|
Hi� bir
a�a�, insanl�k tarihinde zeytin a�ac� kadar kutsal kabul
edilmemi� ve �st�ne bu kadar efsane yarat�lmam��t�r. Dini
kitaplar insanl�k i�in zeytinin �nemini vurgularlar.
Mitolojik �yk�lerde zeytin, zeytin a�ac� ve zeytinya�� kutsald�r.
Antik �a�a ait sa�l�k kitaplar�nda en �ok
zeytinin ad� ge�er, �a�a ait paralar�n �o�unda
bir bereket sembol� olarak zeytin dal� vard�r, paradan �nce
zeytinya��n�n ad� �s�v� alt�n�d�r� Ak�l ve
zaferin, zeytin dal� bar���n, zeytinya�� da safl�k ve
sadeli�in sembol� olmu�tur. Zeytinya�� ayr�ca
�huzur�, "bereket", "yard�mseverlik",
�evrensel iyilik� "bar�� ve birliktelik"
kavramlar�n�n simgesi olarak da benimsenmi�tir. Antik �a�da
ye�il zeytin dal�, di�er ye�il bitkiler gibi ��l�ms�zl�k
ve Yeniden Do�u�� simgesi say�lm��t�r.
Efsaneye
g�re Havva ile birlikte yasak meyveyi yiyerek cennetten
kovulan Adem, Tanr��dan kendisini ve t�m insanl��� ba���lamas�n�
diler. O�lu �it�i cennet bah�esine gitmesi i�in g�revlendirir.
Cennet bah�esinin bek�ili�ini yapan melek, �it�in duas�
�zerine ona �� tohum verir. Melek, bu tohumlar� babas�
Adem �ld���nde onu topra�a g�mmeden a�z�na yerle�tirilmesi
gerekti�ini s�yler. Adem k�sa s�re sonra �l�nce, Hebron
Vadisi�ne g�m�l�rken a�z�na bu �� tohum konulur ve g�m�ld���
yerde �� a�a� ye�erir; zeytin, sedir ve servi. Bu a�a�lar
Tanr� ve insan aras�nda bar��� sa�lam��t�r.
T�m
kutsal kitaplarda zeytin a�ac� kutsall���n, bollu�un,
adaletin, sa�l���n, zaferin, refah�n, bilgeli�in, akl�n
ve ar�nman�n sembol�d�r.
Kutsal
kitaplarda ge�en Nuh efsanesine g�re yaratt��� Ademo�lu�nun
yery�z�ne k�t�l�k tohumlar� sa�t���n� g�ren Tanr�,
onu bir tufanla cezaland�rmaya karar verir. Ve Nuh�a bir
gemi yapmas�n�, bu gemiye t�m hayvanlardan bir erkek bir di�i
almas�n� s�yler. B�y�k tufan ba�lad���nda bu gemide
olan canl�lar hari�, yery�z� �zerinde ya�ayan her �ey
silinir. Tufan bitti�inde Nuh, sular�n �ekilip �ekilmedi�ini
anlamak i�in g�ne�in batt��� yere do�ru bir g�vercin
salar. Nuh�un gemisine bir zeytin dal�yla geri d�nen g�vercin,
b�y�k sel felaketinin sona erdi�ini belli eden bir i�aret
say�lm��t�r.
Kuran-�
Kerim�de zeytin kelimesi 4 Surede 6 kez ge�er. (Tin Suresi,
Nur suresi, En�am suresi, Nahl Suresi) Tin Suresi; ��ncire
ve Zeytine ant olsun� diye ba�lar.
�branice
yaz�lm�� ilk �ncil kitab� olan Hakimler kitab�nda ge�en
bir �yk�de, a�a�lar�n kendilerine kral se�mek i�in ilk
olarak zeytin a�ac�na ba�vurduklar�ndan bahseder. Kral
olmas� i�in se�ilen zeytin a�ac� Allah��n ve insan�n
�vd��� zeytinya��ndan vazge�mek istemez ve kral olmay�
rededer.
M�s�r
mitolojisine g�re bundan binlerce y�l �nce tanr��a �sis,
M�s�rl��lara zeytin a�ac�n�n nas�l yeti�tirilip,
ondan nas�l faydalanacaklar�n� ��retir. Onlar i�in
zeytin, tanr�sal erdemlere i�aret eder. Tutankamon�un ba��ndaki
zeytin dallar�ndan olu�an ta�, adaletin tac�d�r. G�ne�
Tanr�s� R�ya, zeytin dallar� sunan III.Ramses :
�Senin �ehrin Heliopolis�i zeytin a�a�lar�yla s�sledim.
