|
��yilik�
��stek� ve �Cehalet�
Bunlar, do�a�dan kaynaklanan ve ebedi
ruhu cisim kazanm�� bedene ba�layan �� niteliktir.
-Bagavat
Gita
Her g�n,
sanki bakt���m�z noktan�n di�er a��lardan farkl� g�r�nd��� ve
bu y�zden de her ters g�r���n kendi a��s�ndan do�ru oldu�u
ger�ek de�ilmi� gibi, de�erler ve ahlakla ilgili problemlerin
birbirine �ok ters bak�� a��lar�ndan tart���lmas� ve
birbiriyle uzla�t�r�lamayan farkl� g�r��lerle sonu�lanmas� ile
ilgili sorularla ve yan�tlarla kar��la��yoruz. Bu da �unu
g�steriyor ki; bir �ey hakk�nda do�ru h�k�m vermek i�in onu
sadece bir ya da iki yan�yla de�il, t�m y�nleriyle birlikte
ele almak bilgece bir tutum olacakt�r.
Dolay�s�yla, �rne�in
e�er bir yoginin kendi d�nyas�n� ilgilendiren konulara
kay�ts�z bir bak�� a��s�yla yakla�t��� s�yleniyorsa, bir ki�i
b�yle bir yogiyi s���na�� i�inde aptalca bir kay�ts�zl�k
i�inde, d�nyada olup bitenlerden tamamen habersiz ve herhangi
bir �ekilde haberdar olmay� da istemeyen biri gibi
d���necektir. Yogiler hakk�nda bir di�er hayal �r�n� olan konu
da �udur; yogiler t�m d�nyadan daha �st�n olduklar�n�
d���necek kadar kendini be�enmi� insanlard�r ve o derecede
kendini be�enmi�tirler ki kendilerinden ba�ka hi� kimseyi
umursamazlar. Bir di�er ki�i ise kendi zihninde yogiyi cennete
gitme �ans�n� kaybetme korkusundan dolay� bu d�nyada �iddetli
bir yaln�zl�k i�kencesine katlanan ve b�t�n ac�lar� ve
endi�eleri i�in �b�r d�nyada m�kafatland�r�lmay� bekleyen ki�i
olarak g�recektir.
 Bu t�r
konular hakk�ndaki t�m spek�lasyonlar ve bu t�r d���nceler
b�t�n d���nce y�ntemleri ve insanlar�n b�t�n eylemleri
Bagavat
Gita�da ��retildi�i gibi bir ya da daha fazla
Gunas�dan
ya da itici g��ten kaynaklan�r. Bu durumda bu d�nyaya ait
olanlara kar�� kay�ts�zl�k hem
Sattwa�dan �iyilikten�,
Rajas�tan, �istekten� veya
Tamas�tan, �karanl�ktan�
veya �cehaletten� kaynaklan�yor olabilir ve b�yle bir
kay�ts�zl�k kayna��na g�re �v�lmeye de�er olabilece�i gibi
g�l�n� veya aptalca olabilir.
Sattwa,
�zveriyi ve ger�e�in fark edili�ini ifade eden �iyilik� olarak
�evrilir, ��nk� bu iki nitelik olmadan hi�bir �ey ger�ekten
iyi olmaz. Aptall�ktan kaynaklanan ya da k�keni bencilce bir
istek olan iyilik tavsiye edilmez. Bu y�zden belki de
sattwa�y� �bilgelik� yani ger�e�in fark edilmesi olarak
a��klamak daha iyi olacak.
Rajas,
�tutku� anlam�na gelir; ki�inin bir �eyi elde etmek iste�i ya
da h�rs� demektir ve dolay�s�yla da bencilli�in �r�n�d�r.
Tamas,
�karanl�k� ya da cehalet anlam�na gelir. Ki�inin nas�l k�t�l�k
yap�laca��n� bilmedi�i i�in k�t�l�k yapmamas� hayranl�k
duyulacak bir durum de�ildir ve bu y�zden de bir fazilet
say�lmaz. Onun eylemsizli�inin nedeni �cehalettir� ve cehalet
de olumlu bir durum de�ildir. K�t�l�k yapmaktan sak�nan ki�i
iyidir, hatta bunu yapmak ona k�r sa�lad��� i�in bunu yap�yor
olsa bile ya da iyili�i sevdi�i i�in iyilik yap�yorsa veya
k�t�l���n ger�ek do�as�n� fark etti�i i�in bunu yap�yorsa bile
bu iyidir. �nsan d���ncelerini ve eylemlerini, de�er ve
k�t�l�klerini bu �� ve�he alt�nda d���necek olursak, neyin
tavsiye edildi�ini ve neyin edilmedi�ini g�rebiliriz ve
b�ylelikle arayan ki�iye sorun olu�turan pek �ok zorluktan
ka��nabiliriz.
Bir an
i�in insan�n i�indeki en b�y�k itici g��lerden birini
d���nelim, �rne�in �sevgiyi� �� y�nden ele alal�m.
Tamas
ger�e�i, g�zelli�i ve iyiyi fark etmekteki yetersizli�i,
i�aret eder. Bu yetersizlikten ise vesvese, �arp�k h�k�m ve
delilik do�ar. Tamas�tan kaynaklanan �sevgi� bu y�zden
sevilmeye de�er olmayan ya da itici olan, iyi olan yolda hata
olan bir �eyi sevmek demektir. �rne�in bir kad�n sadece
�zerinde �soylu� yaftas� oldu�u i�in ya da ceketinin
�zerindeki pirin� d��melerin hesab�n� yaparak aptal bir adamla
evleniyorsa b�yle bir evlilik Tamas��n sonucudur, ��nk�
�nvan ya da adam�n pirin�ten d��meleri i�in onunla evlenerek
hata yap�yordur.
