|
Leonardo da Vinci, 1452 y�l�nda, Floransa yak�nlar�nda bulunan
"Vinci" kasabas�'nda d�nyaya geldi. Y�llar ge�tik�e
Leonardo'nun dehas� kendi s�n�rlar�n� a�arak hem parlamaya
ba�lad� hem de belirgin yetenekler �eklinde geli�erek
Leonardo'yu �e�itli alanlara y�neltti. B�ylelikle Leonardo,
deha basama��na kolayca y�kselmi� bir ressam, ayn� zamanda
b�y�k bir heykelt�ra�, �nl� bir mimar ve hatta m�zisyen olarak
da parlad� ve �n yapt�. Fakat Leonardo, i� edindi�i ve b�y�k
bir ba�ar� ile y�r�tt��� sanat�na, hayat�n�n �nemli amac�
olarak sar�lamam��t�r. Dikkatini ve ruhsal yeteneklerini
bilimsel konular �zerinde yo�unla�t�rm��, matematik, fizik,
kimya, anatomi,hidro teknik ve astronomi ile u�ra�m�� ve bu
konularda �st�n bir yetenek g�stermi�tir.
Leonardo,
yeni bilimsel ara�t�rmalar yapt� ve yeni teknikler pe�inde
ko�tu s�rekli. Bundan ba�ka, askerlikle ilgili i�lerde de �ok
usta ve bilgili bir m�hendis oldu�unu kan�tlad�. Toplar
d�km��, top mermileri yapm��, kanallar a�m��, batakl�klar
kurutmu�tur. Ve nihayet g�n�n birinde, Milano valisi Sfortza
taraf�ndan saray�n ses sanat��s� ve �airi olarak saray
hizmetine al�nd�. Bu g�revde bulundu�u s�rada, daha �nce
yazmadan ve hi�bir haz�rl�k yapmadan �a��lacak kadar g�zel
�iirler s�ylemi�, bu �iirlere �ok uygun, g�zel besteler
yapm��, �iirlerini, bizzat kendisinin bulu�u ve yap�s� olan
bir m�zik aleti ile �alarak bir opera sanat��s� ustal��� ile
de s�ylemi�tir.Leonardo da Vinci,
yaratt��� yap�tlar �zerinde uzun y�llar boyunca b�y�k bir
sab�rla �al��t�. Bu nedenle yap�tlar�n� say�s� �ok de�ildir.
Buna ra�men, az say�da olan yap�tlar�, �ok a��r ve ac� bir
talihsizli�e u�ram��t�r. Bunlardan, Milano'da bulunan Milano
dukas� Sfortza 'ya ait
"Atl� Heykel"
vard� ki; Frans�zlar�n Milano'ya
girmeleri s�ras�nda bir asker grubu taraf�ndan par�alanm��t�r.
Bu heykelin yaln�zca desenleri zaman�m�za kadar gelmi�tir.
�ok �nl� olan
"Gizli Ak�am
Yeme�i/La �ena" ad�ndaki tablosundan ise, ancak �ok �nemsiz
say�lan birka� par�a bulunmu�tur. Bu tabloyu Leonardo,yeni bir
tarzda,kendi bulu�u olarak haz�rlad��� boyalarla
resmetmi�tir.Ve ne yaz�k ki; solmaya, kabarmaya ve d�k�l�p
bozulmaya ba�lam��t�r.Ancak yine de ressam Rafael,bu tabloyu
tamamen bozulmadan, kopya etmi� ve b�ylece onu unutulmaktan
kurtarm��t�r.
Leonardo,
hayat�n�n son y�llar�na do�ru, serserice dola�maya ba�lam��,
�lke �lke, �ehir �ehir gezerken Paris'e gelmi� ve orada,
kendisinin b�y�k hayranlar�ndan biri olan I.Fran�ois'n�n
kendisine hediye etti�i kuleli bir k��ke yerle�mi�tir. Paris'e
yerle�mesinin ard�ndan daha �ok resim yapmaya ba�lam��t�r. Bu
tablolar�n �o�u halen Fransa'dad�r. Bug�n Paris'de "L'Ouvre
M�zesi"nde, �zel bir Leonardo da Vinci salonu vard�r ve
sanatk�r�n
"Mona Lisa", "Vaftizci Johann Bacchus", "Kutsal
Aile", "Ma�aradaki Madonna" gibi tablolar�, bu salonda
sergilenmektedir. Tablolar�ndan
en dikkati �eken Mona Lisa'd�r. Mona Lisa, Floransal�
Francesco del Gioconda'n�n kar�s� Madonna Liza'n�n ad�d�r.
