|
Do�adaki �st�n yarat�l��, bilim adamlar�n�n ilgisini �ekmeye,
onlara ilham vermeye devam ediyor. Bu alandaki ara�t�rmalara
son olarak ar� g�z�ndeki sistemi anlamak i�in yap�lan bir
kal�plama �al��mas� eklendi. ABD'deki California
�niversitesi'den bilim adamlar�, ar� g�z�n� taklit eden ve
8500'den fazla alt�gen lensten olu�an bir yapay g�z�, bir i�ne
ucu kadar alana s��d�rmay� ba�ard�. �al��man�n detaylar�,
BBC'nin internet sitesindeki 27 Nisan 2006 tarihli ve
"B�cek g�zleri gelece�in g�r���ne ilham kayna�� oldu"
ba�l�kl� haberde �zetle �u �ekilde aktar�ld�:
K�rler i�in yapay retinalar geli�tirmeyi hayal eden bilim
adamlar�, i�e sine�in g�z�ndeki gibi hassas bir �ekilde
dizilmi�, ����� merkeze odaklayan lensleri bir kal�ba d�kmekle
ba�lad�. Ara�t�rmac�lar �nce 8700'e yak�n lensi olu�turacak
bir yar�m k�reden bir kal�p haz�rlad�lar. Bu daha sonra, ultraviyole ���nla temas etti�inde reaksiyona girerek
sertle�en bir yapay re�ineyle dolduruldu. Daha sonra bu
malzeme hafif�e �s�t�larak kab�ndan ��kar�ld� ve b�ylece
ortaya i�ne ucu b�y�kl���nde yapay bir bile�ik g�z ��kt�.
Bilim adamlar�, bu malzemeyi birtak�m �zg�n kimyasal
�zellikleri sebebiyle tercih ettiler. �al��ma da bu tercihin
ne kadar yerinde oldu�unu g�stermekten geri kalmad�. I��kla
temas eden malzeme, kimyasal yap�s�n� de�i�tirdi ve ����� daha
da derine ta��yacak bir konik kanal� yava� yava� olu�turdu.
B�ylece y�zeylerindeki k���k ��k�nt�lar� lens olarak kullanan
ve bunlarla temas eden ����� daha derinlere aktarma yetene�ine
sahip ilgin� bir malzeme ortaya ��kt�.
�imdilik bu yapay g�z herhangi bir g�r�nt�leme cihaz�na ba�l�
de�il. Ancak dijital kamerada kullan�lanlara benzer bir imaj
alg�lay�c�s�na ba�lanabilir ve �rne�in sindirim sistemini
g�r�nt�leyen bir cihaza d�n��t�r�lebilir. Bunun i�in g�r�n�rde
herhangi bir engel bulunmuyor.
Ara�t�rmac�lar asl�nda bunun daha �tesini hedefliyor ve yapay
retinalar geli�tirerek k�rlere yard�mc� olan tedaviler
geli�tirmeyi hayal ediyorlar.(www.netcevap.org)
Bu �al��man�n insanl��a getirece�i muhtemel faydalar a��s�ndan
ba�ar�s� tart���lmaz. Ancak di�er yandan, �al��man�n
d���nd�rd��� ve cevaplanmas� �ok gerekli bir soru var: Bilim
adamlar�n�n m�kemmel bir sistem olarak taklit etti�i ar� g�z�
tasar�m� bizleri ar�lar hakk�nda baz� genel bilgiler sahibi
olmaya y�neltiyor. Ar�lar�n gizemli d�nyalar�nda k���k bir
gezinti yapt���m�zda bu ola�an�st� organizasyon yeteneklerine
ve d�zenlerine hayran olmamak m�mk�n de�il!