O zeytin a�a�lar� ki, meyvelerinden halis zeytinya�� elde
edilir. Bu zeytinya��, senin tap�na��n� ayd�nlatan
kandilleri besleyen ya�d�r.�der.
Eski
Yunan ve Roma Uygarl�klar�nda kutsal bir aileden gelmi�
olman�n i�areti bir zeytin a�ac�n�n alt�nda do�mu�
olmakt�r. ��nk� Zeus�un ikiz �ocuklar� Apollon ve
Artemis�in zeytinlikte do�mu�tur. Yine efsaneye g�re, bu
uygarl�klar �l�lerinin say�s� kadar zeytin a�ac�
dikerler. Yunan mitolojisinde zeytin a�ac�yla ilgili en
bilindik hikaye Parthenon�un al�nl���nda bulunan
kabartmalarda bulunur. �yk�ye g�re; Atina�y� kimin
koruyaca��n� belirlemek isteyen Zeus, Tanr�lar
Meclisi�ni toplar. Al�nan karara g�re, kente en de�erli
arma�an� veren tanr�, Atina�n�n koruyucusu olacakt�r.
Denizler, depremler ve atlar tanr�s� Poseidon meclise sava�larda
�ok i�e yarayacak bir at sunar. Athena, m�zra��n�n ucunu
topra�a saplar ve topraktan ince dall�, koyu ye�il yaprakl�
ve ye�il meyveli bir a�a� ��kar ve ��yle der: �Bu a�a�
b�y�y�p y�z y�llarca ya�ayacak, meyvesinin ya�� t�m d�nya
taraf�ndan aran�r hale gelecek, g�lgesiyle insanlar�
serinletecek, odunuyla �s�tacakt�r.� Yar��� Athena
kazan�r ve a�a� Akropolis�e dikilir. Bir s�re sonra ise
Poseidon�un Atina�ya hakimi olamamas�na i�erlenen o�lu
Halirrothios, zeytin a�ac�n� kesmek i�in elindeki baltay�
sallar fakat balta ters d�ner ve Halirrothios�un kafas�n�
keser.
Antik
Yunan�da zeytin a�ac�na verilen �nem kanunlarla bir kez
daha vurgulanm��t�r. Antik �a��n yedi b�y�k
bilgesinden biri olarak kabul edilen Atina�l� devlet adam�
Solon�un koydu�u kanuna g�re zeytin a�ac� kesenlerin
cezas� �l�md�. Milattan �nce 8. y�zy�lda ya�ayan
Homeros�un destanlar�nda zeytin a�ac�na ili�kin zengin
tasvirler mevcuttur. Homeros�un g�lgesinde oturdu�u zeytin
a�ac�, ya�l� bilgenin kula��na ��yle f�s�ldar:
�Herkese
aitim ve kimseye ait de�ilim, siz gelmeden �ncede buradayd�m,
siz gittikten sonrada burada olaca��m.�
Antik
�a�da yap�lan olimpiyatlarda ve sava�larda kahramanl�k g�sterenler
sadece zeytin a�ac�n�n dallar�ndan �r�lm�� �elenklerle
�d�llendirilir, ba�lar� zeytin dallar�yla ta�lan�r ve i�i
zeytinya�� dolu amfora hediye edilirdi.
Yery�z�nde
yeti�en ilk a�a� zeytin a�ac�d�r. Atina �ehrini
Athena�n�n zeytin a�ac� korur. Allah, Kuran-� Kerim�de
�zeytine and olsun� der. Sezar��n adaletinin simgesi
olan tac� zeytin dal�ndand�r. B�y�k bilge Solom�un
kanunlar�nda zeytin a�ac� kesmenin cezas� �l�md�r.
Zeytin a�ac� ak�l ve zaferin, zeytin dal� bar���n,
zeytinya�� da safl�k ve sadeli�in sembol�d�r. Zeytin a�ac�n�n
hasat�, kararman�n kabuktan meyve etine ge�ti�i d�nemde,
yani Kas�m ay�nda yap�l�r.
