|
- En sade
tan�m�yla Kuantum Kuram� nedir?
En
sade tan�m�yla Kuantum kuram� mikro d�nyadaki atomlar� ve
atom-alt� par�ac�klar�n davran��lar�n� a��klamay� ama�layan
do�rulanm�� bir fizik kuram�d�r ve bu a��klamalar�yla bizlere
yepyeni bir paradigma, bir d�nya g�r��� sunmaktad�r. Kuantum
g�r��� sadece mikro �leme de�il makro �leme de uygundur. Bu
paradigmaya g�re enerji kesikli ve s�reksiz ad�mlar halinde
yay�lmakta ve bir nesneden di�erine aktar�lmaktad�r. Bu
yakla��m bize, hareketin de s�reksiz ve kesikli k���k
ad�mlarla ger�ekle�mekte oldu�u s�ylemektedir. Art�k
s�reksizli�in do�an�n temel bir �zelli�i oldu�unu kabullenmek
durumunday�z. Enerjinin s�reksiz aktar�m�, her s�reksiz ad�mda
de�i�im olu�mas�na yol a�maktad�r. B�ylece zamanda hareketin
s�reksiz olu�u, do�aya bak���m�z� ve ger�eklik hakk�ndaki
g�r��lerimizi temelden sarsmaktad�r. Bu durum sadece mikro
�lemde de�il, ayn� zamanda makro �lemde de ge�erli oldu�unu
kabullenmek i�in d���nce yap�m�z� ve varsay�mlar�m�z�
de�i�tirmemiz gerekecektir.
- Dalga ve
par�ac�k hakk�nda bizi biraz bilgilendirir misiniz?
Temelde
kuantum kuram� boyu ne olursa olsun, her nesnenin ayn� anda
hem dalga hem par�ac�k olma durumunu i�inde bar�nd�r�r. Bu
onun en �zg�n ifade �eklidir. Ben bunu felsefi olarak hem-hem
mant��� olarak a��klad�m. Fark�ndal�kla ilgili yaz� dizimde
daha detayl� a��klamalar bulabilirsiniz. Fakat �l�meye veya
g�zlemlemeye kalkarsan�z ya dalgay� ya da par�ac���
bulursunuz. �kisini ayn� anda saptayamazs�n�z.
 Dalga ve
par�ac��� ayn� anda net bir �ekilde saptayamama durumu,
Heisenberg�in �nl� Belirsizlik
�lkesi�nin
�z�d�r. Bu ilke, bir par�ac���n ya yerini veya h�z�n�
(momentumunu) kesin olarak �l�ebilece�imizi s�yler, ancak
belirsizlik kavram� sadece par�ac�klar i�in de�il her
boyuttaki nesneler i�in de ge�erlidir. Belirsizlik do�an�n
yap�s�nda bulunan temel bir �zelliktir. Kuantumun bu bak��
a��s� Newton�cu belirginlik (determinizm) varsay�m�ndan farkl�
olup uzay, zaman ve kuvvet gibi kavramlar� yeniden
yorumlamam�z� sa�lam��, bu t�r kavramlar�n belirli ve mutlak
olma paradigmas�n�n yerine ge�erek fizikte bir devrim
yaratm��t�r.
Kuantum
kuram�nda ger�eklikle ilgili her �ey bir olas�l�kt�r. Atom
alt� par�ac�klar tam anlam�yla ne par�ac�k ne de dalgad�rlar.
Onlara dalga paketi demek daha do�rudur. G�zlemcinin nereye,
ni�in ve ne zaman bakt��� ger�e�i ko�ullar� de�i�tirir; dalga
veya par�ac�k olarak g�zleneni etkiler, hatta de�i�tirir.
Kuantum kuram�n�n bu sonucunu, klasik fizik bak�� a��s�ndan
farkl� olarak, �G�zleyen ile g�zlenen bir b�t�n olu�turur
ve birbirini etkiler� �eklinde �zetlemek m�mk�nd�r.