Leonardo, bu portre �zerinde s�ylendi�ine g�re d�rt y�l
�al��t��� halde, onu yine de bitirememi�tir ve yapt��� eserden
yine de memnun kalmam��t�r. Bunun i�indir ki, onu tamamlamak
i�in, beraberinde Fransa'ya g�t�rm��t�r. B�ylece bu portre
Fransa'da kalm�� ve daha sonra L'ouvre M�zesi'ne konmu�tur.
Bu portrede, resim tekni�i
bak�m�ndan hemen hi�bir kusur bulunamaz. Zaten Giotto'dan
sonra �talya, resim tekni�i geli�iminin en y�ksek basama��na
eri�mi�tir. Bu nedenle; Leonardo'nun Gioconda portresinde as�l
�nemli olan, onu bu portreyi yaratmaya zorlayan derin duygu ve
d���nce ile ger�ekle�tirmek istedi�i y�ksek ama�t�r.
Leonardo, bu eser �zerinde ruhunu ve b�t�n varl���n� kaplayan
�ok g��l� psikolojik etkilerin d�rt�s� ile ve dehas�n�n da
ruhunu ate�leyen, heyecandan heyecana atan ilham ile
�al��m��t�r. Leonardo'nun annesi olan Ekaterina'y�
tan�yanlar; Leonardo'nun Mona Lisa'da canland�rd��� tebess�m�n
t�pa t�p annesinin g�l�msemesi oldu�unu s�ylemi�ler ve yine
bu kimseler, g�zel Ekaterina'n�n g�lmekten ho�lanmad���n�,
k�yde, veya bir tap�nakta kar��la�t��� insanlara sadece
belirsiz bir g�l�mseme ile bakt���n� anlat�rlar. Ancak, bir
nokta daha var: Yaln�z annesinin de�il, Leonardo'nun �teki
portrelerinde beliren g�l�msemelerin de Mona Lisa daki
tebess�m�n t�pa t�p ayn� oldu�u s�ylenebilir. Leonardo'nun
eserlerini ve �zellikle "Gizli-Son Ak�am Yeme�i:La �ena"
ad�n�
verdi�i en b�y�k eserini tan�mada, onun bu duygular�, birer
ipucu olarak an�labilir. Ve belki bu nedenle duygu ve
d���ncelerini a��klamak i�in "Gizli-Son Ak�am Yeme�i"
tablosuna, �sa'y� �n planda resmetmi�tir. Ve yine bunun i�indir
ki, dehas�n�n b�t�n olanaklar�n� kullanarak bu tabloyu
yaratm��t�r.
Milano'da �ok �nl� olan
"Milano Katedrali" meydan�ndan ba�layarak �ehrin kenar
mahallelerine kadar uzanan "Via Dante" soka��nda St. Maria
della Grazie ad�ndaki k���k, fakat �ok eski bir manast�r
vard�r. Leonardo, bu katedralin "Sofra Odas�"ndaki duvarlar�n�n
birine, b�t�n geni�li�i boyunca, "Gizli-Son Ak�am Yeme�i" ad�n�
verdi�i bir tablo i�lenmi�tir. Bu tablo; b�y�k bir oday�
g�stermektedir. Bu salonun dip taraf�nda �� pencere
g�r�lmektedir. Salonun �n k�sm�nda uzun bir masa
bulunmaktad�r. Masan�n arka kenar�na, y�zleri tabloya
bakanlara d�n�k olarak oturanlar vard�r. Bunlar �sa ve 12
havarisidir. �sa, oturanlar aras�nda ve masan�n ortalar�nda
oturmaktad�r. Havarilerin alt�s�, �sa'n�n sa��nda, alt�s�
solunda; yan yana oturmu�lard�r. �sa'n�n ba��, hafif�e sol
omzuna do�ru e�iktir. G�zleri donuktur, belirsizdir. �ki
elini masaya birbirinden biraz a��k olarak dayam��t�r. Derin
d���nceler i�indedir, �ok �z�nt�l� bir hali vard�r. Sanki,
b�t�n �� y�l boyunca; ��rencileriyle bir arada, hep beraber
ge�irdi�i g�nlerden sonra neler olaca��n� tan�mlayan bir
g�r�nt� i�indedir.
