Do�al Ya�am

WWW.ASTROSET.COM

 

�LMEZ A�A� ZEYT�N

Do�an�n D�ng�s�n�n, Ya�am�n ve Sonsuzlu�unun Simgesi

  Hi� bir a�a�, insanl�k tarihinde zeytin a�ac� kadar kutsal kabul edilmemi� ve �st�ne bu kadar efsane yarat�lmam��t�r. Dini kitaplar insanl�k i�in zeytinin �nemini vurgularlar. Mitolojik �yk�lerde zeytin, zeytin a�ac� ve zeytinya�� kutsald�r. Antik �a�a ait sa�l�k kitaplar�nda en �ok zeytinin ad� ge�er, �a�a ait paralar�n �o�unda bir bereket sembol� olarak zeytin dal� vard�r, paradan �nce zeytinya��n�n ad� �s�v� alt�n�d�r� Ak�l ve zaferin, zeytin dal� bar���n, zeytinya�� da safl�k ve sadeli�in sembol� olmu�tur. Zeytinya�� ayr�ca �huzur�, "bereket", "yard�mseverlik", �evrensel iyilik� "bar�� ve birliktelik" kavramlar�n�n simgesi olarak da benimsenmi�tir. Antik �a�da ye�il zeytin dal�, di�er ye�il bitkiler gibi ��l�ms�zl�k ve Yeniden Do�u�� simgesi say�lm��t�r.

  Efsaneye g�re Havva ile birlikte yasak meyveyi yiyerek cennetten kovulan Adem, Tanr��dan kendisini ve t�m insanl��� ba���lamas�n� diler. O�lu �it�i cennet bah�esine gitmesi i�in g�revlendirir. Cennet bah�esinin bek�ili�ini yapan melek, �it�in duas� �zerine ona �� tohum verir. Melek, bu tohumlar� babas� Adem �ld���nde onu topra�a g�mmeden a�z�na yerle�tirilmesi gerekti�ini s�yler. Adem k�sa s�re sonra �l�nce, Hebron Vadisi�ne g�m�l�rken a�z�na bu �� tohum konulur ve g�m�ld��� yerde �� a�a� ye�erir; zeytin, sedir ve servi. Bu a�a�lar Tanr� ve insan aras�nda bar��� sa�lam��t�r.

  T�m kutsal kitaplarda zeytin a�ac� kutsall���n, bollu�un, adaletin, sa�l���n, zaferin, refah�n, bilgeli�in, akl�n ve ar�nman�n sembol�d�r.

  Kutsal kitaplarda ge�en Nuh efsanesine g�re yaratt��� Ademo�lu�nun yery�z�ne k�t�l�k tohumlar� sa�t���n� g�ren Tanr�, onu bir tufanla cezaland�rmaya karar verir. Ve Nuh�a bir gemi yapmas�n�, bu gemiye t�m hayvanlardan bir erkek bir di�i almas�n� s�yler. B�y�k tufan ba�lad���nda bu gemide olan canl�lar hari�, yery�z� �zerinde ya�ayan her �ey silinir. Tufan bitti�inde Nuh, sular�n �ekilip �ekilmedi�ini anlamak i�in g�ne�in batt��� yere do�ru bir g�vercin salar. Nuh�un gemisine bir zeytin dal�yla geri d�nen g�vercin, b�y�k sel felaketinin sona erdi�ini belli eden bir i�aret say�lm��t�r.

  Kuran-� Kerim�de zeytin kelimesi 4 Surede 6 kez ge�er. (Tin Suresi, Nur suresi, En�am suresi, Nahl Suresi) Tin Suresi; ��ncire ve Zeytine ant olsun� diye ba�lar.