Onlar ar� biz insan�z ama bizler hala evrenle, insanla do�ayla
olan al��veri�lerimiz konusunda bir t�rl� d�zen sahibi
olam�yoruz acaba neden? Biraz d���nmenin hepimize �ok yararl�
olaca��n� d���nd�k�
Ar� Kolonisi
Aralar�nda ola�an�st� bir i�birli�i olan ar� ailesi, ana ar�,
i��i ar� ve erkek ar�dan olu�ur. Ar� kolonisi, kurallar� �ok
s�k� olan bir sosyal d�zen i�inde birlikte ya�ar. Hi�bir ar�
bu koloniden ayr� olarak hayat�n� devam ettiremez.
Kolonide birka� y�z erkek ar�, binlerce i��i ar� ve bir tek
ana ar� bulunur. ���i ar� say�s� mevsime g�re 10.000 ile 100.000
aras�nda de�i�ir. Her ar� ailesinin kendine �zg� bir kokusu
vard�r. Bu y�zden d��ar� ��kan her ar� kendi kovan�na geri
d�nmek zorundad�r. Yabanc� kovana girmek isteyen bir ar�y�,
n�bet�i ar�lar kokusundan tan�yarak i�eri almazlar ve �srar
etmesi halinde m�cadele ederek onu �ld�r�rler. Her kovanda bir tane anaar� bulunur. Krali�e ar�, bey ar�, ece
ar� gibi de�i�ik isimler de verilir. Ana ar�n�n temel g�revi
yumurta yaparak ar� kolonisinin �o�almas�n�, b�ylece neslinin
devam etmesini sa�lamakt�r.
Ana ar� g�r�n�� olarak kovandaki di�er ar�lardan daha uzun ve
g�steri�lidir. Zaman zaman erkek ar�larla kar��t�r�l�r. Ana
ar�n�n kanatlar� erke�inkinden k�sa, v�cudu daha narin olmakla
birlikte; boyu daha uzundur. En a��k fark, kanatlar�n�n
v�cudunun yakla��k yar�s� uzunlu�unda olu�udur. V�cudunun alt
k�sm� sar�, �st� ise di�er ar�lara nazaran daha koyu bir
renktedir.
Ana ar�, i��i ar�lar�n yapt�klar� g�revlerin hi�birini yapmaz.
Bacaklar�nda f�r�a ve �i�ek tozu kesesi yoktur. Dili de
�i�eklerin bal�z�n� emmeye yetecek kadar uzun de�ildir.
��nesini ise insanlara saplayamaz, yaln�zca rakiplerini
bertaraf etmek i�in kullanabilir.
Ana ar� uzun �mr� s�resince o�ul verme ve d�llenme u�u�u
hari�, kovandan d��ar� hi� ��kmaz.
Ana ar� ar� kolonisi i�inde d�llenmi� yumurta yapabilme
yetene�ine sahip tek yarat�kt�r. Herhangi bir nedenden dolay�
�lmesi ya da bu yetene�ini kaybetmesi o koloninin yok olmas�
anlam�na gelir.
Ayn� kovanda iki ana ar�ya asla yer yoktur. B�yle bir �ey olmas�
halinde iki ar� aras�nda birisinin �l�m�yle sonu�lanacak bir
kavga ba�lar. Yaln�zca o�ul mevsiminde i��i ar�lar ana
ar�lar�n birbirlerini �ld�rmesine izin vermezler.
Ar� kolonisi i�in hayati �nem ta��mas�ndan �t�r�, i��i ar�lar
ana ar�n�n etraf�nda adeta pervane olurlar. Onu b�y�k bir
�zveriyle korurlar ve beslerler. Onun i�in kendilerini feda
etmekten hi� �ekinmezler. Ana ar� a�z�n� a�ar a�maz d�rt, be�
i��i ar� hemen onun a�z�na bal doldurur.
Anaar�n�n yumurta b�rakma i�lemi s�reklidir. Hi� dinlenmez.
Ana ar� bir g�nde olduk�a y�ksek say�da yumurta b�rakabilir.
Bu say� mevsiminde g�nde 3.000�i bulur. Bu kadar yumurta kendi
a��rl���n�n yakla��k iki bu�uk kat� kadard�r.