Zeytinin
ad� kutsal kitaplardan gelmektedir. �branice �zeyt� s�zc���
Arap�a�da �ez-zeyt� e d�n��m�� ve bu s�z T�rk�ede
zeytin olarak kullan�lm��t�r. Bat��da kullan�lan
�olive� s�zc���n�n k�keni olan �ela� s�zc���n�n
temelinde ise eski bir Anadolu halk� olan Luwiler�in etkisi
b�y�kt�r. Luwiler zeytine �ela� diyorlard�. Bug�nk�
Alia�a K�rfezi�nin bulundu�u yere antik �a�da �Elaeia
K�rfezi� yani Zeyinda�� K�rfezi deniliyordu. Bug�n �spanyolcada
bulunan �elaaara�, Latincede �olea� veya �olivum�
s�zc�klerinin ve en genel ad� ile �olive� nin k�keninde
asl�nda hep Luwiler vard�r.
D�rt
mevsim gelir ge�er ama dallar�nda gri, ye�il, g�m��
yapraklar� d�k�lmeden durur. Akdeniz'i, Ege'yi, g�neyi
sever. Kendine �zg� hafif kokulu, k���k, narin, sar� ve
beyaz �i�ekleriyle kar��lar bahar�. Yaz aylar�nda �i�ekleri
meyveye durur. Sonra yaz ge�erken meyveleri irile�ir,
olgunla��r. Hasat zaman�, sonbahard�r. �ok �ok uzun ve
verimli bir �mr�n sonunda bo�alan g�vdesi kurur ama k�klerinden
ye�eren s�rg�nler yeniden yeni bir a�aca d�n���r.
Boyu
2- 10 metre aras�nda de�i�en ancak 15-20 metreye kadar da
��kabilen bir bitkidir. Meyveleri �nceleri ye�ilken
ekim-kas�m aylar�nda morar�p olgunla��r. Genellikle
300-400 y�l gibi uzun �m�rl� bir a�a� olan zeytinin 2000
y�l ya�ayanlar� olmas� onun olas�l�kla kurakl�ktan
etkilenmeyen bir bitki olmas�ndand�r.
Antik
�a�da zeytinya��n�n �nemli bir kullan�m alan� da t�pt�r.
Koslu Hipokrates (M.�. 460-377) ve Pergamonlu Galenos�un �nerdi�i
ila�lar aras�nda zeytinya�� da yer almaktad�r.
Galenos�un zeytin ile ilgili g�r��� mideyi g��lendiren
ve i�tah a�an bir g�da oldu�u �eklindedir. Ona g�re
zeytinin �e�itli �ekillerde haz�rlanan bi�imleri vard�r
ancak mideyi g��lendiren ve i�tah a�an �zelli�e uygun
olan �e�idi sirke i�inde saklanan zeytindir.
Zeytinya��n�n
t�p ile ili�kili bir di�er kullan�m alan� ise masajd�r.
Celsus�un sa�l�k ile ilgili bir aktar�m� zeytinya��n�n
bu alandaki kullan�m� hakk�nda da fikir vermektedir. �Hem
din�, hem de kendisinin efendisi olan sa�l�kl� bir insan,
zorunlu kurallara ba��ml� olmamal�d�r ve ne t�bbi bir
bak�c�ya, ne bir mas�re ne de bir ya�lay�c�ya ihtiyac�
vard�r�. Bu aktar�mdan da anla��ld��� gibi antik d�nemde
masaj, sa�l�k i�in gerekli g�r�ld���nde �nerilen y�ntemlerdendir.
Masaj yap�l�rken ya� kullan�m� ise i�lemi kolayla�t�rmakta
ve hastay� rahatlatmaktad�r.
Antik
d�nem t�bb� de�erlendirildi�inde zeytinya��n�n merhem
gibi ila�lar�n haz�rlanmas�nda kullan�ld���, yara ve
yan�klar�n tedavisinde ya da �e�itli i�lemler s�ras�nda
kayganla�t�r�c� olarak uyguland��� d���n�lmektedir.
�lk Zeytin Yeti�tiricili�i
K�k�
tarih �ncesine dayanan yabani zeytin a�ac�n�n ka� bin ya��nda
ve anayurdunun tam neresi oldu�u konu�sunda arkeobotanik�iler,
tarih�iler ve arkeologlar aras�nda bir g�r�� bir�li�i
olmamakla beraber, pek �ok kaynakta, Zeytinin ilk
anayurdunun Mezopotamya, G�neydo�u Anadolu (Mardin, Mara�
ve Hatay ��geni) oldu�u yazmaktad�r. Oradan da Akdeniz ve
Hazar havzas�na, Ege Adalar�, Yunanistan ve �spanya�ya
yay�ld��� tahmin edilmektedir.
