|
Bu ilgin� ruhsal durumun irdelenmesi i�in Dr. Pitre�nin g�zlemi
ile ba�lamak istiyorum(1).
Dr. Pitre�nin s�jesi 17 ya��nda gen� bir k�zd�r.
Kendisi �ocukken, kaba bir Gaskonya diliyle konu�uyordu.
Fakat sonradan bu dili unutmu� ve Frans�zca konu�maya ba�lam��t�.
S�je hipnoz durumunda 12 y�l gen�le�tiriliyor ve 5 ya��nda
bir �ocuk durumuna getiriliyor. O s�rada o, Frans�zca�y�
unutuyor ve Gaskonca konu�maya ba�l�yor. Be� ya��yla
ilgili ya�am�n�n olaylar�n� ayr�nt�l� olarak ve sanki
onlar� �ya�atarak�, �ya�arcas�na
� bu dille anlat�yor. Kendisine Frans�zca hitap edildi�inde,
yan�tlam�yor. ��nk� bu dili hen�z ��renmemi�. Ayn�
zamanda, be� ya��nda sonraki ya�am�yla ilgili sorulara da
tepki vermiyor. ��nk� bunlar kendisince gelecekle ilgili
bilinmeyenler.
A�a��daki �rnek bizi bu konuda biraz daha ileri g�t�r�yor
ve hipnoz durumunda ekminezinin ne kadar b�y�k bir realite
oldu�unu ifade ediyor. Burada, ge�mi�i an�msaman�n yaln�z
psikolojik yan�n� de�il, fizyolojik tezah�rat�n� da g�r�yoruz.
Sadece bu �rne�i inceleyerek, s�jenin ge�mi�te, bug�n�
ya�ar gibi ya�ad���n� kolayca anlayabiliriz. Bu �rne�in
P. Janet�den al�yorum. Profes�r, s�je�si Rose�u
hipnoz durumuna koyduktan sonra, 2 y�l �ncesine g�t�r�yor,
fakat bu s�rada hi� de akl�nda olmayan bir olayla kar��la��yor.
S�je Rose �st�rap �ekmeye ba�l�yor. P. Janet��n
sorular�n� yan�tlamak istemiyor, utan�yor. Sonunda utana s�k�la
gebe oldu�unu s�yl�yor. ��in tuhaf�, bu s�rada kad�n�n
karn�n�n da �i�ti�i g�zlemleniyor. Ger�ekten de, o
tarihte(2 y�l �nce) bu durumun meydana gelmi� oldu�u
sonradan anla��l�yor.
Ayn� ara�t�rmac� yazar�n ba�ka bir s�jeyle yapt���
denemesi de yukar�dakine benzer. S�jenin sol g�z� k�rd�r.
Kendisi bu ar�zan�n anadan do�ma oldu�unu iddia ediyor.
Profes�r s�je�yi hipnoz durumuna getirdikten sonra, 7 ya��na
indiriyor. O h�la k�rd�r. Fakat bir y�l daha gen�le�tirilince,
yani 6 ya��na g�t�r�l�nce, s�jenin k�rl���
kayboluyor ve iki g�z�yle de g�rmeye ba�l�yor.
Demek ki s�je sol g�z�n�n g�rme yetene�ini 6 ya��ndayken
yitirmi�. Alt�s�ndaki ya�am�na d�nd��� zaman iki g�z�
g�rme kabiliyetinden bol bol yararlanan k�z �ocu�unun bu
durumunu ge�mi�in s�radan bir an�msamas�ndan ba�ka t�rl�
bir olay olarak ele almak gerekir.
A�a��daki
�rnek, ekminezi hakk�nda okuyucuya daha a��k fikirler
verebilir:
�Jeanne
R� 24 ya��ndad�r. Kolayca hipnotize edilebilmektedir. Ayn�
zamanda histeriktir ve hipnozdan sonra, vukubulunanlar�n
tamam�n� unutmaktad�r. Kendisine 6 ya��nda oldu�u s�ylendi.
Bunun �zerine o, kendisini ailesinin yan�nda g�rmeye ba�lad�.
