Meta Bilim

WWW.ASTROSET.COM

CERN'de b�y�k patlama

  Y�zy�l�n en b�y�k deneyi yap�l�yor, bug�ne kadar kurulan en b�y�k laboratuvarda, eksi 2271 derece s�cakl�kta ger�ekle�tirilmeye �al���lacak. Ama�, evrenin olu�umundaki s�rlar� ayd�nlatmak, Big Bang�den hemen sonra ortaya ��k�p kaybolan "karanl�k madde"yi tespit edebilmek.

  �svi�re-Fransa s�n�r�ndaki Avrupa N�kleer Ara�t�rma Merkezi CERN�de evrenin yeniden olu�umunu canland�racak deney, d�nyan�n en b�y�k par�ac�k �arp��t�r�c�s� "B�y�k Hadron �arp��t�r�c�s�" (Large Hadron Collider-LHC) adl� aletin �al��mas�yla 10 Eyl�l �ar�amba g�n� ba�l�yor. Yerin 150 metre alt�nda 27 kilometrelik t�nelin i�ine kurulan LHC, evrenin olu�umu s�ras�nda, birka� saniye i�inde kaybolan "kay�p madde"yi bulmay� ama�l�yor. Avrupal� bilim insanlar� d�nyan�n en b�y�k par�ac�k h�zland�r�c�s� sayesinde evrenin olu�umuna yol a�an B�y�k Patlama�y� (Big Bang) laboratuar ortam�nda yeniden yaratacak ve Big Bang sonucunda a���a ��kt��� varsay�lan "Tanr��n�n zerrecikleri" nin (Higgs Boson) s�rr�n� ayd�nlatmaya �al��acak. Yani b�y�k patlamadan sonra ortaya ��kan bu canl� zerreciklerin, bir enerji alan� ile b�t�nle�erek madde evreninin yarad�l���na neden olup olmad�klar� ara�t�r�lacak.

  �al��malar� 14 y�ld�r s�ren deney, bilim d�nyas�nda b�y�k tart��malar yarat�yor. ABD�li bilim insanlar�n�n ba��n� �ekti�i bir grup "Evrende kara delik olu�acak" korkusuyla deneye kar�� ��k�yor. CERN�deki bilim insanlar� ise olduk�a rahat. Deneyin korkulacak bir yan� olmad���n� g�stermek i�in d�nyan�n d�rt bir yan�ndan gazetecileri deneyin ba�lang�c�n� izlemek i�in CERN�e davet ettiler. �nceki g�n de internet sitesinde yay�nlad�klar� raporla, deneye y�nelik denemelerin hi�bir tehlike ya�anmayaca��n� g�sterdi�ini anlatt�lar.

  Protonlar �arp��acak
  Deneyi ba�latmak, yani makineyi �al��t�rmak kolay de�il. 27 kilometrelik t�nelde 15 metre uzunlu�unda normal m�knat�stan 90 bin kat daha g��l� 1500�e yak�n, y�ksek g��te m�knat�s var. Bu m�knat�slar t�nelde tutulan her maddenin atomundaki proton par�ac�klar�n� elektromanyetik dalgalarla h�zland�racak. Bu par�ac�klar�n ���k h�z�na yak�n bir h�zda birbirleri ile �arp��mas� i�in LHC�nin 8 par�as�, eksi 271 dereceye kadar so�utulacak. Eksi 271 dereceye ula��ld���nda bir protona k�tlesinin 7 bin kat� enerji verilecek ve par�ac�klar, saniyede 40 milyon kez �arp��acak. 5000 GeV�lik (giga elektron volt) iki protonun kafa kafaya gelme ihtimali �ok d���k, ancak iki proton kafa kafaya �arp��t��� an ortaya ��kacak foto�raf,
"kara madde"yi, bir ba�ka deyi�le kay�p maddeyi g�sterecek.

  40 milyon foto�raf
  CERN, deneyde kullan�lmak �zere, y�ksek h�zl� a� �zerinden birbirine ba�l� k�resel �apta binlerce bilgisayar�n yer alaca�� �zel bir veri i�leme �ebeke sistemi geli�tirdi. Bilim insanlar� buradaki ara�t�rmalarda edinilen yeni verilerin her y�l 100 bin DVD dolduracak b�y�kl�kte olaca��n� belirtiyorlar. CERN Bili�im Teknolojileri Departman Ba�kan� Wolfgang Von Reuden, deney i�in geli�tirilen "Web Grid" sistemindeki 1 milyon i�lemcinin ana bilgisayara ba�l� �al��t���n� belirtiyor. �arp��mada saniyede 40 milyon foto�raf �ekilecek. Bu foto�raflar�n 2 milyonu "data" olarak tutulacak. Yani saniyede 250 bin DVD�nin e�de�eri kaydedilecek. T�rkiye dahil d�nyan�n d�rt bir yan�nda kurulan 140 bilgisayar merkezi ve 14 b�y�k data merkezi, kaydetme i�lemi yap�lacak. Reuden, datalar�n tamam�n� CERN�de tutumayacaklar� i�in her 40 milyon foto�raftan saniyede 200 karenin ATLAS�taki tetik�iler taraf�ndan se�ilece�ini belirtiyor. Deneydeki datalar�n bir milyonu elde tutulacak.

