K�resel Is�nma

WWW.ASTROSET.COM

 Bilim d�nyas�n� ani iklim de�i�ikli�i korkusu sard� !

  D�nya bir ani iklim de�i�ikli�i ya�ar m�? ��te iklimbilimcilerin �zerinde en �ok kafa yorduklar� �korkulu konu� bu.
�ncelikle belirtelim: B�t�n iklimbilimciler �Evet b�yle ani bir tehlike ortaya ��kabilir� g�r���nde. Ama, baz� beklenmedik olaylar olabilir derken, �o�unluk birka� on y�l daha b�yle bir olas�l�k beklemiyor. Yani ani de�i�ikli�i ya�ayabiliriz. Ama ne zaman oldu�u konusunda anla�mazl�k var. E�er bu beklenmedik ani d�n���m ya�an�rsa, d�nyan�n kimi b�lgeleri daha ya�an�r hale gelirken, bir�ok b�lgede de ya�am bo�ucu hale gelir... K��lar �ok sert ge�er, yollar buzla kaplan�r ve kurakl�k tar�m� �ld�rebilir. Bu durumda Avrupa ve T�rkiye�de kurakl�k g�ndeme gelebilir ve d�nyan�n b�y�k b�lgelerinde a�l�k ba� g�sterebilir.
  Biz g�nl�k ya�am�m�z� al��t���m�z tempoda s�rd�r�rken k�y�dan sular�n �ekilmesinden biraz endi�elenelim, tsunamilerin 225 bin insan� nas�l �ld�rebildi�ini ak�l almaz bulal�m, nerede o k��lar karlar diye s�ylenelim, g�nl�k hava raporlar�n� izleye dural�m... D�nya ikliminin gelece�i �zerine kafa yoran bir grup iklimbilimcinin daha b�y�k derdi ve korkusu var: AN� �KL�M DE����KL���
  Acaba biz hi� beklenmedik bir anda aniden b�yle bir tehlike ile kar�� kar��ya kalabilir miyiz, b�yle bir olas�l�k var m�? �rne�in birden aylarca ya�mayan ya�murlar, yak�c� ve kavurucu g�ne� alt�nda s�rekli bir Afrika hayat� ve tar�m�n tam iflas�... Mesela k���n da tam tersi: Yollar s�rekli buz tutmu� durumda, arabalar� kullanmak m�mk�n de�il, dondurucu so�uklarda titreyen ve �s�namayan milyonlar�m�z...
  Felaket tellall��� m�? O zaman en b�y�k felaket tellal�, ge�en sezon seyretti�imiz �Yar�ndan Sonra� filmiydi. An�msar m�s�n�z, orada iklim de�i�ikli�i ile bast�ran dondurucu k���n hayat� nas�l yok etti�ini?
  Tabii o kadar� filmlerde olur... Demeyin �yle... �klimbilimciler filmi abart�l� bulsa da, ani bir iklim de�i�ikli�i konusunda hemfikirler... Sadece baz� bilimciler birka� on y�l daha bunu beklemiyor! Ancak konunun son derece �nemli oldu�u hususunda herkes hemfikir.
  GE�M��TE YA�ANDI
  Tabii ki bilimcilere �bu i� ciddi� dedirten, yery�z�nde ge�mi�te b�yle ani iklim de�i�ikliklerinin s�k s�k ya�anm�� olmas�. Hemen hemen 10 y�ld�r iklimbilimciler, ge�mi�le ilgili verileri toplamakta ve �a��rt�c� sonu�lar elde etmekte. �rne�in baz� uygarl�klar�n bile b�yle ani de�i�iklikler nedeniyle yok oldu�u gibi... Ge�mi�te ya�anm��sa gelecekte de ya�an�r demektir... Belki de, bu gibi olaylar�n ya�anmas� ger�ekte ka��n�lmaz.