  �branice yaz�lm�� ilk �ncil kitab� olan Hakimler kitab�nda ge�en bir �yk�de, a�a�lar�n kendilerine kral se�mek i�in ilk olarak zeytin a�ac�na ba�vurduklar�ndan bahseder. Kral olmas� i�in se�ilen zeytin a�ac� Allah��n ve insan�n �vd��� zeytinya��ndan vazge�mek istemez ve kral olmay� rededer.

  M�s�r mitolojisine g�re bundan binlerce y�l �nce tanr��a �sis, M�s�rl��lara zeytin a�ac�n�n nas�l yeti�tirilip, ondan nas�l faydalanacaklar�n� ��retir. Onlar i�in zeytin, tanr�sal erdemlere i�aret eder. Tutankamon�un ba��ndaki zeytin dallar�ndan olu�an ta�, adaletin tac�d�r. G�ne� Tanr�s� R�ya, zeytin dallar� sunan III.Ramses : �Senin �ehrin Heliopolis�i zeytin a�a�lar�yla s�sledim. O zeytin a�a�lar� ki, meyvelerinden halis zeytinya�� elde edilir. Bu zeytinya��, senin tap�na��n� ayd�nlatan kandilleri besleyen ya�d�r.�der.

  Eski Yunan ve Roma Uygarl�klar�nda kutsal bir aileden gelmi� olman�n i�areti bir zeytin a�ac�n�n alt�nda do�mu� olmakt�r. ��nk� Zeus�un ikiz �ocuklar� Apollon ve Artemis�in zeytinlikte do�mu�tur. Yine efsaneye g�re, bu uygarl�klar �l�lerinin say�s� kadar zeytin a�ac� dikerler. Yunan mitolojisinde zeytin a�ac�yla ilgili en bilindik hikaye Parthenon�un al�nl���nda bulunan kabartmalarda bulunur. �yk�ye g�re; Atina�y� kimin koruyaca��n� belirlemek isteyen Zeus, Tanr�lar Meclisi�ni toplar. Al�nan karara g�re, kente en de�erli arma�an� veren tanr�, Atina�n�n koruyucusu olacakt�r. Denizler, depremler ve atlar tanr�s� Poseidon meclise sava�larda �ok i�e yarayacak bir at sunar. Athena, m�zra��n�n ucunu topra�a saplar ve topraktan ince dall�, koyu ye�il yaprakl� ve ye�il meyveli bir a�a� ��kar ve ��yle der: �Bu a�a� b�y�y�p y�z y�llarca ya�ayacak, meyvesinin ya�� t�m d�nya taraf�ndan aran�r hale gelecek, g�lgesiyle insanlar� serinletecek, odunuyla �s�tacakt�r.� Yar��� Athena kazan�r ve a�a� Akropolis�e dikilir. Bir s�re sonra ise Poseidon�un Atina�ya hakimi olamamas�na i�erlenen o�lu Halirrothios, zeytin a�ac�n� kesmek i�in elindeki baltay� sallar fakat balta ters d�ner ve Halirrothios�un kafas�n� keser.

  Antik Yunan�da zeytin a�ac�na verilen �nem kanunlarla bir kez daha vurgulanm��t�r. Antik �a��n yedi b�y�k bilgesinden biri olarak kabul edilen Atina�l� devlet adam� Solon�un koydu�u kanuna g�re zeytin a�ac� kesenlerin cezas� �l�md�. Milattan �nce 8. y�zy�lda ya�ayan Homeros�un destanlar�nda zeytin a�ac�na ili�kin zengin tasvirler mevcuttur. Homeros�un g�lgesinde oturdu�u zeytin a�ac�, ya�l� bilgenin kula��na ��yle f�s�ldar:

�Herkese aitim ve kimseye ait de�ilim, siz gelmeden �ncede buradayd�m, siz gittikten sonrada burada olaca��m.�

  Antik �a�da yap�lan olimpiyatlarda ve sava�larda kahramanl�k g�sterenler sadece zeytin a�ac�n�n dallar�ndan �r�lm�� �elenklerle �d�llendirilir, ba�lar� zeytin dallar�yla ta�lan�r ve i�i zeytinya�� dolu amfora hediye edilirdi.

