Kadim Bilgelik

                   Maya-M�s�r-Asya-Anadolu Ortak K�lt�r�  7

WWW.ASTROSET.COM

TENGR� S�MGES�

Do�. Dr. Haluk BERKMEN

Buraya kadar anlatt�klar�ma g�rsel destekler vererek devam etmek istiyorum. Zira t�m d�nyada da��n�k olarak bulunan ve her k�lt�r�n kendi anlay��� i�inde yans�tt��� ortak simgeleri bir b�t�n olarak bir arada g�rebilmek hem �nemlidir hem de inand�r�c�d�r. Zaten bilimin de amac� farkl� gibi san�lan olaylar�, olgular� ve olu�umlar�
inceleyip t�mel bir bak�� sunabilmektir. Bu bak�mdan size burada anlatt�klar�m� sadece s�zel de�il, ayn� zamanda g�rsel g�r�nt�lerle destekleyince yakla��m�m daha tutarl� ve bilimsel olmaktad�r.

  �lk �ekilde Hitit k�lt�r�ndeki Tengri damgas�n� sundum. �lk anda �arp�c� ve �a��rt�c� gibi g�r�nen bu yakla��m ilginizi �ekip ilerdeki a��l�mlar� beklemenizi sa�lamak i�indi. �imdi art�k 7. yaz�da bu a��l�mlara girebiliriz. Hitit g�ne�inin kendisi Tengri simgesi oldu�u gibi, 3 adet k���k boy Tengri damgas� da Hitit kral�n�, krali�esini ve ba� rahibi simgeliyorlar. Onlar�n da kutsal �zelliklere sahip olduklar�n� belirtiyorlar.
Hitit inanc�nda Tengri damgas� o kadar �nemli bir yer tutuyor ki duvarlara bu damgalar�n farkl� g�r�nt�lerini defalarca �izmi�lerdir.

                             Hitit Tengri Damgalar�
  Yandaki �ekilde Anadolu �atalh�y�k b�lgesinde bulunan bir Hitit tap�nak duvar�ndaki Tengri damgalar� g�r�l�yor. �lk yaz�da Amerika halklar�n�n �rettikleri Tengri simgelerinden �rnekler sundum. Hem kuzey Amerika halklar�, hem de orta ve G�ney Amerika halklar�nda Tengri simgelerini bulmak m�mk�nd�r. Maya k�lt�r�nde daire i�indeki art� (+) i�areti hem d�rt y�n� hem de y�netici kutsal ki�iyi simgeler. B�ylece �d�rt y�ne hakim olan y�netici� kavram� ortaya ��kar.

  Tengriden T�reyenler
  D�rd�nc� yaz�m�z�n �eklinde Tengri damgas�ndan T harfinin ortaya ��k���n� ve Tengri�deki T harfi ile Teo�daki T harfinin ortak bir k�k damgadan (kavramdan) t�redi�ini g�rmekteyiz. Ayr�ca Orhon abecesindeki T1 harfi ile kal�n seslilerle birle�erek bir anlaml� hece olu�turan i�aret oldu�undan s�z ettim. B�ylece �n-T�rklerin neden at ile b�t�nle�tiklerini ve neden bu hayvanla birlikte mezara girdiklerini daha iyi anlayabilmekteyiz.
  Ayr�ca, T1 i�aretinin bir kare �zerinde veya bir daire �zerinde duran bir ok olmas� tesad�f de�ildir. Bununla anlat�lmak istenen at �zerine binmi� y�netici ki�i. Ok ile y�netici ve alt�ndaki yuvarlak ile at simgeleniyor. Zira, eskiden T�rklerin inand��� bir atas�z� vard�: �At� olmayan�n ad� da olamaz.� Yani, y�netici at sahibi oldu�una g�re ayn� zamanda ad� ve san� vard�r. Burada �san�� olmak sayg�n olmak anlam�n� ta��r. Japonlar�n sayg�n ki�ilere �san� dediklerini hat�rlat�r�m.

  Tengri ile Ate� ili�kisi

  Yukar�daki �ekilde Tengri damgas�ndan t�reyen di�er simgeleri g�r�yoruz. Ortadaki art� i�areti hem H�ristiyan dininde hem de Budist dininde kutsal say�lm��t�r. �eklin sa� �st k��esinde g�r�len �ekil mutluluk ve refah i�areti olarak bilinir. E�er d�n�� y�n� tam tersine do�ru olursa, Nazilerin gamal� ha�� olur ki, mutsuzluk ve k�tl�k getirir. Bu bak�mdan d�n�� y�n�n�n saat ibrelerinin ters y�n�nde olmas� �nemlidir.
  Ayn� �eklin sa� alt k��esinde OT yazd�m. ��nk� hem O harfi hem de T harfi Tenri damgas�ndan t�remi�tir. �stelik bu iki harfin yan yana geli�i bir k�k s�zc�k olu�turmaktad�r. OT, �n-T�rk�e �ate�� demektir. Odun, s�z� de �ate�e ait� anlam�n� ta��r. Zamanla yanan k���k bitkilere ot denmi�tir. Bu sadece bir anlam kaymas�d�r. B�ylece Tengri kavram�n�n /ate�, g�ne�/ kavramlar� ile ili�kisi de ortaya ��km�� oluyor.

  D�nyadan Tengri �rnekleri
  �ekilde d�nyadan �e�itli Tengri �rneklerini g�rmekteyiz. Budist gelenekte Tengri simgelerine Mandala denmi�tir. Sol �st k��ede g�r�len ma�ara resminde insan ve elinde kalkana benzer bir Tengri damgas� g�r�l�yor. Bu ma�ara resminin, kesin bir tarih olmasa da, yakla��k 6,000 y�l �nce, M.�. 4,000 y�llar�nda �izildi�i tahmin ediliyor.

  Sa�da g�r�len �in damgas� da �ok eskidir. M.�. 2,000 civar� olabilir. Dairesel bir g�ne� ve ortas�ndaki ok-yay tutan sava��� Tengri�nin yer y�z�ndeki el�isi olarak d���n�lm�� olabilir.
Sol alt k��edeki resim bir Tibet mandalas�d�r. K���k renkli ta�lardan yap�lm�� olan bu Tengri simgesi mutluluk ve bar�� i�in olu�turulmu�tur
  Sa� alt k��edeki pi�mi� topraktan yap�lm�� ��mlek �zerindeki �ekiller de ayn� kavram� simgeliyorlar. Spiraller g�ne�i veya y�ld�zlar�, art� i�areti ise kollar�n� iki yana a�m�� insan� simgeliyor. B�ylece g�ne�e tapan veya g�kteki y�ld�zlara bakan insan kavram� ortaya ��km�� oluyor. Bu ��mlek yukar� Nil (bug�nk� Sudan) b�lgesinde bulunmu�tur.

  G�r�yoruz ki, kadim k�lt�rlerde sanat asla s�s olarak alg�lanmam�� ve dekor olarak g�r�lmemi�tir. Bug�n sanat eseri olarak tan�mlad���m�z �rnekler asl�nda dini ��eler ta��yan mistik simgelerdi. �nsanlar sanat i�in sanat yapm�yorlard�, �inan� d�nyalar�n� simgele�tirmek i�in� sanat yap�yorlard�. Yani, toplum i�in sanat yap�yorlard�.

sonraki yaz� >>