  Zamanda Yolculuk M�mk�n m�?
 
CERN�nin kontrol merkezinde y�zlerce bilim adam� �al���yor. Merkez, b�y�k deney �ncesi bilimsel spek�lasyonlar�n da hedefi oldu. "Deney sonucunda a���a ��kacak enerji evreni yutacak m�? Kara delikler D�nya�y� yutacak m�?.. Zamanda yolculuk m�mk�n m�?" gibi bilim d��� sorularla kar��la�an bilim adamlar�, deneyin son derece g�venli, zarars�z ve �ok �nemli oldu�unu s�ylediler. (H�rriyet-08.09.2008)


  Kara Maddenin �pu�lar�
 
Bu muazzam proje kapsam�nda ger�ekle�tirilecek deneyler esnas�nda minyat�r kara deliklerin ortaya ��kmas� ve evrenin s�rekli geni�lemesine neden olan "kara enerji" ye dair yeni ipu�lar�n�n elde edilmesi hedefleniyor. Cihaz �al��t�r�ld��� zaman, m�knat�sla t�nelde h�zland�r�larak yakla��k ���k h�z�na ula�acak protonlar, kar�� y�nden gelen protonlarla �arp��acak. Bir saniyede 800 milyon �arp��man�n beklendi�i deney esnas�nda her proton, saatte yakla��k 200 km h�z yapan 400 ton a��rl���nda bir trenin �arpmas�na e�it bir darbeye maruz kalacak. �arp��ma sonras�nda ortaya ��kt��� �ne s�r�len Tanr��n�n zerrecikleri t�nelin i�ine yerle�tirilen Atlas dedekt�r� taraf�ndan tespit edilecek. Bu asr�n en iddial� bilimsel projelerinden biri olan deneyle ilgili konu�an CERN�deki bilim adamlar� ekibinin ba�kan� Jos Engelen, "Tanr��n�n zerrecikleri" nin varl���n�n ispat edilmesinin, insano�lunun "Tanr��ya muhtemelen en �ok yakla�t���" an olaca��n� s�yl�yor.

  Tanr� Zerrecikleri nedir?
  Edinburgh �niversitesi teorik fizik�ilerinden Peter Higgs�in 60�l� y�llarda ortaya att��� Higgs Boson Tanr��n�n zerrecikleri (Higgs Boson), B�y�k Patlama�dan sonra ortaya ��kan par�ac�klar�n ad�.
Peter Higgs�e g�re evren, kendisinin Higgs Alan� ad�n� verdi�i bir enerji taraf�ndan yarat�ld�. S�z konusu  varolu� enerjisi, B�y�k Patlama sonras� ortaya ��kan par�ac�klarla etkile�ime girerek
"Higgs Boson" ad� verilen zerreciklerin meydana gelmesine neden oldu. Bu zerrecikler maddeye k�tle kazand�rd�. Higgs�in bu teorisi o d�nemde "Physics Letters" gibi sayg�n fizik dergilerinden kabul g�rmedi. Ama her yeni g�r�� veya bulu� uzun s�re klasik metotlar� takip edenler taraf�ndan reddedildi�i i�in bilimsel ara�t�rmalar asla durmad�.

  Kara Delikler-Paralel Evrenler
  Bilim kara delikler ve evrenin s�rekli geni�lemesine neden olan kara enerji hakk�nda hen�z temel bilgilere ula�amad�. Antik Yunan filozoflar� ve ezoterik kadim okullar  ise varolu�un �z� kabul ettikleri ve �Hill� ad�n� verdikleri, ilksel bir enerjinin varl���ndan ve bu enerjinin ne oldu�unu anlad���m�zda yarad�l���n s�rr�n� ��zece�imizden hep s�z ettiler. S�rekli d�n��en kara enerjinin kara delikler yaratarak, paralel evrenlere ge�i� kap�s� oldu�unu, enerjinin o ��kme an�nda ba�ka bir evrende yeni bir ba�lang�ca neden oldu�unu tek bir evren de�il evrenler oldu�unu iddia eden bilim adamlar� da var.

  Bilimle inanc�n ayn� k�pr� �zerinde birle�mesine tan�k olaca��m�z ilgin� bir y�zy�lda ya��yoruz. T�m karma�alar�na ra�men bilim, ayd�nlanma, yeni bak��, yeni g�r�� a��s�ndan iyi de�erlendirilirse �ok k�ymetli bir �a�da ya�amaktay�z. Bu da �a��m�za olumlu bir yakla��mla bakmam�z� sa�layacak �ok �nemli bilimsel ara�t�rmalardan biri�
 
Evrenin sonsuzlu�u, �� boyutlulu�un �tesi ve kara delikler y�zy�llard�r bilim adamlar�n�n, ezoterik ��retilerle u�ra�anlar�n, felsefecilerin ve sanat��lar�n zihinlerini me�gul etmektedir. Tasarlanan kuramsal modeller kimi zaman �ok basit, bazense insan beyninin s�n�rlar�n� zorlayacak nitelikte olmaktad�r. Yap�lacak en g�zel �ey, bilim deste�ini ihmal etmemek, bilimden kopmamak olacakt�r.

Konuyla ilgili di�er yaz�m�z: Melekler ve �eytanlar

 

Astroset 2004-2010