Karma�a Kuram�

Do�. Dr. Haluk Berkmen

Do�an�n karma��k yap�s�n� yans�tma g�c�ne sahip olan yeni bir bilim olu�maktad�r. Bu bilimin ad� Kaos Kuram� veya Karma�a Kuram��d�r. Hem g�rsel bir yan� bulunu�u, hem de matematik ile yak�ndan ba�lant�l� olu�u bu kurama ayr� bir �ekicilik veriyor. Kuram�n temeli �Fraktal� ad� verilmi� olan birtak�m matematiksel g�rsel yap�lara dayan�yor. Fraktaller bize do�an�n d�� g�r�nt�s� hakk�nda ayr�nt�l� bilgi veriyorlar. Ayn� zamanda do�ada her var olan�n kendi �st�ne d�n��erek de�i�ti�ini ve bu de�i�imin s�reksiz �iterasyonlar� (tekrarlar) �eklinde olu�tu�unu ortaya ��kar�yorlar.

Sa�da g�r�len d�nya ve ay tamamen bilgisayarda tek bir matematik denklemden elde edilmi�tir. Resmin ortaya ��k�� kendi �zerine tekrar tekrar d�nen s�reksiz ad�mlar sayesinde olmu�tur.

�nsanlar eskiden beri do�ada gizli olan bir yasal�l�k ve d�zen bulundu�unu, fakat bu d�zenin karma��k bir g�r�nt�ye d�n��t��n� fark etmi�lerdir. G�n�m�zde Karma�a Kuram� sayesinde pek �ok do�a olay� a��klanabilmektedir. Karma�a Kuram�na g�re varl��n varl��n� s�rd�rmesi i�in her an kendini yok edip yeniden olu�turmas� gerekmektedir. Bu olu�turma asla fotokopi gibi olmamakta daima k��k farklar ortaya ��kmaktad�r. Farklar�n ortaya ��kabilmesi i�in kendi �st�ne d�n��erek de�i�en matematik fonksiyonun do�rusal olmayan bir yap�da olmas� gerekmektedir.
Do�adaki var olanlar�n olu�umunda bulunan bu do�rusal olmayan yap� gizli bir yasa gibi g�r�lebilir. Kendi �zerine d�n��me olay�n� da varl�k ile yokluk aras�nda bir titre�im gibi d��nebiliriz. B�ylece hem bilim hem de felsefe a��s�ndan �nemli olan varl�k-yokluk konusu ��kmaktad�r. �nsan duyular� ile veya duyular�na yard�mc� olan g�zlem aletleri ile varl��n fark�na varmaktad�r.

Var olanlar� tan�mlamak kolayd�r. Frans�z kimyac� Lavoisier�den biliyoruz ki hi�bir �ey var iken yok olamaz. Var olan bir nesne yok olamaz ancak d�n��r. �ekil de�i�tirir. �ekil de�i�tirmesine ra�men nesnenin i�inde kalan ve �ekil de�i�tirmeyen, daima korunan bir varl��n bulundu�u g�r��n� ileri s�ren eski d��n�rler �Enerji� kavram�n� �retmi�lerdir.
Enerji �nceleri insandaki i� yapma kapasitesi olarak, daha sonralar� nesnelerin i� yapma kapasitesi (yetene�i) olarak tan�mlanm��t�r. �e�itli enerji t�rleri vard�r. En basit iki enerji t�r� potansiyel ve kinetik enerjilerdir. Potansiyel enerji durum enerjisi ve kinetik enerji hareket enerjisi olarak d��n�lmelidir. Her nesne bulundu�u noktaya g�re bir durum enerjisine sahiptir. Buna en genel anlamda E harfi ile tan�mlarsak E = mc² ba��nt�s� ile Enerjinin nesnenin k�tlesi ile do�ru orant�l� oldu�u Albert Einstein taraf�ndan g�sterilmi� ve deneysel olarak da kan�tlanm��t�r. Bu denklemde c ��k h�z� olup sabit bir de�erdir. �u halde cisim ne kadar fazla k�tleli ise o kadar fazla i� yapma kapasitesine sahiptir. Fakat bu kapasite sadece potansiyel, yani at�l bir kapasitedir. �nemli olan bu kapasiteyi a��a ��karmak ve aktif hale getirmektir.