  Ani iklim de�i�imi, on y�l� a�k�n bir s�redir bilim �evrelerinin oda��nda. Elde edilen yeni kan�tlar, k�resel �s�nman�n her zamankinden �ok daha fazla kayg� uyand�rmas� gerekti�ini ve bunun ger�ekte yery�z�ndeki iklimi �ok daha h�zl� bir bi�imde ani de�i�imlere s�r�kledi�ini ortaya koyuyor.
  ��aretleri mi? Tabii �ok say�da hem de: D�nyan�n atmosfer bile�imini insano�lu h�zla de�i�tiriyor, fosil yak�tlarla. Ozon tabakas�n� biliyoruz. �klimde uzun d�nemlerde g�r�len bir �s�nma var. Kutuplardan kilometrelerce b�y�kl�kte buz da�lar� kopuyor ve okyanuslara kat�l�yor. Alplerde ve d�nyan�n bir�ok yerinde eskiden buzullarla kapl� alanlar �imdi ineklerin otlayaca�� meralara d�n���yor!
  1990�lar�n ba�lar�nda Gr�nland�daki b�y�k buz levhas�ndan kopan buz par�alar� olmasayd�, bilim insanlar� iklimin k�kl� de�i�imlere yol a�ma yetisinin belki de hi�bir zaman tam anlam�yla ay�rd�na varamayacaklard�.
  Kimileri �� kilometreye ula�an bu koskoca buz kitleleri, iklimle ilgili son 110 bin y�la uzanan kay�tlar� i�inde bar�nd�r�yor. Ara�t�rmac�lar buzullardaki y�ll�k katmanlardan yola ��karak ve �e�itli y�ntemlerden yararlanarak, bunlar�n ya��n� saptayabiliyorlar. Buzun bile�imi ise onun hangi s�cakl�kta olu�tu�unu ortaya koyuyor.
Bu t�r �al��malar iklimde uzun bir s�redir �iddetli dalgalanmalar oldu�unu, uzun bir so�uk dalgas�n� k�sa s�reli s�cak dalgalar�n izledi�ini g�zler �n�ne seriyor.
  EN B�Y�K KORKU
  En b�y�k korkulardan biri Kuzey Atlantik�teki b�y�k ak�nt�daki de�i�im. Biliyorsunuz, bu b�y�k ak�nt�lar okyanuslar boyunca d�nyay� dola��r ve iklimi belirler.
  K�resel �s�nma gezegenimizi �s�tmaya devam ettik�e, Gr�nland buz kitlesinden eriyen sularla kuzeydeki donmu� kara k�tlelerinin Kuzey Atlantik ta��y�c� ku�a�� ad� verilen okyanus ak�nt� sistemini engelleyebilece�inden korkuluyor. Bu sistemin devreden ��kmas�, hatta yava�lamas�, k�resel s�cakl�klar artmaya devam etse bile Kuzey Atlantik y�resinin so�umas�na neden olabilir. Bu da, ba�ka ani iklim de�i�ikliklerini kesinlikle beraberinde getirir. Hayati �nemdeki bu �devridaim makinesi�nin �al��mas�n� engelleyebilecek veya de�i�imini etkileyecek i�aretler g�r�l�yor.
Birle�mi� Milletler destekli H�k�metler aras� �klim De�i�imi Paneli�ne g�re, �n�m�zdeki 100 y�l i�inde ortalama k�resel s�cakl�klarda 1,5-4,5 derece aras�nda bir art�� meydana gelece�i �ng�r�l�yor.
  Bu olaylar�n insanlar �zerinde yarataca�� etkiler de ka��n�lmaz. Beklenmedik s�cak dalgalar�, yery�z�ndeki kimi b�lgeleri daha ya�an�l�r k�larken, ba�ka yerlerde ya�am� �ok zorla�t�ran ko�ullara yol a�abilir.
