|
Hepimizin hayat�nda �vicdan� kavram�n�n yeri vard�r.
Do�ru ya da yanl�� bir yerlerde mutlaka kulland���m�z bir
kavram olan vicdan�n s�zl�k anlam�,
Ahlaksal, iyi ve k�t� hakk�nda �uur; yanl�� ve do�runun ne
oldu�unu bildiren duygu, i� bili�, i�sel
ses
(1)
olmaktad�r.
G�nl�k ya�amda �ok �e�itli durumlarda vicdan�m�z�n sesini
dinlemekle dinlememek aras�nda kal�r�z. �rne�in bir belediyede
�al���yorsak toplum i�in yararl� olanla ki�isel olarak kendi
yarar�m�za ama ahlaktan yana olmayan� yapma aras�nda
kalabiliriz bazen. Ya da bir yerlerde birilerinin k�t�l���ne
y�nelik yap�lan bir eyleme kar�� bir duru� sergilemekle, susup
kendi huzurumuzu bozmamak aras�nda kalabiliriz. Bu durumlarda
vicdan kanal�n� kapatmamay� isteyen biriysek, egomuz yerine
do�ru olana y�nelik bir tav�r sergiledi�imizde i�imizi �huzur�
duygusu kaplar ve bu ger�ek i�sel g�revini yapman�n, vicdan
sesini duyman�n verdi�i tarifi imkans�z bir histir. Di�er
yandan vicdan�n�n sesini dinlemek isteyen biri olarak
do�rudan, olumludan yana olan tavr�m�z� koyamad���m�zda da bu
huzur duygusunun yerini onun tam tersi, tarifi imkans�z bir
huzursuzluk, bir �st�rap duygusu kaplar.
Bir de vicdan sesine
hi� kulak asmayanlar�m�z olabilir, egoya hizmet eden tarafta
olman�n ak�ll�ca olan� yapmak olarak kabul edildi�i ortamlar
g�n�m�zde bir hayli yayg�nd�r, �yle ki vicdan� dinlemek �u
g�nlerde �o�u insan taraf�ndan �anormal, saf�a, hatta aptalca�
bir tav�r olarak kabul ediliyor. Oysa bu anlay��lar�n ve
vicdanlar�n �zerini kapatm�� olan karanl�k �rt�, evrendeki
sebep sonu� yasas�n�n varl���n� sadece bir s�reli�ine
�rtebilir. Ger�ek olan �u ki ka��p kurtulabilece�imiz hi�bir
yasa, yap�p yok edebilece�imiz, sonucuyla kar��la�mayaca��m�z
hi�bir eylem yoktur.
Ne ekersek onu bi�eriz!
Her d���ncenin, her
hareketin, tutumun bize yeni bir olay, ortam ya da ya�am
olarak geri d�nece�i bilgisi, vicdan�m�z�n asl�nda ne b�y�k
bir yard�m eli oldu�unu da i�aret ediyor, ama elbette g�rmek
isteyen g�zlere!... Biz istedi�imiz s�rece, olumlu olandan
yana tav�r almak i�in do�ruyla yanl��� ay�rd etmekte
zorland���m�zda imdad�m�za vicdan sesimiz yeti�ir.
Peki vicdan sesine uymak,
vicdan uygulamas� yapmak ne �ekilde olursa makul olur? �rne�in
�ok az para kazanan ve hatta bu parayla ge�inemeyen biriysek
sokakta yan�m�za yakla�an dilenciye b�t�n param�z� vermek
makul bir vicdan uygulamas� m�d�r? Ya da kendi i�inde yarat�p
b�y�tt��� endi�eleri, vesveseleri bize oldu�u gibi aktar�p
b�t�n enerjimizi t�ketmeyi al��kanl�k haline getiren
arkada��m�za bunu yapmas� i�in izin verip durmak vicdan
sesimizi mi dinlemektir, yoksa yaln�z kalmaktan korktu�umuz
i�in ya da iyi insan olarak an�l�p egomuzu beslemek ad�na
yapt���m�z bir eylem mi vicdanl� olmak olarak
tan�mlanmaktad�r?
Ger�ek �u ki bizler pek �ok
zaman, vicdan olarak adland�rd���m�z birtak�m eylemlerle
kendimizi kand�r�r�z, bu eylemlerin ger�ek ad� �o�u zaman
�hay�r diyememek�, �egoya hizmet etmek�, �a��r� duygusal
davranmak� veya �korkmak� olmaktad�r. Vicdan sesini bu t�r
ba�ka eylemlerle kar��t�rmaman�n yolu ise �nce kendimize kar��
d�r�st olmaktan ge�er.
Kendimize d�r�st davrand���m�z� varsayd���m�zda da
vicdanl� davranman�n s�n�rlar�n� belirlemek durumunda kal�r�z,
��nk� ya�ad���m�z ortam, d�nya hayat� bunu gerektirir. Ba�ka
bir deyi�le vicdan uygulamas�na ak�l unsurunu da katmak
durumunda kal�r�z ki bunu da �makul
vicdan� olarak
adland�rmak m�mk�n.
�rne�in belinde rahats�zl�k oldu�u i�in
a��r kald�rmamas� gereken biri olabiliriz. Bu durumdayken
pazardan d�nen eli kolu dolu bir teyzenin bizden a��r
torbalar�n� ta��mam�z� istemesi kar��s�nda kald���m�z durum
buna g�zel bir �rnek olacakt�r. Elbette bu duruma kar��
tamamen duyars�z kalarak d�n�p gitmek bir makul vicdan
uygulamas�yla kar��t�r�lmamal�d�r. Ne var ki o a��r torbalar�
sakat belimize ra�men y�klenmek de bize �ok ciddi tehlikeleri
getirece�inden bu da makul bir tav�r olmayacakt�r. Bu durumda
makul ama vicdanl� olan tav�r belki torbalar� ta��mak i�in
farkl� bir yard�m �ekli bulmak ya da hi� �are bulunam�yorsa
belimizin rahats�z oldu�unu s�yleyip nezaketle reddetmek
olabilir. Aksi halde yapt���m�z sa�l���m�z� tehlikeye sokan
bir durum oldu�undan, bu durumda da kendimize kar�� vicdanl�
davranmam�� oluruz.
Vicdan, geli�me yolundaki
insan i�in y�ksek bir a�ama, y�kselen anlay��lar�n devam�nda
ise b�t�n d�nyay� de�i�tirebilme potansiyeline sahip �ok
�nemli bir rehberdir.
(1)
Metapsi�ik Terimler S�zl���, RM Yay., E. Ar�kdal, 1989 |