  Yery�z�nde yeti�en ilk a�a� zeytin a�ac�d�r. Atina �ehrini Athena�n�n zeytin a�ac� korur. Allah, Kuran-� Kerim�de �zeytine and olsun� der. Sezar��n adaletinin simgesi olan tac� zeytin dal�ndand�r. B�y�k bilge Solom�un kanunlar�nda zeytin a�ac� kesmenin cezas� �l�md�r. Zeytin a�ac� ak�l ve zaferin, zeytin dal� bar���n, zeytinya�� da safl�k ve sadeli�in sembol�d�r. Zeytin a�ac�n�n hasat�, kararman�n kabuktan meyve etine ge�ti�i d�nemde, yani Kas�m ay�nda yap�l�r.

  Zeytinin ad� kutsal kitaplardan gelmektedir. �branice �zeyt� s�zc��� Arap�a�da �ez-zeyt� e d�n��m�� ve bu s�z T�rk�ede zeytin olarak kullan�lm��t�r. Bat��da kullan�lan �olive� s�zc���n�n k�keni olan �ela� s�zc���n�n temelinde ise eski bir Anadolu halk� olan Luwiler�in etkisi b�y�kt�r. Luwiler zeytine �ela� diyorlard�. Bug�nk� Alia�a K�rfezi�nin bulundu�u yere antik �a�da �Elaeia K�rfezi� yani Zeyinda�� K�rfezi deniliyordu. Bug�n �spanyolcada bulunan �elaaara�, Latincede �olea� veya �olivum� s�zc�klerinin ve en genel ad� ile �olive� nin k�keninde asl�nda hep Luwiler vard�r.

  D�rt mevsim gelir ge�er ama dallar�nda gri, ye�il, g�m�� yapraklar� d�k�lmeden durur. Akdeniz'i, Ege'yi, g�neyi sever. Kendine �zg� hafif kokulu, k���k, narin, sar� ve beyaz �i�ekleriyle kar��lar bahar�. Yaz aylar�nda �i�ekleri meyveye durur. Sonra yaz ge�erken meyveleri irile�ir, olgunla��r. Hasat zaman�, sonbahard�r. �ok �ok uzun ve verimli bir �mr�n sonunda bo�alan g�vdesi kurur ama k�klerinden ye�eren s�rg�nler yeniden yeni bir a�aca d�n���r.

  Boyu 2- 10 metre aras�nda de�i�en ancak 15-20 metreye kadar da ��kabilen bir bitkidir. Meyveleri �nceleri ye�ilken ekim-kas�m aylar�nda morar�p olgunla��r. Genellikle 300-400 y�l gibi uzun �m�rl� bir a�a� olan zeytinin 2000 y�l ya�ayanlar� olmas� onun olas�l�kla kurakl�ktan etkilenmeyen bir bitki olmas�ndand�r.

  Antik �a�da zeytinya��n�n �nemli bir kullan�m alan� da t�pt�r. Koslu Hipokrates (M.�. 460-377) ve Pergamonlu Galenos�un �nerdi�i ila�lar aras�nda zeytinya�� da yer almaktad�r. Galenos�un zeytin ile ilgili g�r��� mideyi g��lendiren ve i�tah a�an bir g�da oldu�u �eklindedir. Ona g�re zeytinin �e�itli �ekillerde haz�rlanan bi�imleri vard�r ancak mideyi g��lendiren ve i�tah a�an �zelli�e uygun olan �e�idi sirke i�inde saklanan zeytindir.