- Kuantum
kuram�na g�re varl��� nas�l tan�mlars�n�z?
Kuantum
kuram�na g�re varl�k bir enerji alan�ndan t�rer ve kendisi de
yo�unla�m�� enerjidir. Varl�k enerji ise enerjinin d�n���p
de�i�ti�i gibi de�i�ir ve d�n���r. Enerji kapal� bir hacim
i�inde korunur. Yani, sabit kal�r. Ama canl� veya cans�z t�m
var olanlar �evreleri ile etkile�im i�inde olduklar�ndan asla
kapal� de�ildirler. Kuantum kuram� i�in kesin s�n�rlar� olan,
belli bir yer kaplayan ve dura�an bir varl�k tan�m� yoktur.
Enerji s�rekli d�n��t��� i�in varl�klar da s�rekli de�i�im ve
d�n���m i�indedirler. Bu durum �zellikle insan i�in
ge�erlidir. �nsan �evresi ile s�rekli etkile�en bir varl�k
oldu�undan a��k bir yap�s� vard�r.
- Frekans
s�zc��� g�n�m�zde �ok kullan�l�yor. Fiziksel anlamda frekans
ne demektir?
Frekans
demek bir saniyedeki dalga (titre�im) say�s�d�r. Kuantum
Kuram�na g�re bir saniyedeki �var-yok� say�s� veya parlay�p
s�nme, yarat�l�p yok olma, s�reksiz s��rama �l��t� olarak da
d���n�lebilir. Bu �zellikten hareketle evrenin her saniyede
milyarlarca kere yok olup var oldu�unu, yani �ok y�ksek bir
frekansla titre�ti�ini ileri s�r�yorum. Bu konudaki g�r���m�
��yle aktaray�m:
Evrenin
k���l�p b�y�mesi olay� bizim g�ndelik g�zlemlerimizle
uyu�muyor. Ne b�yle bir durum g�zl�yoruz ne de aletlerimiz
�l�ebiliyor. Bunun iki nedeni var.
1-
A��l�p kapanma o kadar h�zl�
oluyor ki bunu fark etmek (�l�mek) m�mk�n de�ildir. Bu k�sa
s�re �an� olarak tan�mlan�rsa, en k�sa zaman s�resi olarak
AN Planck zaman�na yak�n bir s�re olmas� gerekir. Planck
zaman� ise T(p) = 1.33 x 10-43 saniyedir. �u
halde 1 AN yakla��k olarak 10-40 sn al�nabilir.
Bu o kadar k�sa bir s�redir ki hi�bir mevcut alet bu s�reyi
�l�emez. �lerde dahi bu s�renin �l��lmesi m�mk�n
olmayabilir.
2-
�kinci neden ise bizim �l�mek
istedi�imiz evrenin hareketine uygun olarak hareket etmekte
olmam�zd�r. Evren a��l�p-kapan�rken biz de birlikte
a��l�p-kapan�yoruz. Yani, olay bizim d���m�zda cereyan
etmiyor. Bu akordeon hareketinde biz g�zlemci de�il,
kat�l�mc�y�z. G�zlem yapmak i�in bir g�zleyen bir de
g�zlenen olmal�d�r. Oysaki bu harekette g�zleyen ile
g�zlenen bir tek b�t�nd�r.
Evren tek
ve b�t�nsel bir dalga paketidir. Biz de, �zne olarak, bu dalga
paketini olu�turan daha k���k dalga paket�iklerinden biriyiz.
Evrenin k���l�p b�y�mesini bir titre�im hareketi olarak
alg�lamak gerekti�i g�r���ndeyim. Bu titre�im hareketine "var
olup yok olma" �eklinde de bakabiliriz. Biz ve bizimle
birlikte evreni olu�turan t�m dalga paket�ikleri ayn� titre�im
hareketi i�inde olduklar�ndan bizim i�in fark edilecek bir
durum olu�mamaktad�r.