Uluslararas�
sayg�nl��a sahip D�nya Zeytin Ansiklopedisi yazar�
M. Blazquez ise "Zeytin yeti�tiricili�i yakla��k alt�
bin y�l �nce Anadolu` da ba�lam��t�r" g�r���n�
savunuyor ve bu b�lgede eski d�nemlerde ya�am�� halklar i�inde
yaln�zca Asur ve Babillerin zeytincilikle ilgili bilgi sahibi
olmad�klar�na dikkat �ekiyor.
Ama
zeytini ilk ehlile�tirenler, �z�m, incir, nar, hurma gibi
bir�ok meyva a�ac�n�n ilk yeti�tirildi�i uygarl�klar be�i�i
�n Asya`da, Suriye ve �ran`�n kesi�ti�i yayda oturanlar
olsa gerek: Persler, Mezopotamyal�lar ve b�y�k bir olas�l�kla,
Akdeniz`in do�usundan i�eride Mezopotamya`ya kadar yay�lan
Suriyeli ve Filistinliler. Nitekim, Yak�n Do�u`da zeytin
yeti�tirildi�ine ili�kin en eski kal�nt�lar�n �srail ve
�r�d�n`de kalkolitik d�neme (M.�. 3700-3200) kadar
gitmesi de bu tezi g��lendiriyor.
Bu
halklar, tar�m ve ticarete yatk�nl�klar� ve becerileriyle
yabani zey�tin, (delice zeytini) a�a�lar�n� a��lad�lar.
Onlara iyi bakarak, daha s�k yaprakl� ve daha �ok ya�
veren bir k�lt�r bitkisine d�n��t�rd�ler, �o�altt�lar
ve �nce Akdeniz k�y� �eridi boyunca geli�tirdiler, sonra
da ba�ka yerlere yayd�lar.
Zeytinin
bir k�lt�r bitkisine d�n��mesi, M.�. 4000`lerde ger�ekle��ti.
Ancak, meyvas�n�n s�k�l�p ya��n�n ��kar�lmas�,
zeytinya��n�n yayg�nla��t�r�lmas� i�in yakla��k
1500-2000 y�l daha gerekecekti.
Do�al T�pta Zeytin ve Zeytinya��n�n
Yeri
Eski
d�nemlerin aksine daha �ok �i�imizi� korudu�una inan�lan
ve bu nedenle sofrada s�k�a t�ketilmeye �al���lan
bitkisel bir ya�d�r. Eski Roma�da yaln�zca krallar�n ve
imparatorlar�n ya�la meshedilmesi ve naa��n ya�la y�kanmas�
gelene�inden gelen; bug�n art�k di�er t�m ya�lar i�inde
�en sa�l�kl�s�� olarak �nlenen zeytinya��n�n ve
zeytinin �e�itli yaralanmalarda ve iltihaplarda kullan�ld���
bilinmektedir. Bu a��dan halk t�bb� alan�nda tedavi edici
�zelli�iyle �n plana ��kar. Ku�aktan ku�a�a s�zl�
olarak aktar�lan ve �k�lt�rel evrensel�dir. �nsan�n
do�aya ilk tepkilerinden birini temsil eden ve hastal���
tedavi etmede �e�itli bitkiler, madensel ve hayvansal
maddelerden yararlanan �do�al halk t�bb��, hastal�k
tedavisinde dinsel rit�eller, kutsal s�zler ve benzeri i�lemlerden
de yararlanm��t�r.
Pek
�ok kaynakta zeytin ve zeytinya�� gibi, �zellikle Anadolu
halk�n�n tedavi y�ntemlerinde g�ndelik olarak s�k�a ba�vurdu�u
�e�itli �ifal� bitkiler, halk ila�lar� ya da do�al ila�lar
ad�yla s�n�fland�r�lm��t�r. Tedavi ama�l� kullan�lan
bitkiler daha toplanma a�amas�nda iken baz� �zelliklere
dikkat edilir. �ifal� otlar�n toplanmas� ve kurutulmas�,
geleneksel olarak y�l�n belli d�nemlerinde yap�l�r. Dini
bayramlar, ay�n g�ky�z�ndeki �e�itli pozisyonlar� ve y�ld�zlarla/bur�larla
ilgili farkl� zamanlar, bitkilerin toplanma d�nemlerini
belirler. Bitkileri toplamak, belli bir bilgi gerektirdi�i i�in
tarihsel olarak bu i�i kendine meslek edinenlerin -genellikle
kad�nlar�n- varl��� da �e�itli kaynaklarda
belirtilmektedir.