  Zeytinya��n�n t�p ile ili�kili bir di�er kullan�m alan� ise masajd�r. Celsus�un sa�l�k ile ilgili bir aktar�m� zeytinya��n�n bu alandaki kullan�m� hakk�nda da fikir vermektedir. �Hem din�, hem de kendisinin efendisi olan sa�l�kl� bir insan, zorunlu kurallara ba��ml� olmamal�d�r ve ne t�bbi bir bak�c�ya, ne bir mas�re ne de bir ya�lay�c�ya ihtiyac� vard�r�. Bu aktar�mdan da anla��ld��� gibi antik d�nemde masaj, sa�l�k i�in gerekli g�r�ld���nde �nerilen y�ntemlerdendir. Masaj yap�l�rken ya� kullan�m� ise i�lemi kolayla�t�rmakta ve hastay� rahatlatmaktad�r.

  Antik d�nem t�bb� de�erlendirildi�inde zeytinya��n�n merhem gibi ila�lar�n haz�rlanmas�nda kullan�ld���, yara ve yan�klar�n tedavisinde ya da �e�itli i�lemler s�ras�nda kayganla�t�r�c� olarak uyguland��� d���n�lmektedir.

�lk Zeytin Yeti�tiricili�i

  K�k� tarih �ncesine dayanan yabani zeytin a�ac�n�n ka� bin ya��nda ve anayurdunun tam neresi oldu�u konu�sunda arkeobotanik�iler, tarih�iler ve arkeologlar aras�nda bir g�r�� bir�li�i olmamakla beraber,  pek �ok kaynakta,  Zeytinin ilk anayurdunun Mezopotamya, G�neydo�u Anadolu (Mardin, Mara� ve Hatay ��geni) oldu�u yazmaktad�r. Oradan da Akdeniz ve Hazar havzas�na, Ege Adalar�, Yunanistan ve �spanya�ya yay�ld��� tahmin edilmektedir.

  Uluslararas� sayg�nl��a sahip D�nya Zeytin Ansiklopedisi yazar� M. Blazquez ise "Zeytin yeti�tiricili�i yakla��k alt� bin y�l �nce Anadolu` da ba�lam��t�r" g�r���n� savunuyor ve bu b�lgede eski d�nemlerde ya�am�� halklar i�inde yaln�zca Asur ve Babillerin zeytincilikle ilgili bilgi sahibi olmad�klar�na dikkat �ekiyor. 

  Ama zeytini ilk ehlile�tirenler, �z�m, incir, nar, hurma gibi bir�ok meyva a�ac�n�n ilk yeti�tirildi�i uygarl�klar be�i�i �n Asya`da, Suriye ve �ran`�n kesi�ti�i yayda oturanlar olsa gerek: Persler, Mezopotamyal�lar ve b�y�k bir olas�l�kla, Akdeniz`in do�usundan i�eride Mezopotamya`ya kadar yay�lan Suriyeli ve Filistinliler. Nitekim, Yak�n Do�u`da zeytin yeti�tirildi�ine ili�kin en eski kal�nt�lar�n �srail ve �r�d�n`de kalkolitik d�neme (M.�. 3700-3200) kadar gitmesi de bu tezi g��lendiriyor.

  Bu halklar, tar�m ve ticarete yatk�nl�klar� ve becerileriyle yabani zey�tin, (delice zeytini) a�a�lar�n� a��lad�lar. Onlara iyi bakarak, daha s�k yaprakl� ve daha �ok ya� veren bir k�lt�r bitkisine d�n��t�rd�ler, �o�altt�lar ve �nce Akdeniz k�y� �eridi boyunca geli�tirdiler, sonra da ba�ka yerlere yayd�lar.

  Zeytinin bir k�lt�r bitkisine d�n��mesi, M.�. 4000`lerde ger�ekle��ti. Ancak, meyvas�n�n s�k�l�p ya��n�n ��kar�lmas�, zeytinya��n�n yayg�nla��t�r�lmas� i�in yakla��k 1500-2000 y�l daha gerekecekti.  