- E�er zaman
s�reksiz olarak art�yorsa ge�mi� ile gelecek aras�ndaki ba�
nas�l olu�maktad�r?
As�l var
olan zaman �u-an olarak tan�mlad���m�z son derece k�sa
s�redir. �u an hem ge�mi�ten hem de gelecekten etkilenir. Yani
zaman da bir bak�ma d�ng�seldir. Ge�mi�ten gelece�e tek y�nl�
akan zaman kavram� Kuantum Kuram�nda ge�erli de�ildir. E�er
��u an� denen k�sa s�rede hem ge�mi� hem de gelecek gizliyse,
ge�mi� ile gelecek aras�ndaki ba��n da ��u an� taraf�ndan
olu�turuldu�unu veya �u an i�inde bulundu�unu kabullenmek
durumunday�z. Ancak evrenin temel �zelli�i olan belirsizlik
gelece�i �nceden kesinlikle bilmemizi engellemektedir.
 - Bir atomun
�ekirde�i etraf�nda d�nen bir�ok elektron �arp��madan nas�l
d�n�yorlar?
Eksi y�kl�
elektronlar birbirini iter, ama bu tek sebep olmay�p ba�ka bir
neden oldu�unu bilmekte yarar vard�r. Elektronlar� topa� gibi
veya bilye gibi d���nmek yanl��t�r. Onlar� dalga olarak
d���nmek daha ger�ek�i bir yakla��md�r. Nas�l ki havadaki
radyo veya TV dalgalar� birbirlerini etkilemeden bize
ula��yorlarsa, ayn� �ekilde elektronlar da birbirlerini
etkilemez. Bunun nedeni onlar�n �kuantum say�lar�� ile
tan�mlanm�� olan �zel yap�lar�d�r. Bu kuantum say�lar�
aras�nda �spin� ad� verilen ve kabaca d�nme y�n�n� tan�mlayan
bir say� en k���k y�r�ngeyi iki elektronla s�n�rlar. ���nc�
bir elektron geldi�inde ayn� y�r�ngede kalamaz ve yeni bir
y�r�ngede d�nmeye ba�lar.
- Fotonlar
(I��nlar), atomlar, neden titre�im (frekans) yaparak
gidiyorlar?
Evrende her var olan titre�im yaparak varl���n� s�rd�r�r.
Hatta
evrenin t�m� de ayn� �ekilde varl���n� s�rd�r�r. Yukar�da
belirttim. Bu durum aynen �nefes al�p-verme� durumuna benzer.
Titre�im hareketinin bir di�er g�r�nt�s� d�ng�sel harekettir.
Evrenin en k���k sistemleri olan atomlardan g�ne�
sistemlerine, hatta g�k adalar�na kadar her boyutta d�ng�sel
bir hareketin varl���n� g�zlemliyoruz.
- Bir atom
etraf�ndaki atomlar�n en fazla 6 tanesi ile bile�ik yapabilir
: Bunun sebebi nedir?
Bunun
nedeni en d�� elektron band� olan
valans band�nda en
fazla 6 elektron al�p verebildi�idir. Daha fazla ba�
kurmas�n�n m�mk�n olmay��� belki de 3-boyut ile s�n�rl� olu�u
olabilir. Bu durumu ��yle g�z �n�ne getirebiliriz. Bir zar�n
alt� y�z� var ve her y�z�ne bir atom ba�lan�rsa en fazla 6
atom ile bile�ik kurabilir.
- Karanl�k
Madde ve Karanl�k Enerji nedir?