Erkek Ar�
V�cut yap�s� olarak i��i ar�dan b�y�k, ana ar�dan k���k
g�r�n��l�d�r. Kovandaki tek fonksiyonu ana ar�n�n d�llenmesini
ger�ekle�tirmektir. Bu d�lleme i�i de sadece bir tek erkek
ar�ya nasip olur. Genellikle k���n kovanlarda erkek ar�
bulunmaz. �lkbaharda do�arlar ve say�lar� yakla��k olarak 100
ile 500 aras�nda de�i�ir.
Erkek ar� di�i ar�n�n yerine getirdi�i bal, polen toplama ya
da kovan i�i hizmetlerin hi�birini yapamaz. ��nk� v�cut yap�s�
bunlara uygun de�ildir. ��nesi de yoktur bu y�zden sokucu
�zelli�e sahip de�ildir. D��ar�da gezerek kendi karn�n� bile
doyuramaz. ���i ar�lar�n getirdi�i bal ve polenle beslenir.
Sonbahar gelip bal mevsimi bittikten sonra i��i ar�lar
taraf�ndan kovan d���na at�larak �l�me terk edilirler.
���i Ar�
���i ar�lar, ar� kolonisinin en kalabal�k grubunu meydana
getirirler. Mevsimine g�re say�lar� 10.000 ile 100.000
aras�nda de�i�ir. ���i ar� cinsiyet olarak di�idir. Fakat
yumurtlama gibi bir fonksiyonu yerine getirmez.
Ar� kolonisinin faal oldu�u ilkbahar ve yaz g�nlerinde bir
i��i ar�n�n ortalama �mr� 40-50 g�nd�r. Daha �ok kovan i�inde
ge�en k�� mevsiminde 4-5 aya ��kar.
Bir kovandaki i��i ar�s�n�n �oklu�u ve �al��kanl��� o kovan�n
g�c�n� ve verimini g�sterir. Bir i��i ar� kendi a��rl��� kadar
y�k� ta��yabilecek g��tedir.
Kovan�n i� ve d�� i�lerinin t�m�n� i��i ar�lar g�r�rler.
Aralar�nda ya�lar�na g�re belirlenmi� s�k� bir i�birli�i
vard�r. Daha kolay olan i�i�leri gen� i��i ar�lar, d��ar�daki
i�leri ise tecr�beli olan ya�l� i��i ar�lar yapar.
Kovan i�i i�ler s�ras�yla �unlard�r:
-Petek g�zlerini temizlemek.
-Yeni petek g�zleri in�a etmek.
-Kovan i�i temizli�ini yapmak.
-��eride �len ar�lar� d��ar� atmak.
-Larvalar� beslemek.
-Yavrular�n ���mesini engellemek i�in kovan i�i �s�s�n� sabit
tutmak.-D��ar�dan gelen i��i ar�lar�n ballar�n� teslim alarak
peteklere yerle�tirmek.
-Bal�n k�vam�na gelip olgunla�mas� i�in gereken �nlemleri
almak.
-Bal doldurulmu� olan petek h�cresinin �zerine kapatmak.
-�zellikle s�cak olan g�nlerde kovan i�i �s�s�n� ve nem
dengesini sa�lamak i�in kovan giri�inde kanat ��rparak hava
sirk�lasyonu sa�lamak.
-Kovan� d�� tehlikelerden korumak i�in kovan giri�inde
bek�ilik yapmak.
-Ana ar�y� beslemek ve ona yard�mc�l�k yapmak.
-Kovan i�indeki �atlaklar� ve gerekti�inde kovan giri�ini
propolis ile kapatmak.
Bir kovanda daha �ok tecr�be gerektiren ve daha tehlikeli olan
d��ar�daki i�ler ise �unlard�r:
-Bal toplamak.
-Prepolis toplamak.
-Polen toplamak.
-Su ta��mak
|