Ya�am�n anlam�n� kuantum fizi�i ile ��z�n!

B�y�k patlama ve evrenin olu�umu. Yakla��k 14 milyar y�l geriye gidiyoruz. 8 y�l daha di�imizi s�karsak, belki de evrenin olu�umuyla ilgili �ok yeni, �arp�c� bilgilere ula�ma olana��m�z var. Bu bilgilere ula��rken, 11 �lkeden 300 bilim adam� aras�nda bir T�rk n�kleer fizik profes�r�n�n de imzas� olacak. Ankara �niversitesi N�kleer Fizik Ana B�l�m Ba�kan� Prof. Dr. Ay�e Ata�. Prof.Ata�la sohbet f�rsat� bulan H�rriyet gazetesi yazar� Yal��n Do�an��n ilgin� saptamalar� var. N�kleer fizikten siyasete, n�kleer fizik�i ve ayn� zamanda siyaset�i s�yleminden bir s�re sonra insanl��a yeni kap�lar a�acak bilimsel ara�t�rmalara uzanan bu sohbeti sizlerle payla�mak istedik.

- N�kleer fizik�i olmak nereden geldi akl�n�za?

- �lkokul ��nc� s�n�ftayd�m. Ben fizik�i olmak istiyorum, diye tutturdu�umu hat�rl�yorum.

- Zor oldu mu?

- �lkokulu ve Ankara Koleji�ni bitirdikten sonra 1977�de ODTܒye girdim. Daha birinci s�n�ftayd�m. Ama, o y�l boykot vard� ve okul tatil edilmi�ti. Ben de, okumak i�in Norve�e gittim.

- Neden Norve�?

- Annem ziraat m�hendisiydi. Bir gezide, yan�na bir Norve�li geliyor ve annemi arkada��na benzetiyor. Sonra, annem o Norve�li ile mektupla��yor. Benim okul durumumu ona yaz�yor. O beni davet etti. Oslo�ya gittim. Giderken ne olaca��n� bilmiyordum. �ngilizcem ve derslerim iyiydi. �zel kararla �niversiteye kabul edildim.

- N�kleer fizik okudunuz.

- �nce genel fizik okudum. Master ve doktora n�kleer fizik alan�nda.

- Ne kadar s�rd�?

- 1977-89. Doktora sonras�nda Danimarka�ya ge�tim. Orada bir Finli n�kleer fizik�iyle evlendim. E�im Upsala �niversitesi�ne ge�ti, ben de oraya gittim. �ki bu�uk y�l �nce Ankara �niversitesi�ne geldim.

- B�t�n bu s�re� i�inde, sizi mesle�inizde siz yapan ne oldu?

- Danimarka�da Niels Bohr Enstit�s�. Niels Bohr bar��, dostluk ve �effafl�k i�inde tam bilim adam�. Einstein ile tart��m��. �lk atom modelini kuran bilim adam�d�r.

- Atom modelini kurmak ne demek?

- Hani �u �nl� model var ya, ortada atom �ekirde�i, etraf�nda elektronlar d�n�yor.

- Bu modeli bulunca ne oldu bilimde?

- Kuantum fizi�inin son �eklini almas�na katk�da bulundu.

- Bunun pratik hayatta yeri var m�?

- �rne�in, TV�nin �al��mas� buna ba�l�. Ayr�ca, biz do�al radyasyon i�inde oturuyoruz. Bu bizim �evremizi olu�turuyor. K�t� de�il. Biz buna al��yoruz. Bunlar� anlamak i�in, kuantum fizi�ine ihtiya� var.

- �rk�t�c� konular gibi geliyor insana ilk bak��ta.

- E�itim sisteminden �yle. Bizde matematik ve fizik �ok s�k�c� okutuluyor. ��rencinin ilgisini �ekmiyor. Oysa, ilgi �ekmek i�in, modern fizi�e, par�ac�k fizi�e ve n�kleer fizikle uzay�n ili�kisine, evrenin olu�umuna girilmeli. Y�ld�zlar�n olu�umu mesela.

- Ne gibi?

- Y�ld�z bir sentez. N�kleer reaksiyon zinciri ile olu�uyor. Y�ld�zlar birbirini takip eden reaksiyonlarla olu�uyor.

- Burada reaksiyon ne demek?

- Bir �ekirde�in di�erine �arpmas�. Bu �arp��madan ortaya ��kan �r�nler. �ki par�a �ekirdek �arp��yor, yeni bir �ekirdek olu�uyor, yeni �ekirdek bir ba�ka �ekirdekle �arp��yor, bir yeni �ekirdek daha. Bu devam ediyor ve proton ve n�tron say�s� fazla olan atom �ekirdekleri olu�uyor. Y�ld�z�n dengesi bozuluyor. Yeni bir patlamaya yol a�abilir. Patlamadan sonra a��r �ekirdekler evrene yay�l�yor.

- �� giderek �atalla��yor.

- Olay� basitle�tirmekte teredd�t eder fizik�iler. Kendim de dahil, fizik�ilerin anlatma yetene�i azd�r. Onun i�in fizik�iler iyi politikac� olamaz, iyi konu�amazlar.

- �u anda hangi projede �al��yorsunuz?

- AGATA�da. AB�nin n�kleer fizik projesi. Ben AGATA�n�n y�netim kurulu �yesiyim. T�rkiye dahil, 11 �lkeden 300 bilim adam� �al��yor. Burada yap�lacak deneyler, bizi �imdiye kadar bilimin ula�mad�� atom �ekirdeklerine g�t�recek.

- Bunun sonucu ne olacak?

- N�kleer fizik bilimi de�i�ecek. Ula�maya �al��t��m�z atom �ekirdekleri uzayda. Y�ld�zlardan olu�mu� atom �ekirdekleri. Bunlara ula��rsak, evrenin olu�umuyla ilgili bilgilerimiz geni�leyecek.

- T�rkiye buraya nas�l kat�ld�?

- Ben ba�vurdum.

- Sizden ba�ka T�rk var m�?

- Ankara ve �stanbul �niversitesi�nden 3, �stanbul Teknik �niversitesi�nden 2 ki�i var.

- Bundan kimin haberi var? �rne�in devletin?

- Kimsenin haberi yok. Biz Ankara �niversitesi olarak ba�vurduk. Bir milyon Euro ay�rd�k.

- AGATA ne anlama geliyor?

- �leri Teknolojiye Sahip Dedekt�rler K�mesi demek. Tam bir Avrupa projesi. �lkesi filan yok.

- Biz �imdi ne yapm�� oluyoruz?

- Dedekt�r, yani radyasyon �l�en alet. Be� dedekt�r var, �imdi biri bizim. Yani, n�kleer fizikte b�y�k �lkeler aras�nda yer ald�k. Biz de, n�kleer fizikte teknolojinin geli�mesine katk�da bulunaca��z. Biz de, deney yapaca��z. Seyirci de�il, i� y�r�ten �lkelerden biriyiz art�k.

- Ne g�zel �eyler anlat�yorsunuz. Son bir iyi haber daha var m�?

- Sonu�lar 8 y�l sonra �stanbul�da a��klanacak.