|
�Son y�llarda g�ndemden
d��meyen k�resel �s�nma, beraberinde gelece�e ili�kin farkl�
senaryolar�, farkl� yap�lanmalar� da getiriyor. K�resel �s�nma
sonucu, kutuplardaki donmu� buz k�tlelerinin erimesi ile
d�nyan�n bu en �cra k��esindeki zengin potansiyel enerji
b�lgelerine ula�ma imkan� do�uyor. Ancak bu kez �lkeler
aras�nda k�yas�ya bir yar��, hatta giderek sertle�en bir
�eki�me s�z konusu: S�z konusu b�lgelerde kim hak sahibi
olacak?�
Oysa
��kar �eki�mesi yerine buzullar�n erimesinin yarataca�� do�al
afetlerle ilgilenmek daha insanc�l de�il mi? Bu d���nce yap�s�
de�i�medik�e biz bu gezegene zarar vermekten vazge�emeyece�iz!
Eskiden olsayd� Kuzey Kutbu�nda bulunan Hans Adalar��na
sahip olmak i�in hi� kimse k�l�n� bile k�p�rdatmazd�. 1.5
kilometre kareden daha az bir y�z�l��m�ne sahip, eksi 40
dereceye kadar d��en iklim ko�ullar�nda foklar ve kutup
ay�lar�ndan ba�ka hi� kimsenin ya�ama �ans�n�n olmad��� buz
k�tlesi i�in �aba sarf etmenin bir anlam� olmad���
d���n�l�rd�. Ancak bir s�reden beri Kanada ve Danimarka, Hans
Adalar��nda kimin s�z hakk�na sahip olaca�� konusunda adeta
so�uk bir sava�a tutu�mu� durumda. Her iki �lke de son
y�llarda bu b�lgeye ke�if gezileri d�zenleyip kendi
bayraklar�n� dikiyor, kimi zaman iddialar�n� g��lendirmek i�in
h�cumbotlar g�nderiyorlar.
Peki birden alevlenen bu ilgi niye? ��in sorumlusu
"k�resel �s�nma".
BAKIR REZERVLER�N ��TE B�R�
BURADA
Bug�ne
kadar k�resel �s�nman�n yol a�t��� tahribata, iklim
de�i�ikliklerine, kas�rgalara, sel bask�nlar�na, canl�
t�rlerinin nas�l olumsuz etkilendi�ine ili�kin say�s�z
ara�t�rma yap�ld�, say�s�z rapor g�zler �n�ne serildi. Ancak
kutuplarda k�resel �s�nmadan kaynaklanan bir toprak sava��n�n
g�ndeme gelebilece�i d���n�lmemi�ti. Bilim insanlar�n�n
yapt�klar� hesaplara g�re, k�resel �s�nmadan dolay� buzullar�n
erimesi sonucu, bu y�zy�l�n sonlar�na do�ru, kutuplardaki
kuzey Buz Denizi tarih �ncesi d�nemden beri ilk kez a��k su
havzas� haline gelecek. B�lgede hen�z ortaya ��kar�lmam�� olsa
bile geni� petrol ve do�algaz rezervlerinin bulundu�u tahmin
ediliyor. Hatta, ABD Jeolojik Ara�t�rmalar Merkezi�nin yapt���
bir �al��maya g�re d�nyan�n hen�z ke�fedilmeyen rezervlerinin
��te biri bu b�lgede. Bug�n i�in bu gizli hazineye ula�mak
neredeyse imkans�z.
DEN�Z HUKUKU SINIRLAR ���N
DEVREDE
Kuzey Buz Denizi�ne k�y�
s�n�r� olan 5 �lke bulunuyor: Rusya, Norve�, ABD, Danimarka ve
Kanada. Hepsi de b�lgede hak iddia ediyor. Kuzey �lkeleri de,
denizler hukukunun s�n�rlar�n� zorlayarak b�lgeden pay kapma
u�ra�� i�inde.