Do�al T�pta Zeytin ve Zeytinya��n�n Yeri

  Eski d�nemlerin aksine daha �ok �i�imizi� korudu�una inan�lan ve bu nedenle sofrada s�k�a t�ketilmeye �al���lan bitkisel bir ya�d�r. Eski Roma�da yaln�zca krallar�n ve imparatorlar�n ya�la meshedilmesi ve naa��n ya�la y�kanmas� gelene�inden gelen; bug�n art�k di�er t�m ya�lar i�inde �en sa�l�kl�s�� olarak �nlenen zeytinya��n�n ve zeytinin �e�itli yaralanmalarda ve iltihaplarda kullan�ld��� bilinmektedir. Bu a��dan halk t�bb� alan�nda tedavi edici �zelli�iyle �n plana ��kar. Ku�aktan ku�a�a s�zl� olarak aktar�lan ve �k�lt�rel evrensel�dir. �nsan�n do�aya ilk tepkilerinden birini temsil eden ve hastal��� tedavi etmede �e�itli bitkiler, madensel ve hayvansal maddelerden yararlanan �do�al halk t�bb��, hastal�k tedavisinde dinsel rit�eller, kutsal s�zler ve benzeri i�lemlerden de yararlanm��t�r.

  Pek �ok kaynakta zeytin ve zeytinya�� gibi, �zellikle Anadolu halk�n�n tedavi y�ntemlerinde g�ndelik olarak s�k�a ba�vurdu�u �e�itli �ifal� bitkiler, halk ila�lar� ya da do�al ila�lar ad�yla s�n�fland�r�lm��t�r. Tedavi ama�l� kullan�lan bitkiler daha toplanma a�amas�nda iken baz� �zelliklere dikkat edilir. �ifal� otlar�n toplanmas� ve kurutulmas�, geleneksel olarak y�l�n belli d�nemlerinde yap�l�r. Dini bayramlar, ay�n g�ky�z�ndeki �e�itli pozisyonlar� ve y�ld�zlarla/bur�larla ilgili farkl� zamanlar, bitkilerin toplanma d�nemlerini belirler. Bitkileri toplamak, belli bir bilgi gerektirdi�i i�in tarihsel olarak bu i�i kendine meslek edinenlerin -genellikle kad�nlar�n- varl��� da �e�itli kaynaklarda belirtilmektedir.

Tarih Boyunca Zeytinya��n�n Kullan�ld��� Di�er Alanlar

  Bug�n zeytin ile ilgili elimizde bulunan belgelere bak�ld��� zaman, zeytinya��n�n a��rl�kl� olarak dini ayinlerde ar�nma ve kutsama maksad�yla kullan�ld��� g�ze �arp�yor. Eloisis �enlikleri bunun en belirgin �rnekleridir. Eski M�s�rda da firavunlar�n mezar�na zeytinya�� koymu�lard�r.

  Romal�larda kutsal ekme�in sakland��� mihrab�n ayd�nlat�lmas�nda zeytinya�� kullan�m� �artt�.

 Yahudilerin Antla�ma sand��� da zeytinya�� ile kutsanm��t�r. Yetki g�� ve bilgeli�in simgesi olarak krallar�n ba��na s�r�lm�� bu gelenek g�n�m�zde Avrupa krallar�n�n ta� giyme t�renlerinde hala s�rd�r�lmektedir.

  Zeytinya�� yiyecek olarak kullan�lmas�n�n yan�nda tarih boyunca sabun, ayd�nlatma, kozmetik, ila� ve tak� yap�m�nda da kullan�lm��t�r. Sabun Osmanl� devrinde genel olarak zeytinya�� ve prina ya��ndan (zeytin k�spesi) yap�l�rd�. Girit, Ayval�k, Edremit, Midilli, �zmir, Cunda ve Urla Osmanl� �mparatorlu�u�nun geleneksel sabun �retim merkezleriydi.

