|
Hen�z alt� ya��mdayken babam�n i�i i�in Fas'a gitmi� ve alt�
sene orada ya�am��t�k. O �lkede �imdi de akl�ma gelen pek �ok
deneyim ya�am��t�m ama �zellikle unutamad���m bir tanesi
babam�n yerel bir pazarda oturup pazarl�k edi�idir. Ak�c�
Arap�as� ve pazarl�k etmeyi sevmesi ona ba�tan avantaj
sa�l�yordu ��nk� �o�u Amerikal�n�n sat�c�n�n ilk s�yledi�i
�cret her ne ise onu hemen �demeye haz�r olu�undan ve pazarl�k
etmekle vakit ge�irmeye olan isteksizliklerinden dolay�
genelde saf olduklar� d���n�l�r, hatta aptal yerine
konulurlar. Bizim i�in ticaret, mallar� al�p satma i�i
ekonomik bir eylem olurken, Fas'l� i�inse sosyal bir
eylemdi. Pazarl�k etmekte de ama� asl�nda iyi mal� ucuza almak
de�il, bir ili�ki kurma ve ba�ka bir insan� tan�ma �abas�yd�.
Bu k�vrak zeka gerektiren bir oyundu ama do�ru oynand���nda
her iki taraf da kazan�r, paran�n ve mal al��veri�inin de
�tesinde zenginle�irdi.
Babam bu pazarl�k oyunu
i�in �ar��ya gitti�inde ben genellikle onunla gitmezdim, ��nk�
k���c�k bir al��veri� bile bir saati ya da daha fazlas�n�
bulur, naneli �aylar gelir ve babam sat�c�yla kilim, tepsi,
�ay seti veya babam�n o anki fantezilerine her ne yakaland�ysa
onu alman�n �ok d���nda pek �ok �ey hakk�nda sohbet ederdi.
Sohbet Arap�a yap�ld���ndan ve ben de bu dili bilmedi�imden
bitmesi i�in sab�rs�zlan�rd�m. Ama bazen, e�er babam�n
tan�d��� biriyse sat�c� beni al�r, ikramlarda bulunur ve
b�y�kler i�ine devam ederken bana da bakacak ilgimi �ekecek
bir �eyler bulurdu.
Ge�en g�n birinin
kendi �Ger�ek Benli�inden�
bahsetti�ini duydu�umda bunu hat�rlad�m. Ger�ek Benlik derken
kastedilen, (o her nas�l bir �ey ise) o ki�inin ruhsal yan�yd�
ve ima etti�ine g�re ki�ili�i de sahte benli�iydi. Bunun
�a��rt�c� bir bi�imde zihnime aniden getirdi�i �ey ise �u
oldu; pazarl�kta hi�bir �eyin ger�ek fiyat� olmad���yd�.
Fiyat, o anki ili�kiyle ortaya ��k�yordu.
�lk �nce bu d���nceyi bana
neden o adam�n �Ger�ek Benlik� hakk�ndaki yorumunun
�a�r��t�rd���n� merak ettim. Dolay�s�yla pazarl�k etmek
hakk�nda d���nmeye ba�lad�m. Bizim toplumumuzda bir d�kkana
gidip bir �eyin fiyat�n� sordu�umuzda bize bir fiyat etiketi
g�sterirler. �rne�in bir kitab� elime al�r�m ve kapa��nda
fiyat� yaz�l�d�r; 7.99 Dolar veya 14.99 Dolar ya da her ne
kadar ise. De�er, adeta bu �r�n�n somut bir par�as� gibi sabit
bir �ekilde belirlenmi�tir. (her ne kadar ona �reticinin
�nerdi�i perakende fiyat� dense de)
Ama ne zaman bir �r�n i�in
pazarl�k etsek bu �r�n�n ger�ek bir fiyat etiketi olmuyor.