Hans Adalar� �zerinde yap�lan tart��ma asl�nda i�in yaln�zca
k���k bir k�sm�. Rus parlamentosu, Bering Bo�az��n�n, Alaska
ve Sibirya�n�n do�ru �ekilde payla��m� ve s�n�rlar�n yeniden
belirlenmesi konusunda ABD ile 1990 y�l�nda yap�lan anla�may�
h�l� onaylamaya �al���yor.
Yine Rusya ve Norve�, Barents Denizi�nde 176 bin kilometre
karelik "gri alan" �zerindeki �eki�melerini s�rd�r�yor.
�skandinavya�n�n yukar�s�nda bulunan denizin de, zengin petrol
ve do�algaz rezevlerine sahip oldu�u d���n�l�yor.
Massachusetts�deki Hampshire Koleji�nde bar�� ve g�venlik
konusunda ders veren Michael T. Klare�ye g�re bu b�lgelerde
s�n�rlar� belirlemek son derece zor.
T�m bunlar bilimi, siyaseti ve uluslararas� hukuku bir araya
getiren yeni tart��malar� do�uruyor. �lkeler b�lgeye ara�t�rma
gruplar� g�ndererek buzullar�n erimesi ile de�i�ecek olan �elf
alanlar�n� incelemeye al�yorlar. �rne�in, ABD�de New Hempshire
�niversitesi�nin Okyanus Haritac�l��� B�l�m�, Alaska�n�n
kuzeyinde bulunan Chukchi Denizi�ne g�nderdi�i ara�t�rmac�
say�s�n� iki misli art�rd�.
YEN� ENERJ� KAYNA�I DONDURULMU� METAN
Bilim d�nyas�na g�re, 50 y�l
gibi bir zaman dilimi i�inde, Kuzey Kutbu yaln�z petrol ve
do�algaz a��s�ndan de�il, biyolojik ve genetik kaynaklar
a��s�ndan da b�y�k �nem ta��yacak. Kuzey Buz Denizi�nin
ola�an�st� ko�ullar�nda ya�ayan son derece ilgin�
mikroorganizmalar�n incelenmesi ile yeni a��l�mlar�n ortaya
��kaca��na kesin g�z�yle bak�l�yor. �imdiden Kanadal� ve Japon
bilim insanlar� dondurulmu� metan �zerinde �al��malar yap�yor.
�stenilen ilerleme sa�lanabilirse, dondurulmu� metan da yak�n
bir zaman dilimi i�inde gelece�in enerji kaynaklar� aras�na
dahil edilecek.
KUTUP PETROL� MEKS�KA PETROL�NDEN BE� KAT MASRAFLI
B�y�k
petrol �irketleri, kutuplardaki geli�meleri �u an i�in uzaktan
izlemeyi tercih ediyor. �ncelemeler daha �ok �niversiteler ve
�lkelerin ara�t�rma merkezleri taraf�ndan y�r�t�l�yor. Petrol
ve do�algaza gereksinim art�nca birden g�ndeme oturan Kutup
enerji kaynaklar�n�n i�lenmesi hi� de kolay de�il. Kuzey
buzullar�nda dondurucu so�ukta petrol ��karman�n maliyeti,
�rne�in Meksika K�rfezi�nde petrol ��karmaktan 5 kat daha
y�ksek. B�y�k u�ra�lar sonunda kal�n buz tabakalar� delinse
bile petrole hemen ula��lam�yor. ��nk� petrol yataklar� buz
katmanlar�n�n alt�ndaki sular�n en az 4 bin metre alt�nda.
Sorunlar bunlarla s�n�rl� de�il do�al �evre �artlar�ndaki bu
kontrol edilemeyen de�i�imler bilim adamlar�n� �ok
d���nd�r�yor ve ani iklim de�i�ikleri olur mu? Sorusunun
ortaya ��kmas�na neden oluyor.
D�NYA AN� �KL�M DE����KL���
YA�AR MI?
