �e�itli yay�nlarla S�merologlara, bilim tarih�ilerine, antropologlara kaynak olarak sunulmu�tur. S�mer edebi metinlerinin yay�mlanmas�nda en b�y�k katk� �stanbul Arkeoloji M�zeleri �iviyaz�l� Belgeler Ar�ivi'nden yap�lm��t�r. Orada bulunan S�mer edebiyat�na ait 1400 tablet, �ok k���k par�alar d���nda, Samuel Noah Kramer, Hatice K�z�lyay ve Muazzez ��� taraf�ndan kopya edilerek yay�mlanm��t�r.

                   A�K TANRI�ASI �NANNA VE KUTSAL EVLENME �YK�S�N�N �ZET�
  S�mer �airlerine g�re Tanr��a �nanna, toplumun s�s�, S�mer'in ne�esidir. Ay Tanr�s� Nanna'n�n k�z�d�r. Akad'larda ��tar, Musevilerde Astarte, Yunanda Afrodit, Roma'da Ven�s ad�n� ta��yarak y�zy�llar boyu �e�itli toplumlar�n efsanelerinde ya�am��t�r. Ven�s y�ld�z�n� temsil etmektedir.
  �nanna'y�
S�merliler yaratt�. Kad�nlarda izledikleri, g�rmek istedikleri b�t�n nitelikleri, onun �ahs�nda toplam��lar, onu y�celtmi�, ona tapm�� ve hakk�nda y���nlarla �iir, hik�ye yazarak �l�ms�zle�tirmi�lerdir. O, g�zelli�in, �uhlu�un, �ekicili�in, �efkatin, h�rs�n, kavgan�n, �nderli�in, kurnazl���n ve en �nemlisi bereketin ve �o�alman�n sembol� olmu�tur. �yk�lerinde Kabil ile Kain'in tart��mas�n�, Leyla ile Mecnun'un sevgisini, �obanlar�n eri�ilmesi g�� a�klar�n�, kad�n�n fettanl���n�, insafs�zl���n�, erke�in hayranl���n�, umursamazl���n�, karde� sevgisinin en y�cesini g�r�yoruz. �nanna g��e, yere egemendi. Tanr�lar�n en �st�n� Enlil'e istedi�ini yapt�rmay�, en ak�ll�s� Enki'yi aldatmay� ba�arm��t�r. �nsanlara, do�aya yenilenme, �o�alma g�c� vermi�, ad�na yap�lan tap�naklarda, onun yerine cinsellik g�revi yapmak i�in S�mer'in en sayg�n kad�nlar� yar��m��lard�. S�mer �airlerine, ozanlar�na bitmez, t�kenmez bir ilham kayna�� olmu�, onun i�in yaz�lan �yk�ler, �iviyaz�s�yla �lmez kilden tabletler �zerine yaz�larak zaman�m�za kadar ula�m��t�r.

Ruhu ok�ayan arp ile
Kalbi ne�elendiren �ark�lar� s�yleyelim:
Birle�ince Tanr��am�z, Tanr�m�z
Bereket bolluk gelir �lkeye,
A��llar, ambarlar ta�ar,
Her tarafta �enlik var.
Ey S�mer halk�!
Yeni y�l geldi diye
�alal�m s�yleyelim
Oynayal�m g�lelim.
Dualarla, �ark�larla
Bar�� ve mutluluk dileyelim...

Kaynak�a:
BEND, Alster, Dum��zi's Dream: Aspects of Oral Poetry in S��-merian Myth, Copenhagen, 1972.
FALKENSTEIN, A. ve W. Von Soden, S��meriscl�e und Ak-kadische Hymnen und Gebete, Stuttgart, 1953.
KRAMER, Samuel Noah, From tl�e Poetry of Sumer, Creation, Glarification, Adoration, 1979.
KRAMER, Samuel Noah, History Begins at S��mer (Tarih S�mer'de Ba�lar), �eviren Muazzez �lmiye ���, Ankara, 1990.
KRAMER, Samuel Noah, The Sacred Marriage Rite, Aspect of Faith, Mitl� and Ritual in Ancient Sumer, London, 1969.
KRAMER, Samuel Noah, The World of Sumer: An A��-tobiography, Detroit, 1986.
TEK�N, G�n�l, "Seyfelmuluk ve Bedi�lcemal Hik�yesi'nde Eski Yak�ndo�u K�lt�r�nden Kalma Unsurlar Hakk�nda", Jo�urnal of Turkish Studies, 1985, s.277-300.
THORKILD, Jacobsen, The Harps Tl�at Once: Sumerian Po�etry in Translation, New Haven, London, 1987.
THORKILD, Jacobsen, The Treasures of Darkness: A History of Mesopotamian Religion, New Haven, London, 1969.
WOLKSTEIN, Diane-KRAMER, Samuel Noah, �nanna, Q��een of Heaven and Earth: Her stories and Hymns from Sumer, New York

 

Astroset 2004-2010