Bu konu
halen tart��ma konusudur ve bu konuda benim d���ncemi �u
�ekilde �zetleyebilirim:
Evrenin bir ilk patlamadan
ortaya ��kt��� ve geni�lemekte oldu�u g�r��� h�kimdir. Oysaki
her var olan�n varl���n� s�rd�rmesi i�in kendi �zerine
d�n���ml� tekrarlanan hareketler yapmas� gerekir. Canl�larda
var olu�, canl�l�klar�n�n s�rmesi, hep tekrar hareketleri ile
olur. Nefes al�p verme, kalbin s�rekli a��l�p kapanmas�, kan
dola��m� gibi temel �zellikler tekrara dayan�rlar. Evren de
ayn� �ekilde var olmak zorundad�r. Dolay�s�yla, evrende de
s�rekli bir a��l�p kapanma hareketi vard�r. Bu a��l�p kapanma
hareketi yarad�l���n as�l nedenidir.
Fakat a��l�p kapanma hareketini
sa�layan bir itici ve ard�ndan �ekici merkez bulunmas�
gerekir. En genel anlamda evreni yaratan Tanr� da bu hareketi
sa�layan g�� olarak d���n�lebilir. �u halde varl���n
olu�umunda hem a��k, a�ik�r, belirgin ve g�r�nen bir �zellik
bulunmakta, hem de gizli olan, gayb olan, yani g�r�nt�den
kaybolan bir �zellik de bulunmaktad�r. Maddenin g�r�nen k�sm�
�ekici �zelli�e sahiptir. �Gravitasyon� ad� verilmi� olan ve
her maddede bulunan �ekici kuvveti hepimiz biliyoruz.
Bir de g�r�nmeyen madde vard�r ki
ona �Karanl�k madde� denmektedir. Karanl�k madde
do�rudan g�r�lmese de dolayl� olarak haritas� ��kar�lm��t�r.
Karanl�k maddenin �nemli bir
�zelli�i itici olu�udur. Yani, anti-gravitasyon
diyebilece�imiz itici bir kuvvet i�ermektedir. Bu itici
kuvvete �Karanl�k Enerji� de denebilir. Bir bak�ma
karanl�k maddeden t�reyen karanl�k enerjiye evrenin iskeleti
olarak bakabiliriz. ��nk� karanl�k enerji sayesinde evren
geni�lemekte ve karanl�k maddeden t�reyen karanl�k enerji
sayesinde galaksiler bir araya toplan�p b�y�k bir k�tle
olu�turmalar� engellenmektedir. G�kte g�rd���m�z y�ld�zlar ki
her biri milyonlarca y�ld�z i�eren g�k adalar�d�r,
serpi�tirilmi� olarak g�r�l�yorlarsa karanl�k madde ve
karanl�k enerji sayesindedir. Bu g�r�len resim
Gravitasyon
Mercek denilen �zellik sayesinde olu�turulmu�tur. Resim
g���n sadece belli bir b�lgesini i�ermektedir.
�u halde evrendeki d�zenli yap�y�
olu�turan simetrik ve gizli bir yap�, itici ve �ekici bir g��
bulunmaktad�r. Her boyutta ve her b�lgede bu gizli simetri
mevcuttur. Ancak, d�zg�n bir �izgisellik (do�rusall�k)
i�ermeyen bu bak���kl� �zellik kendi �zerine d�nerek
�o�ald���nda, temelde bulunan belirsizli�in sonucu olarak
karma�a ortaya ��kmaktad�r. Demek ki, Kozmostan Kaosa ve
Kaostan Kozmosa s�rekli bir ge�i� bulunmaktad�r. E�er bu ge�i�
olmasa ne �e�itlilik ne de geli�im olabilirdi. Kozmos d�zeni,
Kaos ise karma�ay� simgeledi�inden d�zen ka��n�lmaz olarak
karma�aya d�n��ecek ve bu karma�a ka��n�lmaz olarak yeni bir
d�zenin ortaya ��kmas�n� sa�layacakt�r.
Bu d�zen-karma�a ili�kisi ve
d�ng�s� sadece cans�z varl�klar i�in de�il, ayn� zamanda her
t�r canl� sistemler ve insan toplumlar� i�in de ge�erlidir.
 |