  So�uk dalgalar� k��lar�n alabildi�ine sert ge�mesine ve ana yollar�n buzdan kapanmas�na neden olabilir. Kurakl�k bir zamanlar tar�ma son derece elveri�li olan topraklar� art�k i�lenemez duruma getirebilir. Milyarlarca ki�inin tarlalar�n sulanmas�nda musonlara bel ba�lad��� d���n�l�rse, en k���k bir kurakl���n bile d�nya �ap�nda bir a�l��a neden olmas� i�ten de�il.
  Felakete d�n��ebilecek ani bir de�i�imin �n�ne ge�ebilmek i�in insanlar�n iklim �zerindeki olumsuz etkilerini en aza indirgeyecek politikalar� uygulamak hayati �nemde. �klim e�ikleri ve bunlar�n insanlar �zerindeki olumsuz etkileri konusunda daha kapsaml� ara�t�rma yapmak zorunlu.
  Bir di�er strateji de, toplumlar�n ani iklim de�i�ikliklerine kar�� bir an �nce el ele vermeleri. Atmosfere sal�nan sera gazlar�n� y�ldan y�la azaltmak, ortak al�nan �nlemlere uymak gibi... Ancak kimi toplumlar iklim de�i�ikli�i kar��s�nda �nerilen �nlemlere r�za g�sterirken, ba�ta ABD olmak �zere kimileri bunlara uymaktan ka��n�yorlar.
  Bu konuda bilim dergilerinde �ok say�da ara�t�rma yay�mlan�yor. �rne�in Scientific American dergisine g�re, bir kriz durumunda ortaya ��kabilecek sorunlar�n olabildi�ince giderilmesine yard�mc� olacak planlar �ok d���k bir maliyetle, belki de hi�bir �cret �denmeden haz�rlanabilir. �rne�in, insanlar bir sonraki kuru ve sert r�zgarlar dalgas� s�ras�nda topra�� tutmas� i�in �imdiden a�a� dikmeye ba�layabilirler. Su kaynaklar� azald���nda kimin hangi kaynaktan yararlanaca��na �imdiden karar verebilirler.
  UYGARLIKLAR YOK OLDU
  Kuzeydeki sert s�cak dalgalar� ve so�umalar, tarih boyunca d�nyan�n ba�ka yerlerinde daima farkl� sonu�lar do�urdu. Gr�nland�daki so�uk ve nemli d�nemler Avrupa ve Kuzey Amerika�da �zellikle so�uk, kurak ve esintili bir hava yarat�rken, G�ney Atlantik ve Antarktika�da havan�n anormal derecede s�cak olmas�na yol a��yordu. Ara�t�rmac�lar bu y�resel �zge�mi�leri y�ksek da�lardaki buzullar, a�a� g�vdelerindeki halkalar, g�l ve okyanus diplerinde biriken polen ve kabuklardan elde ettikleri �teki verilerle birle�tirdiler. Veriler ya�mur miktarlar�ndaki ani de�i�ikliklerin s�cakl�klardaki dalgalanmalara k�yasla �ok daha ciddi tehlikelere neden oldu�unu ortaya koydu. Kuzeydeki so�uk dalgalar� Sahra Afrika�s� ve Hindistan�da kurakl��a yol a�t�. Yakla��k 5000 y�l �nce meydana gelen ani bir kurakl�k, g�ller ve ye�illiklerle bezeli Sahra�y� g�n�m�z�n kavurucu ��l�ne d�n��t�rd�. G�r�n��e bak�l�rsa, Meksika�daki Maya uygarl��� ve Orta Amerika�daki ba�ka uygarl�klar�n sonunu getiren etmenlerden biri de, 1100 y�l kadar �nce s�z konusu b�lgede ya�anan kurakl�kt�. G�n�m�zde Kuzey Pasifik�te ya�anan El Nino ve benzeri s�rad���l�klar hava ko�ullar�n� beklenmedik kurakl�klar yaratacak denli de�i�tirdi.