Kudurmu� bir halk y���n�;
al��dan yapt��� "Sforza" heykelini par�alad��� zaman, b�y�k
sanatk�r, heykelin bulundu�u meydan�n gerilerinde bir yerde,
��rencileri aras�nda durarak yap�lanlara, hi� ses ��karmadan
ve hi�bir tepkide bulunmadan bakm��, ��rencileri de b�y�k bir
�z�nt� i�inde, ayn� olay� seyretmi�ti. At�lyesine d�n�nce
Leonardo, hemen yoklama yapmaya ba�lam��. Bunun arkas�ndan da,
kendisini i�ine verip �al��maya koyulmu�. Bu s�rada
��retmenlerinin bu davran���n� g�ren ve derin �z�nt�den
��kamam�� olan ��rencileri aras�ndan biri aya�a kalkarak
��retmenine ��yle seslenmekten kendini alamam��:
"Say�n Ustam! Sizi i�inizden
al�koyaca��m i�in �z�r dilerim! G�r�yorsunuz hepimiz, b�y�k
bir �z�nt� i�indeyiz! Az �nce, meydanda olanlar� ve
yap�lanlar� g�rd�kten sonra, �imdi nas�l oluyor da siz, orada
hi�bir �ey ge�memi� ve hi�bir �ey g�rmemi� gibi, sakin sakin,
hemen �al��maya ba�lad�n�z? Bu emek ve gayretler kimin i�in?
Az �nce, ��lg�n bir halk y���n�n�n evlat gibi sevdi�in b�y�k
eserini ne hale getirdiklerini g�rd�kten sonra; hi�bir �ey
olmam�� gibi, nas�l �al��abiliyorsunuz?"
demi� ve ayakta kalarak cevap beklemi�. Birka� saniye sonra
Leonardo yapmakta oldu�u i�ten ba��n� kald�rm��. G�le� bir
y�zle ��rencilerine bakarak, onlara �u cevab� vermi�:
"O insanlara, neden halk y���n�
demi�ler, d���nsenize. Kendi oyuncaklar�n� k�ran aptal
�ocuklar gibi, o halk y���n� da, k�r�p y�kmaktan ba�ka bir �ey
bilmez ki... Fakat bizler k�rmaya de�il, yeni bir �eyler
yapmaya y�nelmi� ve al��m�� kimseleriz. Halk� kalk�nd�rmak ve
e�itmek i�in �al���yoruz. Bunun i�indir ki, sakin olmam�z,
i�lerimizi g�n�l rahatl��� i�inde bitirmeye �al��mam�z
laz�m." demi� ve g�le� bak��larla ��rencilerini s�zd�kten
sonra, i�ine devam etmi�.
"Gizli-Son Ak�am Yeme�i"
tablosu ile Leonardo, sanki �unlar� anlatmak istemi�tir.
Al��dan yap�lm�� bir heykeli k�r�p par�alayan kendi
kendilerini ��lg�nl��a kapt�rm�� de�ildir. Bu sald�rganl���
yapan "onlardan biri"dir, yaln�z biridir! Ac� ve ac�kl� olan�,
ortada "onlardan biri"nin bulunmas� ve bu ki�inin, ya�ayan
ger�e�i, her yerde ayn� olan ve de�i�meyen ger�e�i yok etmeye
y�nelmi� d���ncesidir. Ve Leonardo, as�l ger�e�i bildi�i, onu
elle tutulur bir a��kl�kla g�r�ld��� i�indir ki, sakin sakin
�al��arak elindeki i�i bitirmeye devam etmi�tir.
Ve O Leonardo ki, �ok sene sonra dahi, o g�n yapt��� tabloyu
b�y�k bir heyecanla seyredenlere de, ��rencilerine seslendi�i
gibi seslenerek: "�sterseniz
sizler de gidebilirsiniz! Sizler de gidiniz! �ster H�ristiyan
isterseniz ba�ka dinden olunuz! �ster Tanr�'ya inan�n, ister
inanmayan biri olunuz. Oraya gidiniz ve size a��klamak
istedi�im ger�e�i korumak ve devam ettirmek i�in u�ra��n�z.
Hatta, yak�nlar�n�zdan biri, size hainlik etse davan�z�
��r�tse veya sizin "ger�ek" bildiklerinizi ortadan kald�rmak,
ger�e�i yok etmek ve sizleri yaratmaktan al�koymak istese yeni
yeni bulu�lar yapmaktan vazge�meyiniz. Biliniz ki, hainlik
etmek veya y�kmak, onlar�n bilecekleri bir �eydir. Siz onlara
de�il, kendi i�inize bak�n�z! Ve unutmay�n�z; sizlerin as�l ve
temel g�reviniz yapmak ve yaratmakt�r."
Garanti Dergisi - Say�:Kas�m 2001 |