Rajas�tan
kaynaklanan sevgi ise sahip olma arzusundan kaynaklanand�r.
Bu, herhangi bir�eye sahip olmay� isteyen benliktir ve b�yle
bir sevginin ger�ek ucu, her ne kadar farkl� bir itilimi olan
daha y�ksek bir t�r sevgi ile s�k s�k kar��t�r�lsa da asl�nda
ki�isel ��karlard�r. Dolay�s�yla, e�er bir adam bir kad�nla
kendini rahat ettirmek i�in evleniyorsa, bunun nedeni o kad�na
kar�� ayr�ca belli bir �l��de bencilce olmayan bir sevgi
hissediyorsa bile, onun her �eyden �nce kendi rahat�n� seviyor
olmas�d�r ve e�er kendini sonradan onun taraf�ndan hayal
k�r�kl���na u�ram�� buldu�unda da sevgisine kar��m�� olan
b�y�k bir oranda Tamas��n oldu�unu bilir.
Sattwa�dan
kaynaklanan �sevgi�, yani ger�e�in fark edilmesinden
kaynaklanan sevgi ise olduk�a farkl�d�r. E�er bu t�r sevgide
sadece Sattwa varsa, sahip olma iste�i s�zkonusu bile
olmayacakt�r. �stek, arzu uyand�ran bir obje anlay���ndan
do�ar, saf sevginin olu�umu ise kendindendir ve kendi kendini
var eder, varolu�u i�in kendi varl���ndan ba�ka bir objeye
gereksinim duymaz. T�pk� g�ne�in �����n� sa�aca�� bir objeye
gereksinim duymaks�z�n parlamaya devam etmesi gibi, �ruhsal
sevgi� de kendi kendine yeterlidir. Bu sevginin d��sal
yay�l�m� i�in bir nesne gerekecektir ama burada sevginin n�fuz
etmesine ihtiyac� olan nesnedir, sevginin kendi i�inde nesneye
gereksinimi yoktur. Ger�e�in farkedilmesinden kaynaklanan
sevgi kendili�inden bilgiyle �zde�tir, ��nk� varl��� kendinden
olan bilgi en y�ksek bilgidir. Varl��� kendinden olan bilgi,
kendi varl���ndan ba�ka bir nesneye gereksinim duymaz ama
evrendeki her �eyi kapsar. Dolay�s�yla �ger�ek sevgi� her �eyi
kucaklayan kendi ilahi varl��� i�in, �sevginin sevgisidir� ve
onun varl���nda ne kadar k���k olursa olsun ger�ek bir
varolu�a sahip hi�bir�eye kar�� kay�ts�zl�k yoktur.
 Bu ���kta
bak�ld���nda yukar�da bahsetti�imiz yogi olduk�a farkl� bir
g�r�nt� kazanacakt�r. Sevgi tesiri alt�nda olmasa yogi
olamazd� ama onun sevgisi bilgelikten kaynaklan�r, cehaletten
ya da a�g�zl�l�kten de�il. Hi�bir�eyi sevmemek ya da sadece
kendini seviyor olmak yerine o, herhangi bir ger�ek varolu�a
sahip olan her �eyi sever ve kendini bundan al�koyamaz ��nk� o
her �eyin i�indeki ebedi ger�ekli�in birli�ini fark eder ve
dolay�s�yla da her ayr� bireyin �z�n� kendi varl��� gibi
alg�lar. Yogi, hayal �r�n� olan ve ger�ek bir varolu�a sahip
olmayandan ba�ka hi�bir�eye kay�ts�z de�ildir ve buna kar��
kay�ts�z olmaktan ba�ka bir �ey de yapamaz ��nk� o hayali
olan�n (ger�ek d��� olan�n) �zerindedir ve ger�ek olmayan�n
hi�li�ini fark etmektedir.
Ger�ek
bir ok�ltist, e�ine, ailesine ya da hayat�ndaki insanlara,
insan ya da hayvan soyuna veya herhangi bir �eye kar��
kay�ts�z de�ildir. O, kederli bak��larla sinsi sinsi dola�an
bir sahte sofu, bir huysuz adam olmad��� gibi, kalbi y�ksek
varl���n�n kurtulu�unun korkusuyla, zihni ho�nutsuzluklarla
dolu, a�z�ndan yapmac�k dindarl�klar sa��lan biri de�ildir. O,
her �eyi evlenmek �zere olan birinin gelinini sevdi�i gibi
sevebilen d�r�st bir karakterdir. Onun sevgisinin yang�n� �yle
g��l�d�r ki sadece y�neltildi�i nesneleri doldurmakla kalmaz,
ayn� zamanda onlar�n �tesine de ge�er, yery�z�yle g�ky�z�n�
kucaklar ve hatta y�ce olan�n taht�na da uzan�r.
Bu
�ekilde �� Gunas�� ya da t�m zihinsel hallerin k�kenini ald���
�� niteli�i dikkate alarak her erdemi inceleyebilir ve onlar�
�� farkl� yan�yla g�zlemleyebiliriz. Bu, herkesin kendi
�zerinde deneyebilece�i son derece e�itici bir uygulamad�r.
|