Ak�am yeme�i sonras� sohbet etmektedirler ve kestane
soyuyorlar. Fakat onun can� uyumak istiyor ve karde�inin
yard�m�n� istiyor ama erkek karde�i yerdeki kestanelerden
ev yapmaya �al���yor. �O, �ok tembeldir. Ancak
kestanelerin 10 tanesini sayabildi. Geri kalan�n� benim
saymam gerek�. Bu durumdayken Limoj Lehcesiyle konu�uyor.
Okuyup yazmas� yok. Sadece A,B,C
harflerini tan�yabiliyor. K���k k�z karde�i uyumak
istemiyor. �Dokuz ayl�k k�z karde�imi s�rekli olarak
badi, badi dola�t�rmak gerek� diyor. Burada J. R� bir �ocuk
durumundad�r.
�Kendisine
iki dakika sonra 10 ya��nda s�ylenince, t�m fizyonomisi de�i�iyor.
�imdi Moistierslerin �atosunda bulunmaktad�r ve oradaki
tablolar� hayranl�kla izlemektedir. Kendisiyle beraber olan
k�z karde�lerini soruyor. Konu�may� yeni ��renmi� �ocuklar
gibi konu�uyor.
��ki
y�ldan beri okula gitmektedir fakat �imdi de�il; annesi s�k,
s�k rahats�zl���ndan, k�z ve erkek karde�lerine bakmak
zorunda. Yaz�y� alt� aydan beri ��renmektedir. Ge�en �ar�amba
g�n� yazd��� bir imladan s�z ediyor. T�m bir sayfay�
ezberden ve kolayl�kla yazabilmi�tir. Bu, 10 ya��ndaki yaz�s�d�r.
Bununla birlikte imladan hen�z o kadar ileri de de�ildir.
�Marie Puybaudet benden daha az hata yap�yor. Ben her zaman
Marie Puybaudet�den ve Marie Cauteau�dan geriyim. Ama Mrie
Louise Roland benden geridir. Zannedersem, i�imizde en �ok
yanl�� yapan Jeanne Beaulieu�d�r�.
�Kendisine
15 ya��nda oldu�u s�ylendi. Monmart da Bayan
Brunerier�in yan�nday�m. �Yar�n bir t�ren var, bir d���n�
Benim kavalyem Leon olacak. Ama ben baloya gidemeyece�im!
Bayan Bruneier oraya gitmemi istemiyor. Ama ben 15 dakika
kadar baloya gidece�imi san�yorum.
�Petit
Savoyad�� yaz�yor. �nceki yaz�s� ile �imdiki aras�nda
b�y�k fark var. Uyand�ktan (hipnozdan ��k�nca)sonra bu
yaz�s�n� g�r�nce, �ok hayret ediyor.
��nk� onu tamam�yla unutmu�. On ya��ndayken yazd���
metinlerin kendisine ait oldu�unu kabul etmiyor.�
Ba�ka bir�ok �rnek i�inde bu �rnek, baz� noktalarda
ekminezi hakk�nda daha a��k bir fikir verebilir. Burada, ge�mi�
olaylar�n s�radan an�msamas�n� de�il; ge�mi� bir ya�am�n
al��kanl�klar�, duygu ve inan�lar� ile yetenekleri ve
fizyolojik/psikolojik t�m olanaklar� o zamandaki gibi
yeniden canlanmaktad�r.
�imdi, hipnozdaki ekmineziyle ilgili kendi denemelerimin baz�lar�n�
payla�aca��m. Bunun nedeni, bu denemelerimde saptayabildi�im
ufak bir �zelliktir ki, bu �zellik hipnoz durumundaki
ekminezinin ger�e�inin ger�ekle�ti�ini ve sa�l�kl�l���n�
kan�tlamaya yeter.
Burada, dikkat edilirse s�je hipnoz durumunda, ge�mi�teki
ya�am�n� yeniden ya�arcas�na anlat�rken, onlar� saati
saatine ve hatta dakikas� dakikas�na s�yl�yor. Fakat uyku
saatlerine rastlayan saatlerde ne yapt��� kendisine
sorulunca, susuyor ve derin bir uyku durumunu g�steriyor.