Tarih Boyunca Zeytinya��n�n Kullan�ld���
Di�er Alanlar
Bug�n
zeytin ile ilgili elimizde bulunan belgelere bak�ld���
zaman, zeytinya��n�n a��rl�kl� olarak dini ayinlerde ar�nma
ve kutsama maksad�yla kullan�ld��� g�ze �arp�yor.
Eloisis �enlikleri bunun en belirgin �rnekleridir. Eski M�s�rda
da firavunlar�n mezar�na zeytinya�� koymu�lard�r.
Romal�larda
kutsal ekme�in sakland��� mihrab�n ayd�nlat�lmas�nda
zeytinya�� kullan�m� �artt�.
Yahudilerin
Antla�ma sand��� da zeytinya�� ile kutsanm��t�r.
Yetki g�� ve bilgeli�in simgesi olarak krallar�n ba��na
s�r�lm�� bu gelenek g�n�m�zde Avrupa krallar�n�n ta�
giyme t�renlerinde hala s�rd�r�lmektedir.
Zeytinya��
yiyecek olarak kullan�lmas�n�n yan�nda tarih boyunca
sabun, ayd�nlatma, kozmetik, ila� ve tak� yap�m�nda da
kullan�lm��t�r. Sabun Osmanl� devrinde genel olarak
zeytinya�� ve prina ya��ndan (zeytin k�spesi) yap�l�rd�.
Girit, Ayval�k, Edremit, Midilli, �zmir, Cunda ve Urla
Osmanl� �mparatorlu�u�nun geleneksel sabun �retim
merkezleriydi.
Zeytinya��
g�n�m�zde de yayg�n olarak kullan�lan bir sabun
maddesidir. Eski Yunan�da zeytinya��na ho� kokan
baharatlar kar��t�r�l�p, g�zellik merhemleri yap�lm��,
uzun yolculu�a ��kanlar tabanlar�na yara olmas�n diye
zeytinya�� s�rm��, g�re��iler ve ko�ucular ise yar��ma
�ncesi adalelerini yumu�atmak i�in zeytinya�� kullanm��t�r.
�spanya�da
1. D�nya Sava�� s�ralar�nda zeytinya�� t�ts�lenerek
duman� buruna �ekilmekte ba� a�r�s�nda, �ks�r�k
tedavisinde, baz� deri hastal�klar�nda ve zehirlenmelere
kar�� tedavi amac� ile kullan�lm��t�r. Yine zeytinya��
kaynar suya damlat�l�p i�ilerek mide hastal�klar�n�n
tedavisinde kullan�lm��, y�lanlar�n eve girmesini �nlemek
amac�yla zeytin keseler i�inde evlere as�lm��t�r.
Tarih
�ncesi �a�larda yapay ayd�nlatmada, yanma s�resinin uzun
olmas� nedeniyle saf zeytinya�� kullan�lm��t�r.
�S�v� Alt�n�n�n Faydalar�
Zeytin,
besleyici de�eri �ok y�ksek olan bir meyvad�r. Protein,
karbonhidrat, kalsiyum, demir, magnezyum, fosfor, �inko,
selenyum, tuz, B1, B2, B3, B5, D, E, K vitaminleri,
beta-karoten, doymam�� ya�lar ve antioksidanlar i�erir.
Zeytinya��n�n
bilinen bir�ok faydas� vard�r:
G�nde
2 ka��k zeytinya�� alanlarda koroner kalp hastal���
riskini azaltt��� bilinmektedir.
Y�ksek
tansiyon, trigliserit ve kolesterol d���r�c�d�r (iyi
kolesterol HDL�yi y�kseltip k�t� kolesterol LDL�yi d���r�c�
�zelli�i vard�r).
��erdi�i
A ve E vitaminleri ve doymam�� ya� asitleri nedeniyle
kalp-damar hastal�klar�n� �nleyici, kalbi destekleyici,
kanser engelleyici olarak kabul edilir.
Kan
dola��m� rahats�zl�klar� zeytinya��yla beslenenlerde
az g�r�l�r.