  Zeytinya�� g�n�m�zde de yayg�n olarak kullan�lan bir sabun maddesidir. Eski Yunan�da zeytinya��na ho� kokan baharatlar kar��t�r�l�p, g�zellik merhemleri yap�lm��, uzun yolculu�a ��kanlar tabanlar�na yara olmas�n diye zeytinya�� s�rm��, g�re��iler ve ko�ucular ise yar��ma �ncesi adalelerini yumu�atmak i�in zeytinya�� kullanm��t�r.

  �spanya�da 1. D�nya Sava�� s�ralar�nda zeytinya�� t�ts�lenerek duman� buruna �ekilmekte ba� a�r�s�nda, �ks�r�k tedavisinde, baz� deri hastal�klar�nda ve zehirlenmelere kar�� tedavi amac� ile kullan�lm��t�r. Yine zeytinya�� kaynar suya damlat�l�p i�ilerek mide hastal�klar�n�n tedavisinde kullan�lm��, y�lanlar�n eve girmesini �nlemek amac�yla zeytin keseler i�inde evlere as�lm��t�r.

  Tarih �ncesi �a�larda yapay ayd�nlatmada, yanma s�resinin uzun olmas� nedeniyle saf zeytinya�� kullan�lm��t�r.

�S�v� Alt�n�n�n Faydalar�

  Zeytin, besleyici de�eri �ok y�ksek olan bir meyvad�r. Protein, karbonhidrat, kalsiyum, demir, magnezyum, fosfor, �inko, selenyum, tuz, B1, B2, B3, B5, D, E, K vitaminleri, beta-karoten, doymam�� ya�lar ve antioksidanlar i�erir.

Zeytinya��n�n bilinen bir�ok faydas� vard�r:

G�nde 2 ka��k zeytinya�� alanlarda koroner kalp hastal��� riskini azaltt��� bilinmektedir.

Y�ksek tansiyon, trigliserit ve kolesterol d���r�c�d�r (iyi kolesterol HDL�yi y�kseltip k�t� kolesterol LDL�yi d���r�c� �zelli�i vard�r).

��erdi�i A ve E vitaminleri ve doymam�� ya� asitleri nedeniyle kalp-damar hastal�klar�n� �nleyici, kalbi destekleyici, kanser engelleyici olarak kabul edilir.

Kan dola��m� rahats�zl�klar� zeytinya��yla beslenenlerde az g�r�l�r.

Zeytinya��, Omega-6 ya� asidinin, omega-3 ya� asidine oran�n� da d�zenlemektedir. Bu oranlardaki dengesizlik, hastal�klar ve kanser de dahil olmak �zere, kalp ve ba����kl�k sistemi ile ilgili bir�ok hastal���n ilerlemesine neden olur. D�zenli kullan�ld���nda zeytinya��n�n, kalbe, diyabete, a��r� �i�manl��a, h�cre ya�lanmas�na, safra kesesi ta�lar�na ve son yap�lan ara�t�rmalarda prostat, kal�nba��rsak (kolon), meme kanserlerinde korunma sa�lad��� bilinmektedir.

Zeytinya��, ya�lanman�n hem genel olarak doku ve organlar, hem de beyin fonksiyonlar� �zerinde ki etkilerini geciktirmektedir. Osteoporozu ve Alzheimerdeki haf�za kayb�n� �nlemeye yard�mc� olmaktad�r.

Zeytinya��, AIDS hastal���n�n nedeni olan HIV mikrobuna kar�� sava�maktad�r. Enfeksiyonun t�m v�cuda yay�lmas�n� engeller. Granada'daki bilim adamlar� yapt�klar� �al��mada, zeytinya�� kullan�m�n�n, AIDS mikrobu olan HIV'in yay�lmas�n� %80 seviyesinde azaltt���n� g�sterdiler.

Zeytinya��nda bulunana linoleik asit, prostaglandin denilen ve insan h�crelerinde bulunan, v�cudun kendini yenilemesinde �nemli yeri olan maddenin �retimini sa�lar. �zellikle sinir h�crelerinin geli�mesinde rol oynar.