Belki i�eri�ine ba�l� olarak ilave edilmi� ger�ek bir de�eri
olabilir, �rne�in onu �retmek i�in harcanan zaman ve enerji
gibi. Ama �r�n�n parasal bir de�eri yoktur. Bu de�er bizim
pazarl�klar�m�zdan ortaya ��k�yor ve �r�n�n kendisiyle alakas�
olmayan bir dizi etkene ba�l� olabiliyor. C�mert biri
olabilirim ve bu y�zden de o �r�n� size vermeyi isteyebilirim
ya da korku duyabilir, a�g�zl� olabilirim ve sizden
alabilece�im maksimum paray� almaya bakabilirim. Sizse kendi
ihtiya�lar�n�z�, duygular�n�z� ve anlay��lar�n�z� masaya
getirirsiniz. B�t�n bu kar���mdan en sonunda bir fiyat ortaya
��kar. Art�k her ne kadar i�inde bulundu�umuz ana ve bu
al��veri�e ait bir de�er olsa da bu �r�n�n de�erini
biliyoruzdur. E�er bu pazarl��� d�n yapm�� olsayd�k veya yar�n
yapacak olsak farkl� bir fiyat ortaya ��kard�.
Dolay�s�yla bu �r�n�n ger�ek fiyat� yoktur. ��li�ki
ekonomisi� ad� verilebilecek olan
pazarl�k eyleminde, kar��l�kl� etkile�ime giren t�m
fakt�rlerden ortaya bir fiyat ��kar. Ama bu g�r�nd��� kadar
keyfi bir durum de�ildir. �r�n�n bir maliyeti oldu�u gibi
yap�ld��� maddelerin ve sarfedilen el eme�inin, zaman�n ve
�retimi i�in harcanan enerjinin de bir de�eri vard�r. Sat�c�
masaya belirli masraflar� ve kaynaklar� getirirdi,
kar��lanmas� gereken ihtiya�lar� vard�. Benzer �ekilde babam�n
da dibi olmayan bir c�zdan� yoktu. Kendini ge�indirecek kadar
bir ekonomik geliri vard� ama bu kesinlikle s�n�rs�z de�ildi.
Pazarlama ili�kisi kesin s�n�rlar i�erisinde yer al�yordu. Bu
s�n�rlar�n �tesine ge�mek, mant�ks�z bir oranda y�ksek ya da
d���k bir fiyat �nermek ili�kiye ve pazarlama eylemine sayg�
g�stermemek demekti.
Dolay�s�yla her ne kadar
bir �ger�ek fiyat� olmasa da, bu giri�imle olu�turulan baz�
ger�ekler vard�. Babam, sat�c� ve �r�n, her biri kendi
bireysel ko�ullar�n� ve kimliklerini bu ortama getiriyorlard�.
�rne�in babam�n Arap�a konu�mas� ve pazarl�k etmeyi, toplumsal
gelenekleri g�zlemlemeyi sevmesi sat�c�n�n ona kar�� daha
olumlu bir �ekilde y�nelmesini sa�layan ger�eklerdi ve bu da
pazarl���n en ba�tan daha d���k bir fiyattan a��lmas�n�
sa�l�yordu.
Bunu d���n�rken fark ettim
ki ben �Ger�ek Benlik� duyusuna sahip de�ilim ama bahsedildi�i
gibi �sahte benlik� sahibi de de�ilim. Benli�imin farkl�
d�zeylerinin oldu�u duyusuna sahibim ama bunlar�n hepsi de
bana �ger�ek� g�r�n�yor ve hepsi de ili�kiler s�ras�nda geni�
bir kapsam i�erisindeki ba�ka g��lerle ortaya ��k�yor.
Dolay�s�yla bunlar�n hepsi birer �pazarl�k� benli�i ya da daha
basitle�tirecek olursak, ben bir pazarl�k benli�iyim.