Zeytinya��, Omega-6 ya�
asidinin, omega-3 ya� asidine oran�n� da d�zenlemektedir.
Bu oranlardaki dengesizlik, hastal�klar ve kanser de
dahil olmak �zere, kalp ve ba����kl�k
sistemi ile ilgili bir�ok hastal���n ilerlemesine
neden olur. D�zenli kullan�ld���nda zeytinya��n�n, kalbe, diyabete,
a��r� �i�manl��a, h�cre ya�lanmas�na, safra
kesesi ta�lar�na ve son yap�lan ara�t�rmalarda prostat,
kal�nba��rsak (kolon), meme kanserlerinde korunma sa�lad���
bilinmektedir.
Zeytinya��,
ya�lanman�n hem genel olarak doku ve organlar, hem de beyin
fonksiyonlar� �zerinde ki etkilerini geciktirmektedir. Osteoporozu ve Alzheimerdeki haf�za
kayb�n� �nlemeye yard�mc� olmaktad�r.
Zeytinya��, AIDS hastal���n�n
nedeni olan HIV mikrobuna kar�� sava�maktad�r. Enfeksiyonun
t�m v�cuda yay�lmas�n� engeller. Granada'daki bilim
adamlar� yapt�klar� �al��mada, zeytinya�� kullan�m�n�n, AIDS
mikrobu olan HIV'in yay�lmas�n� %80 seviyesinde
azaltt���n� g�sterdiler.
Zeytinya��nda
bulunana linoleik asit, prostaglandin denilen ve
insan h�crelerinde bulunan, v�cudun kendini
yenilemesinde �nemli yeri olan maddenin �retimini sa�lar.
�zellikle sinir h�crelerinin geli�mesinde rol oynar.
Zeytinya��,
iyi bir laksatiftir. S�rekli kab�zl�k �ekenlere,
sabahlar� a� karn�na bir bardak suyla, 2 ka��k
zeytinya�� almalar� �nerilmektedir.
Zeytinya�,
�ocuk geli�iminde hayati �nem ta��yan ya�
asitlerini, anne s�t�ne e� miktarda i�erir. Zeytinya��nda
bulunan oleik asit, annesini emerek beslenen bebe�in
sinir dokular�n�n geli�imi a��s�ndan �ok faydal�d�r.
G�nde birka� damla zeytinya��, bebe�in geli�imine b�y�k
katk� sa�lar.
V�cuttaki
tutulmalar� azaltmak i�in, zeytinya�l� masajlar
yap�l�r. Zeytinya�� tortusu, siyatik, mafsal a�r�lar�na,
s�r�l�rse iyi gelir. Zeytinya��, romatoid artritleri
�nlemeye yard�mc� olur.
Zeytin
a�ac�n�n yapraklar� da, mikrop �ld�r�c�, ate� d���r�c�,
yat��t�r�c�, kan �ekerini ve y�ksek tansiyonu d���r�c�,
i�tah a��c�, idrar s�kt�r�c� �zelliklere sahiptir.
�eker
hastal���na zeytin yapra�� �nerilirken; Oleuropein adl�
maddeden hareketle v�cudumuzda olu�an eleanolic asit, vir�s
ve mikrop yok edici ve AIDS�i �nleyici �zelli�i
vurgulanmaktad�r .
Do�u
Akdeniz�in do�al bitki �rt�s� olan zeytinin,
Akdeniz�in k�lt�r bitkisi halini almas� binlerce y�ll�k
bir s�re�tir. Bu d�n���m s�ras�nda zeytin co�rafyan�n
do�al bir par�as� iken k�lt�r�n de �nemli bir par�as�
halini alm��t�r. Zeytin ve zeytinya��, ge�mi�te oldu�u
gibi g�n�m�zde de halk t�bb� pratikleri i�inde �nemli
bir kullan�m alan�na sahiptir.
Prof.Dr. Ahmet AYDIN Diyor ki :
Temel
olarak �� �e�it zeytinya�� vard�r; Nat�rel, rafine ve
bunlar�n kar���m� olan Rivyera.
1-Nat�rel
Zeytinya�lar�: Bunlar zeytin a�ac� meyvesinden, do�al �zelliklerini
de�i�tirmeyecek bir s�cakl�kta sadece mekanik veya
fiziksel i�lemler uygulanarak elde edilen, berrak, ye�ilden
sar�ya de�i�ebilen renkte, kendine �zg� tat ve kokuda
olan do�al halinde g�da olarak t�ketilebilen ya�lar.