Zeytinya��, iyi bir laksatiftir. S�rekli kab�zl�k �ekenlere, sabahlar� a� karn�na bir bardak suyla, 2 ka��k zeytinya�� almalar� �nerilmektedir.

Zeytinya�, �ocuk geli�iminde hayati �nem ta��yan ya� asitlerini, anne s�t�ne e� miktarda i�erir. Zeytinya��nda bulunan oleik asit, annesini emerek beslenen bebe�in sinir dokular�n�n geli�imi a��s�ndan �ok faydal�d�r. G�nde birka� damla zeytinya��, bebe�in geli�imine b�y�k katk� sa�lar.

V�cuttaki tutulmalar� azaltmak i�in, zeytinya�l� masajlar yap�l�r. Zeytinya�� tortusu, siyatik, mafsal a�r�lar�na, s�r�l�rse iyi gelir. Zeytinya��, romatoid artritleri �nlemeye yard�mc� olur.

Zeytin a�ac�n�n yapraklar� da, mikrop �ld�r�c�, ate� d���r�c�, yat��t�r�c�, kan �ekerini ve y�ksek tansiyonu d���r�c�, i�tah a��c�, idrar s�kt�r�c� �zelliklere sahiptir.

�eker hastal���na zeytin yapra�� �nerilirken; Oleuropein adl� maddeden hareketle v�cudumuzda olu�an eleanolic asit, vir�s ve mikrop yok edici ve AIDS�i �nleyici �zelli�i vurgulanmaktad�r .

Do�u Akdeniz�in do�al bitki �rt�s� olan zeytinin, Akdeniz�in k�lt�r bitkisi halini almas� binlerce y�ll�k bir s�re�tir. Bu d�n���m s�ras�nda zeytin co�rafyan�n do�al bir par�as� iken k�lt�r�n de �nemli bir par�as� halini alm��t�r. Zeytin ve zeytinya��, ge�mi�te oldu�u gibi g�n�m�zde de halk t�bb� pratikleri i�inde �nemli bir kullan�m alan�na sahiptir.

Prof.Dr. Ahmet AYDIN Diyor ki :

Temel olarak �� �e�it zeytinya�� vard�r; Nat�rel, rafine ve bunlar�n kar���m� olan Rivyera.

1-Nat�rel Zeytinya�lar�: Bunlar zeytin a�ac� meyvesinden, do�al �zelliklerini de�i�tirmeyecek bir s�cakl�kta sadece mekanik veya fiziksel i�lemler uygulanarak elde edilen, berrak, ye�ilden sar�ya de�i�ebilen renkte, kendine �zg� tat ve kokuda olan do�al halinde g�da olarak t�ketilebilen ya�lar.

Nat�rel zeytinya�lar�n�n da asitlik derecesine g�re �� �e�idi vard�r;

a) Nat�rel S�zma Zeytinya��: Kokusu ve tad�nda kusur olmayan, serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en �ok % 1 olan nat�rel zeytinya��. Meyvenin b�t�n vitamin ve minerallerini i�eriyor. Nat�rel s�zma zeytinya�� her t�r yemeklere uygun olmakla beraber salatalar i�in ideal. En pahal� zeytinya�� budur.

b) Nat�rel Birinci Zeytinya��: Kokusu veya tad�nda �ok hafif kusurlar� bulunabilen, serbest asitlik derecesi en �ok % 2 olan nat�rel zeytinya��.

c) Nat�rel �kinci Zeytinya��: Kokusu veya tad�nda tolere edilebilen kusurlar� bulunan, serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en �ok % 3.3 olan nat�rel zeytinya��.

