|
Mars�ta
ya�am oldu�u ger�ekten do�ru mu? Antarktika bulunan bir kaya
i�indeki fosillerin Mars gezegenine ait olmas� ihtimali, kom�u
gezegenimiz hakk�nda t�m d�nyada merak uyand�rd�. Baz�lar�
buna, �Apollo�nun Ay� a ini�inden
beri en heyecanl� uzay hikayesi dedi. Ve hatta,
The Planetary
Society�nin eskiden beri inand���
Mars��n ke�fi projesini tekrar
g�ndeme getirdi.
Bundan 4,5 milyar y�l �nce, g�ne� sisteminin
daha bebeklik �a�lar�nda, Mars�a ait kabuk alt�ndaki erimi�
bir kaya so�udu ve
kristalize oldu. Bir kuyruklu y�ld�z ve asteroit ya�muru
Mars��n y�zeyine, s�z� edilen kayay� da elementlerine
ay�rarak yay�ld�. Ard�ndan,
yakla��k bir milyar y�l sonra s�v� su, atmosferinde bol
miktarda bulunan s�cak ve yo�un
karbondioksit taraf�ndan beslenerek gezegenin y�zeyine
da��ld�. Bir miktar su, bu kayan�n i�indeki k�r�klar�
doldurarak s�z�ld�. Yakla��k 3.6 milyar y�l �nce, Mars y�zeyi
�zerindeki kire� ta�lar�n�n ham maddesi
olan kalsiyum karbonat damlac�klar� baz� yar�klar�n i�ine
doldular. D�nya �zerinde ayn� zamanda, ilk basit bakteriye ait
ya�am formlar� da ye�ermeye ba�lam��t�. Benzer �ekildeki
geli�meler, olu�umlar Mars�ta, bu kaya par�as�n�n i�ine
kalsiyum karbonat depolam�� olabilir.
Mars��n
atmosferi seyreldi ve so�udu, s�v� su y�zeyden kayboldu.
Ard�ndan 16 milyon y�l �nce Mars�a �arpan bir kuyruklu y�ld�z
ya da asteroit, bu kayay� gezegen
d���na, daha sonra da D�nya�n�n y�r�ngesi taraf�ndan
yakaland��� bu rotaya do�ru itti. 13 bin y�l �nce
Antarktika�da buzlarla kapl� bir ovaya d��t�. 1984 y�l�nda,
Smithsonian Enstit�s�nden bir ekip
kayay� buldu ve onu, ALH84001 olarak tan�tt�. 1993 y�l�nda
izotopik yap�s�n� inceleyen di�er
bir grup ise onun, Mars �zerinde olu�tu�u sonucuna vard�.
Aralar�nda ALH84001�in de yer ald��� 12 g�kta�� ile ilgili
kararda, bunlar�n Mars�tan gelmi� oldu�una kesin g�z�yle
bak�l�yor. Uzay Merkezinden David
Mckay taraf�ndan g�nderilen bir
grup, �elektron spektroskopisi
aktar�m�� gibi yeni bir teknolojinin avantajlar�n� da
kullanarak kaya par�as�n� m�mk�n olan en geni� detaylar�yla
incelemeye ba�lad�. Bu ara�t�rmac�lar ne buldu? Evet! Bir
bulu� vard� do�rusu! Mars �zerindeki ge�mi� ya�am�n, ikinci
derece delileri bulunmu�tu!...
Bu
kaya par�as�n�n ince yar�klar� i�inde, olu�tuktan �ok sonra
tortula�an turuncu-kahverengi karbonat
glob�lleri bulundu�unu fark ettiler. Bu damlac�klar
koyu silah �erit ve beyaz minerallerle kapl�yd�lar. Koyu siyah
kenarlar, manyetit ile pirotit
tanelerden olu�mu� ve i�indeki taneler manyetit ile
gregit k�meleriydi. Bu
minerallerin hepsi, saf ve d�zg�n bir �ekilde fiziksel
yollarla olu�mu� olabilir ancak, ayn� tip �evre ko�ullar�
i�inde de�ildirler. Nas�l bir araya gelip toplanabildikleri
hakk�nda yap�labilecek en basit a��klama ise,
�d�nyadaki organizmalar�n
i�inde yapt�klar�na benzer �ekilde�
olu�tuklar�d�r.
Kal�plar�n i�indeki kimya ve karbonat tortular�n�n i�inde yer
alan bu mineraller, fiziksel yolla �retilmi� olandan �ok
biyolojik olarak olu�mu� forma
benziyor.
Baz�
ara�t�rmac�lar bu minerallerin yak�n�nda k�saca PAH olarak
adland�r�lan Polisiklik
Aromatik Hidrokarbonlar� da
ke�fettiler. Bu organik bile�ikler, balkonlardaki mangallar�n
�st�ndeki yan�p k�le d�nm�� kal�nt�lardan tutun da
y�ld�zlararas� toz zerreciklerine kadar her yerde
bulunmaktad�r. Bunlar, Antarktika�daki kar motorlar�n�n
egzozlar�, kamp ate�i ve insanlar�n orada bulunmas�ndan do�an
di�er art�klar yoluyla tortu b�rakm��lard�r. Ancak,
Antarktika�da bulunan bu meteorda,
karbonat glob�lleri yak�n�nda
k�melenmi� olarak, �rnek par�an�n i�inde bulundu;d���nda
de�il. Bu ko�ullar g�stermektedir ki
PAH�lar d�nyaya ait de�ildi ve d�nyaya Mars�tan gelen
kaya i�inde gelmi�lerdi. D�nya kayalar�n�n i�indeki
PAH�lar, mikroorganizmalar�n
fosile d�n���m s�recinin bilinen kal�nt�s�d�r.