Nat�rel
zeytinya�lar�n�n da asitlik derecesine g�re �� �e�idi
vard�r;
a)
Nat�rel S�zma Zeytinya��: Kokusu ve tad�nda kusur
olmayan, serbest asitlik derecesi (oleik asit cinsinden) en �ok
% 1 olan nat�rel zeytinya��. Meyvenin b�t�n vitamin ve
minerallerini i�eriyor. Nat�rel s�zma zeytinya�� her t�r
yemeklere uygun olmakla beraber salatalar i�in ideal. En
pahal� zeytinya�� budur.
b) Nat�rel
Birinci Zeytinya��: Kokusu veya tad�nda �ok hafif kusurlar�
bulunabilen, serbest asitlik derecesi en �ok % 2 olan
nat�rel zeytinya��.
c) Nat�rel
�kinci Zeytinya��: Kokusu veya tad�nda tolere edilebilen
kusurlar� bulunan, serbest asitlik derecesi (oleik asit
cinsinden) en �ok % 3.3 olan nat�rel zeytinya��.
2- Rafine
Zeytinya��: Zeytin ham ya��n�n yap�s�nda de�i�ikli�e
yol a�an metotlarla (y�ksek bas�n�, y�ksek s�cakl�k)
rafine edilmesi sonucu elde edilen, sar�n�n de�i�ik tonlar�nda
rengi olan kendine �zg� tat ve kokuda bir ya�. Serbest
asitlik derecesi en �ok % 0.3 �t�r. Bu ya� daha �ok k�zartma
ya�� olarak kullan�l�yor.
3- Riviera
Zeytinya��: Rafine zeytinya�� ile do�al halinde g�da
olarak t�ketilebilecek nat�rel ikinci zeytinya�lar�n�n
kar���m�ndan olu�an, ye�ilden sar�ya de�i�en renkte,
kendine �zg� tat ve kokuda bir ya�d�r. Serbest asitlik
derecesi en �ok % 1.5�dir. Zeytinya��n�n canl� ve
kuvvetli kokusuna pek al���k olmayanlar bu tip zeytinya��n�
tercih ediyor.
S�zma ve Riviera zeytinya�� aras�nda
ne fark var?
S�zma
zeytinya��, zeytinlerin ta� bask�s� ile elde
ediliyor. Bu nedenle vitamin ve di�er besleyici unsurlar�
zarar g�rm�yor. Riviera zeytinya��nda ise, mevcut
zeytinden maksimum ya�� ��kartmak i�in y�ksek s�cakl�k
ve bas�n� uygulan�yor. Bu durumda fiyat ucuzluyor ama
zeytinya��n�n b�t�n olumlu �zellikleri de nerdeyse yok
oluyor hatta zararlar� da oluyor.
Zeytinya�� al�rken nelere dikkat
etmeliyiz?
Zeytinya��
al�rken en dikkat edilecek unsur zeytinya��n�n kar���k
(ta��i�) olup olmamas�. Zeytinya�� en �ok ay�i�e�i,
kanola ve m�s�r ya�lar� ile kar��t�r�l�yor. B�ylesi
ta��i�lere marketlerde de rastlanabiliyor. Ama daha �ok
yol kenarlar�nda ya� satanlara, denetimden uzak yerlerde
rastlan�yor.
Adi
plastik kaplarda tutulan zeytinya��, plastik hammaddesini
kolayl�kla ��zebilir ve temelde petrol �r�n� olan bu
maddeler ciddi kanser riski ta��yor. Zeytinya�� hassas, g�ne�
����� ve �s�ya fazla tahamm�l� yok. Tercihan cam �i�ede,
���k ge�irmemeli, a�z� s�k�ca kapat�lm�� ve her
kullan�mdan sonra kapat�labilecek �ekilde kapak tak�lm��
olmal�.
Son
s�z �air Arif Damar��n dizelerinden:
Ya�amak
sadece sevmektir, inan bana.
Sevmeyenler d�nyam�zda ya�am�yor.
Ya�amak suda, toprakta, insanlarda g�r�nerek;
bir �Zeytin A�ac�� gibi.
Bir Zeytin A�ac� gibi, ne g�zel
denize yak�n olacaks�n,
uzayan dallar�nda, yapraklar�nda ���k
ta derinlerde k�klerin.
Bir
zeytin a�ac� gibi, bin y�l severek
ya�amak her g�n�
|