Bu imaj� seviyorum ve bu da
hi�bir de�ere, kimli�e ya da anlama sahip olmad���m�
g�stermedi�i gibi kimli�imin kat�l�mc�, ortak-yarat�c�,
ortak-enkarnasyon fonksiyonunun bir par�as� oldu�um anlam�na
geliyor. Evren benim i�in bir fiyat belirlemedi, ben o fiyat�
kozmosla olan diyalo�umla belirlemekte �zg�r�m.
�Ger�ek benlik� derken asl�nda s�ylenmek isteneni anlam�yor
de�ilim. Hepimiz, kaderin kaprislerinden ve talihlerinden
ibaret olmayan ve g�nden g�ne de�i�meyen bir yan�m�z oldu�unu
hissederiz ve bu da bir tutarl�l�k ve uyum kayna��, s�reklilik
ve b�t�nsellik anlam�na geliyor. Ama pazarlama mecaz�nda bu
bana �kaynak benli�im�
ad�n� verdi�im kavram� temsil ediyor, bunlar g�nl�k hayattaki
kar��l�kl� ili�kilerimize getirdi�imiz kaynaklar, t�pk�
babam�n sat�c�n�n pazar tezgah�na belirli baz� ekonomik
kaynaklar� getirmesi gibi. Bunlar benim de �ekip alabilece�im
ruh, bilgelik, enerji ve kutsall�k kaynaklar�. D�nya kendi
ger�eklerini ve kendi kaynaklar�n� beraberinde getirmektedir.
Bu kaynaklar da de�i�mez
de�ildir. E�er ekonomik durumumuz k�t� olsayd� babam �ar��dan
hi� al��veri� yapmazd� ya da limitleri �ok s�n�rl� bir
pazarl�k yakla��m� olurdu; e�er �ok para sahibi insanlar
olsayd�k daha zengin kaynaklarla pazarl��a otururdu. Ama sahip
oldu�u kaynaklar pazarlama eylemini etkilemiyordu.
�li�kilerini �ekillendiriyorlard� ama i�in �z� bu de�ildi.
�z�nde babam�n ve sat�c�n�n sosyal bir giri�imin kat�l�mc�lar�
olarak birbirlerine duyduklar� sayg� vard�. Sonu�ta hi�bir
sat�� olmasa bile yine de birbirlerine sempati duyuyor ve
birbirleriyle iyi vakit ge�iriyorlard�. Bu eylemin kendisi
de�erliydi ve bunun bir par�as� da her bir kat�l�mc�n�n ona
getirdi�i ger�ekti.
�Ger�ek Benlik� hakk�nda,
insanlar�n onu kullan���yla ilgili olarak benim can�m� s�kan,
benli�in di�er t�m katmanlar�n�n ve deneyimlerinin yanl��
oldu�uydu. Bu her birimizin d�nyadan ve ba�kalar�ndan ba��ms�z
olarak kim oldu�umuzu tan�mlayan nihai bir �fiyat etiketi�
ta��d���m�z� s�ylemek gibiydi, t�pk� fabrikay� terk ederken
ruh i�in belirlenmi� bir ��reticinin �nerdi�i perakende
fiyat�ndan� bahsetmek ve di�er t�m olas� kimliklerin yanl��
oldu�unu s�ylemek gibi. Di�er kimlikler belki de�erimizi
indirgiyor gibi g�r�nebilir ama bunlar�n do�ru ya da yanl��
olu�lar� d�nyan�n neyi sunmaya istekli oldu�una ve bizim neyi
kabul etmek istedi�imize ba�l�d�r.
Benim i�in, �Ger�ek
Benli�imiz�, d�nyayla, hepimiz i�in en b�y�k olas� de�erin ve
sonucun hayata ve ili�kilere olan kat�l�m�m�zla ortaya
��kabilece�i �ekilde birle�ebilme kapasitemizdir. Bu ise ebedi
ve de�i�mez olan yan�m�z de�il nas�l pazarl�k edilece�ini
bilen yan�m�zd�r.
|