Sonu�ta ara�t�rmac�lar
glob�llere, son birka� y�lda
geli�tirilmi� olan y�ksek ��z�n�rl�kl�, mikroskobik imaj
teknikleriyle bakt�lar. Karbonat
matrisinden d��ar� do�ru a��nd�r�lm�� gibi g�r�nen
uzam�� bi�imleri g�rd�ler. Baz� bi�imler, d�nya �zerindeki
bakteri fosillerinin segmentasyonuna
benziyordu. Ara�t�rmac�lar, 3 olas�l��� g�z �n�nde
bulunduruyorlar: �ekiller, bir miktar
kurumu� kildir. Bulunan bu madde
kar���mlar�, Antarktika �evre ko�ullar�nda olu�mu�tur.
Bunlar,
Mars�a ait mikro fosillerdir.
Olas�l�klar�n hi�biri hen�z elenmedi ancak manyetit,
protit ve
gregit art�klar� ile PAH�lar
g�z �n�nde bulunduruldu�unda ���nc� olas�l�k, en m�mk�n
olas�l�k olarak g�r�n�yor. McKay��n
ekibi, etkileyici bir performans sergileyerek, Mars�a ait
fosilleri i�inde bar�nd�rd��� g��l� olarak tahmin edilen
ALH84001�in kan�tlar�n� s�ral�yor. Ancak kan�tlar, ikinci
derecede kalmaktad�r. Ekip bunu itiraf ediyor ve di�er bilim
adamlar�n� da bunu onaylamaya ya
da reddetmeye davet ederek �al��malar�na, h�crelerin baz�
indikat�rleri ile
amino asitleri ara�t�rmaya
ba�layarak devam ediyor.Ekip �yeleri, Mars�a ait eski ya�am
kal�nt�lar�n�n bu kayan�n i�ine g�m�lm�� oldu�una dair kesin
kan�tlar� ara�t�r�yor.
California Teknoloji
Enstit�s�nde �al��an, emekli profes�r
ve Viking uzay ara�lar� �zerinde
s�cak etkisiyle erime-buharla�ma deneylerinin �nde gelen
ara�t�rmac�s� Norman
Horowitz, y�lland�r d�nya d���
ya�am olas�l��� hakk�nda �al��malar yapmaktad�r.
McKay ekibinin �al��mas�ndan
olduk�a etkilenmi� ve �Umut verici, kesinlikle ilgin� ve son
derece yetenekli, i�inin ehli insanlar taraf�ndan
yap�lm�� demektedir. Ancak, �daha
faza kimya �al��mas� yapmalar� gerekiyor� �eklinde bir yorum
getiriliyor.
Horowitz,
�amino asitler,
n�kleik asit bazlar�
ya da bulabildikleri her ne
varsa�, bunlar�n ya�am s�recinin bir g�stergesi olmas�n�
diliyor. Ayr�ca, bu kadar eski bir kaya par�as�n�n
ya�am varl���n�
kan�tlayabilmesinin pek muhtemel olmad���n� s�yl�yor; ��nk�
b�ylesi kan�tlar zamanla yok olur, uyar�s�nda bulunuyor.
LosAngeles/California
�niversitesinde palebiyolog olan
ve d�nya �zerindeki en eski fosillerin bir k�sm�n� bulmu� olan
J.William Schopf, bu �al��man�n
de�erini Carl Sagan��n �u s�zleriyle ifade ediyor: �Ola�an�st�
�eyler, ola�an�st� kan�tlar� gerektirir.�
Schopf, karbonumsu materyallerden yap�lm�� h�cre
duvarlar�na ait kan�tlar, kayan�n i�inde ya�ayan bir organizma
pop�lasyonu oldu�una dair baz�
g�stergeler ve h�cre b�l�nmesi �rnekleri
ya da oldu�u farz edilen bu organizmalar�n ya�amsal
devrini ortaya koyacak t�rden belirtileri g�rmeyi arzu ediyor.
�u durumda, Antarktika�ya
d��en bir kaya i�indeki k���c�k formlar�n Mars�a ait fosiller
oldu�una dair kesin bir �ey s�ylenebilmesinden �nce yap�lm��
olmas� gereken �ok fazla i� var. Ancak bu ke�if, Mars�a ait
ya�am�n, kapanm�� gibi g�r�nen kitab�n� zorlayarak a�aca�a
benziyor. K�m�z� Gezegen�in ara�t�r�lmas� d�nya gazetelerinin
�n sayfalar�na ta��nd� art�k ve s�k s�k
haber var. The
Planetary
Society�nin 16 y�ld�r ara�t�r�lmas� i�in yapt���
savunuculuk, �imdi ger�ekle�me yolunda galiba.
Mars��n �yk�s� bizim i�in
hen�z yeni ba�l�yor�
|