Modern bilim ve �zellikle Kuantum Kuram��na g�re par�ac�klar birer enerji paketinden ba�ka bir �ey de�ildirler. Kuantum kuram�na g�re her nesne enerji olup bu enerji miktar� nesneyi olu�turan dalgan�n titre�im frekans� (titre�im miktar�) ile do�ru orant�l�d�r. Yan�, Kuantum kuram� sadece kavramsal olarak maddenin dalga oldu�unu s�ylemekle kalmam��, ayr�ca bu dalgan�n ta��d�� enerjiyi say�sal olarak da belirtmi�tir. Bu �ekilde Kuantum kuram�n�n �ng�rd�� sonu�lar pratik olarak deneylerle �l��lebilmekte say�sal olarak b�y�k bir kesinlikle kan�tlanabilmektedir.

Kuantum kuram� enerjinin asla yok olamayaca��n� da say�sal olarak ifade etmi�tir. Bu kurama g�re enerji paketler �eklinde aktar�lmakta ve bu b�l�nemez en k��k enerji paketlerine de �kuanta� (miktar) denmektedir.

Resimde �� adet foton g�r�l�yor. Her biri titre�en bir dalga paketi olarak d��n�lebilir. Fotonlar b�l�nemez ve daha bile�enlerine ayr�lamaz. Her foton ya t�m olarak emilir veya t�m olarak yans�t�l�r. Altta g�r�len �izim fotonlar� ideal olarak �� adet tek dalga gibi g�stermektedir. �� tane foton asl�nda tek bir dalgad�r ve bu dalgan�n d��m noktalar� fotonlar�n s�reksizlik noktalard�r. Yani, s�rekli sand��m�z dalga bile bir var olur bir yok olur. Hareketi s�reksiz ve kesiklidir. Her t�rl� harekette ayn� s�reksizlik �zelli�i vard�r, fakat bizim fizyolojik yap�m�z s�reksizli�i s�rekli hale d�n��t�r�r. D��m noktalar�na �yokluk noktalar�� veya �d�n��m noktalar�� da diyebiliriz. Bu bak�mdan d��m noktalar� ayn� zamanda d�n��m noktalar�d�rlar.

D�n��m noktalar� yeni olu�umlara olanak sa�layan �Kritik� noktalard�r. (Bak�n�z: Kritik Etki Yasas� ba�l�kl� yaz�m) Yeni olu�umlar ise benzerlikler halinde belirirler. Benzerlikler daima bir belirsizlikle birlikte ortaya ��kt�klar�ndan dolay�, olaylar ve olgular aras�nda kat� nedensellik ba�� de�il, olas�l�k (ihtimaliyet) ba�� vard�r. Bu belirsizlik do�an�n en temel ilkelerinden biri olup Kuantum Kuram�nda Heisenberg taraf�ndan �Heisenberg�in belirsizlik ilkesi� olarak bilime mal olmu�tur. B�ylece kesin nedensellik, yani bire-bir neden-sonu� ili�kisi de ge�ersiz olmaktad�r. Bu ilke sayesinde do�ada �e�itlilik ve yenilik olu�makta de�i�im ve evrim ortaya ��kmaktad�r.

��te bu �e�itlili�in nedeni Karma�a kuram�nda bulunan �atalla�ma �zelli�idir. �atalla�ma (Bifurcation) hem cans�z hem de canl� sistemleri etkileyen do�an�n matematiksel ve temel bir yap�s�d�r. �atalla�ma an�nda sistem bize iki olanak sunar. Bu se�eneklerden birini tercih etmekle hem c�zi irademizi kullan�r, hem de belirsizlik yaratm�� oluruz. Altta yatan ve g�zlere gaip olan bir yasa olmas�na ra�men, evrendeki karma�an�n ve belirsizli�in nedeni budur.