D�nya bir ani iklim de�i�ikli�i ya�ar m�? ��te
iklimbilimcilerin �zerinde en �ok kafa yorduklar� �korkulu
konu� bu. �ncelikle belirtelim: B�t�n iklimbilimciler �Evet
b�yle ani bir tehlike ortaya ��kabilir� g�r���nde. Ama, baz�
beklenmedik olaylar olabilir derken, �o�unluk birka� on y�l
daha b�yle bir olas�l�k beklemiyor. Yine de bu konuda kesin
�eyler s�ylemek pek m�mk�n g�r�nm�yor.
Yani ani
iklim de�i�ikli�i de ya�ayabiliriz. Ama ne zaman oldu�u
konusunda anla�mazl�k var. E�er bu beklenmedik ani d�n���m
ya�an�rsa, d�nyan�n kimi b�lgeleri daha ya�an�r hale gelirken,
bir�ok b�lgede de ya�am bo�ucu hale gelir... K��lar �ok sert
ge�er, yollar buzla kaplan�r ve kurakl�k tar�m� �ld�rebilir.
Bu durumda Avrupa ve T�rkiye�de kurakl�k g�ndeme gelebilir ve
d�nyan�n b�y�k b�lgelerinde a�l�k ba�
g�sterebilir.
Biz g�nl�k ya�am�m�z� al��t���m�z tempoda s�rd�r�rken k�y�dan
sular�n �ekilmesinden biraz endi�elenelim,
tsunamilerin 225 bin insan� nas�l
�ld�rebildi�ini ak�l almaz bulal�m, nerede o k��lar karlar
diye s�ylenelim, g�nl�k hava raporlar�n� izleyedural�m...
D�nya ikliminin gelece�i �zerine kafa yoran bir grup
iklimbilimcinin daha b�y�k derdi ve korkusu var: AN� �KL�M
DE����KL��� ve KUTUPLARDA BUZUL ER�MELER�
Acaba biz hi� beklenmedik bir anda aniden b�yle bir tehlike
ile kar�� kar��ya kalabilir miyiz, b�yle bir olas�l�k var m�?
�rne�in birden aylarca ya�mayan ya�murlar, yak�c� ve kavurucu
g�ne� alt�nda s�rekli bir Afrika hayat� ve tar�m�n tam
iflas�... Mesela k���n da tam tersi: Yollar s�rekli buz tutmu�
durumda, arabalar� kullanmak m�mk�n de�il, dondurucu
so�uklarda titreyen ve �s�namayan milyonlar�m�z...Buzul
erimelerinden kaynaklanan su basmalar�, sel felaketleri.
Felaket tellall��� m� bu? Hay�r de�il! Neden gerekli
oldu�unu gezegen boyutlar�nda anlamamak i�in direndi�imiz
�evre bilinci olu�turma gayreti. Felaket tellall��� olsayd�, o
zaman en b�y�k felaket tellal�, ge�en sezon seyretti�imiz
�Yar�ndan Sonra� filmiydi. An�msar m�s�n�z, orada iklim
de�i�ikli�i ile bast�ran dondurucu k���n hayat� nas�l yok
etti�ini?
Tabii o kadar� filmlerde olur... Demeyin �yle...
�klimbilimciler filmi abart�l� bulsa da, ani bir iklim
de�i�ikli�i konusunda hemfikirler... Sadece baz� bilimciler
birka� on y�l daha bunu
beklemiyor! Ancak konunun son derece �nemli oldu�u hususunda
herkes hemfikir.
D�nyam�z�
bekleyen olas� b�yle ciddi iklim de�i�ikli�i sorunu varken ve
buzullar erimeye ba�lam��ken onlar eridikten sonraki do�al gaz
ve petrol rezervlerine kimin sahip olaca�� sorusu bir kara
mizah sorusu ��nk� ya�anacak sel felaketleri ve di�er do�al
afetlerle do�al bir katastrof olmayaca�� ne malum? Bu tip
zihinler gezegene �ok zarar verdi vermeye de devam ediyor,
�uur uyan�kl���, �evreye ve gezegene sahip ��kmak bu kadar zor
mu? Madde h�rs� bu kadar m� karartt� g�zlerimizi? Bu sorular
ciddi yan�tlar bekliyor!...
Gezegene ve birbirimize sahip ��kmak i�in ne bekliyoruz acaba? |