Oysa ki, yaln�z bu konular �zerinde de�il, genel k�lt�r
bak�m�ndan da bu s�je bilgisizdi. Hele onun, b�yle;
metapsi�ikteki ekminezi gibi bir konuya inceden inceye d���n�p,
�evresindekileri aldatmak i�in b�yle bir �ey yapabilece�ine
inanmak hi� de olacak i� de�ildir.
Bundan ba�ka, s�jenin hipnoz durumunda oldu�u ve �uurunu
tamam�yla yitirmi� bulundu�u, hatta uyku durumunun somnab�lizma
d�zeyine kadar ileriye g�t�r�ld���, taraf�m�zdan yap�lan
bir�ok g�zlem ve denetim usulleriyle saptanm��t�r. Bundan
dolay�, esasen �evresiyle ve d�nya ile ilgisini gev�etmi�
bulunuyordu. �u halde, onun ge�mi� zamanlardaki uyan�k
durumlar�yla ilgili olgular� birer, birer s�ylemesine kar��n,
uyku saatlerinde sessizli�ini korumas� ve hi�bir s�z�m�z�
i�itmeyip derin uykuda g�r�nmesi bilimsel anlamlar i�erse
gerek.
A�a��da payla�aca��m�z �rnek vak�arda ki s�je
Kabil�de bir t�p kurumunda hademedir. Ad� Nebi Han�d�r.(07.03.1945
tarihli celse tutana��ndan)
S:
�imdi saat (ak�am) 9.30. Sizi 9,5 saat gen�le�tiriyorum,
bug�n saat 12.00�desiniz. �imdi ne yap�yorsunuz?
C:
Kurmday�m.
S:
Orada ne yap�yorsunuz?
C:
G�ne�te duruyorum.
S:
Bir bu�uk saat daha gen�le�tiniz, ne yap�yorsunuz?
C:
Kan ar�yorum.
�
S:
Siz kimsiniz?
C:
Ahmet Nebi.
S:
Sizi iki saat daha gen�le�tiriyorum ve saat 8.30 oldu. Ne
yap�yorsunuz?
C:
Evdeyim.
E:
Evde ne yap�yorsunuz?
C:
Marangozla konu�uyorum.
S:
Yedi bu�uk saat daha gen�le�tiniz. Saat 1.00, ne yap�yorsunuz?
C:
�
S:
Sorumu yan�tlaman�z gerek. Saat 1.00.
C:
�
S:
Ni�in yan�tlam�yorsunuz? �imdi art�k sorumu kesinlikle
yan�tlayacaks�n�z ve bir �ey s�yleyeceksiniz.
C:
�
S:
Nebi Han! Nebi Han!
C:�(Bu
s�rada , s�je at�l bir k�l�e gibi, operat�r�n s�zlerine
kar�� hi�bir tepki ve duygulanma g�stermeden uyumaktad�r.)
S:
Saat 7.00 oldu. �imdi ne yap�yorsunuz?
C:
�
S:
Saat 8.00 oldu. Ne yap�yorsunuz?
C:
�ay i�iyorum.
S:
Saat 9.30� ve bu �ekilde s�r�yor.
Ayn�
s�je ile yap�lm�� bir�ok �al��malardan(celselerden)
bir tanesini daha veriyorum(2).
PS�KOLOJ�K
�NF�SAL DURUMUNDA EKM�NEZ�
Hipnoz yoluyla ekminezi durumu �zerinde az �ok �al��m��
ise de, psikolojik infisal yoluyla bu psi�ik tezah�r �zerinde
durulmam��t�r. Oysa ki hipnoz ile bu durumun esaslar� aras�ndaki
birlik g�z �n�ne al�n�rsa, psikolojik infisal durumunda
da ekmineziyle ilgili olarak ��kan fikirle�melerin yap�labilece�i
hakl� olarak s�z konusu olabilir.