2- Rafine Zeytinya��: Zeytin ham ya��n�n yap�s�nda de�i�ikli�e yol a�an metotlarla (y�ksek bas�n�, y�ksek s�cakl�k) rafine edilmesi sonucu elde edilen, sar�n�n de�i�ik tonlar�nda rengi olan kendine �zg� tat ve kokuda bir ya�. Serbest asitlik derecesi en �ok % 0.3 �t�r. Bu ya� daha �ok k�zartma ya�� olarak kullan�l�yor.

3- Riviera Zeytinya��: Rafine zeytinya�� ile do�al halinde g�da olarak t�ketilebilecek nat�rel ikinci zeytinya�lar�n�n kar���m�ndan olu�an, ye�ilden sar�ya de�i�en renkte, kendine �zg� tat ve kokuda bir ya�d�r. Serbest asitlik derecesi en �ok % 1.5�dir. Zeytinya��n�n canl� ve kuvvetli kokusuna pek al���k olmayanlar bu tip zeytinya��n� tercih ediyor.

S�zma ve Riviera zeytinya�� aras�nda ne fark var?

S�zma zeytinya��, zeytinlerin ta� bask�s� ile elde ediliyor. Bu nedenle vitamin ve di�er besleyici unsurlar� zarar g�rm�yor. Riviera zeytinya��nda ise, mevcut zeytinden maksimum ya�� ��kartmak i�in y�ksek s�cakl�k ve bas�n� uygulan�yor. Bu durumda fiyat ucuzluyor ama zeytinya��n�n b�t�n olumlu �zellikleri de nerdeyse yok oluyor hatta zararlar� da oluyor. 

Zeytinya�� al�rken nelere dikkat etmeliyiz?

  Zeytinya�� al�rken en dikkat edilecek unsur zeytinya��n�n kar���k (ta��i�) olup olmamas�. Zeytinya�� en �ok ay�i�e�i, kanola ve m�s�r ya�lar� ile kar��t�r�l�yor. B�ylesi ta��i�lere marketlerde de rastlanabiliyor. Ama daha �ok yol kenarlar�nda ya� satanlara, denetimden uzak yerlerde rastlan�yor.

  Adi plastik kaplarda tutulan zeytinya��, plastik hammaddesini kolayl�kla ��zebilir ve temelde petrol �r�n� olan bu maddeler ciddi kanser riski ta��yor. Zeytinya�� hassas, g�ne� ����� ve �s�ya fazla tahamm�l� yok. Tercihan cam �i�ede, ���k ge�irmemeli, a�z� s�k�ca kapat�lm�� ve her kullan�mdan sonra kapat�labilecek �ekilde kapak tak�lm�� olmal�.

Son s�z �air Arif Damar��n dizelerinden:

Ya�amak sadece sevmektir, inan bana.
Sevmeyenler d�nyam�zda ya�am�yor.
Ya�amak suda, toprakta, insanlarda g�r�nerek;
bir �Zeytin A�ac�� gibi.
Bir Zeytin A�ac� gibi, ne g�zel
denize yak�n olacaks�n,
uzayan dallar�nda, yapraklar�nda ���k
ta derinlerde k�klerin.

Bir zeytin a�ac� gibi, bin y�l severek
ya�amak her g�n�

Derleyen: Deniz Av�nca �ET�N
Katk�lar�ndan dolay� Sevgili �zlem �zdemir�e te�ekk�rler.

Kaynaklar:

1-www.sanatkaravani.com

2- Yrd.Do�.Dr. Melike KAPLAN /Ankara �niversitesi Dil ve Tarih-Co�rafya Fak�ltesi Halkbilim B�l�m�. Ar�.G�r.,Seda KARA�Z ARIHAN/Ankara �niversitesi Dil ve Tarih-Co�rafya Fak�ltesi Antropoloji B�l�m�.

3- www.apelasyon.com

4- Dr. Erman G�ndo�du-Zeynep Uygur www.yaklasansaat.com

5- www.beslenmebulteni.com

Yay�n Tarihi: 19 Ekim 2016

 

Astroset 2003-2016