Bununla birlikte biz daha ileri giderek, �zellikle hipnotik
tarz ve s�re�ler yan�nda, deney ko�ullar� bak�m�ndan
daha �nce belirtti�imiz bir�ok nedenden dolay�; kolay olan
psikolojik infisal durumuyla bu t�r inceleme ve ara�t�rman�n
daha verimli �al��malara yol a�aca��n� s�yleyebiliriz.
Bu y�zden ekmineziyle ilgili bu basit �al��malara �nem
verdik. Bu denemelerimiz elbette ki yenidir ve daha
ilerletmeye muhta�t�r. Fakat bunlar tamamland���nda, ge�mi�
ya�amlar� ve hatta kadim zamanlar�, sanki d�nk� ya da bu
sabahki olaylar� an�msar gibi ve onlar�n i�inde-ku�kusuz
ancak do�a yasalar� olanak ve izni kadar- �imdi ya��yormu��as�na,
herkesin an�msamas� m�mk�n olabilecektir. Bu durumun
toplumda, bilim d�nyas�nda oynayaca�� rolleri �imdiden
tahmin etmek bile olas� de�ildir.
A�a��da verece�im �rnekler psikolojik infisal durumundaki
ekminezi tezah�rlerinin incelenmezine ve irdelenmesine
yarayacak ilk denemelerdir. Bu yolda y�r�d���nde, daha
verimli ve yararl� alanlara ��kabilece�im konusunda ku�kum
yok.
�ALI�MA
HAZIRLI�I
Bu �al��mada yer alan s�je, N� ad�nda ve 18 ya��nda
olan bir k�zca��zd�r. ��renim durumunu ancak orta
derecededir, asabi karakterli de�ildir, sa�l�kl� ve akli
durumu da normaldir.
�al��madan �nce, asistanlardan biri taraf�ndan baz�
resimli kartlar �ar��dan al�nm��t�. Bu kartlar, �al��malar(celseler)
boyunca asistanlar, operat�r ve s�je taraf�ndan g�r�lmemek
�zere zarflara konup kapat�lm��t�r. �unu da belirtelim
ki, �al��malar�n ba��ndan sonuna kadar(son celseye
kadar) s�je, ne yapt���m�z� ve �al��man�n amac�n�
bilmiyordu. Kendisi toplulu�umuza ilk kez 20.11.1940 g�n�
Dr. Z�ht� Tinel taraf�ndan tan��t�r�lm�� ve o g�n �al��malar�n
ilki yap�lm��t�. �al��ma sonu�lar�n� bozmamak i�in,
yapaca��m�z i�ler hakk�nda s�jeye hi�bir �ey s�ylememeye
karar verdik.
20.11.1940-
�ar�amba �al��mas�:
Bu �al��ma �stanbul�da �emberlita��ta Dr. Z�ht�
Tinel�in evinde ki her zamanki bilimsel toplant�larda ilk
kez bizlere tan��t�r�lan Bayan N� ile yap�lm��t�r.
�al��man�n(celsenin) operat�r� Dr. Bedri Ruhselman�d�r.
S�jeyle herhangi bir �al��man�n yap�lmaya ba�lad���
izleniminin vermemek i�in, onun okul ya�am�na ve g�ndelik
u�ra�lar� hakk�nda geli�i g�zel sorular y�neltildi�i s�rada,
s�z getirilerek, kendisine bir kart g�sterilece�i ve ona
dikkatle bakmas� gerekti�i s�ylendi. K�zca��za, bunun
anlam�n� anlamaya zaman b�rakmadan, saat tam 9.30�da
kapal� zarflarda bir tanesi rast gele se�ildi ve a��ld�,
i�indeki resim 10 saniye s�reyle kendisine 1 metre kadar
uzaktan g�sterildi. Bunun ard�ndan, operat�r kart� eline
ald� ve resimli taraf�na bakmadan, kart�n arkas�na akl�na
ilk gelen 7 s�zc��� birbiri ard�na yazd�. Resimli taraf�n�
eliyle kapatarak s�jeye bu s�zc�kleri 5 saniyelik bir s�reyle
g�sterdi. Bu i�lemden sonra, kart tekrar zarfa kondu ve
kapat�ld�; ezerine de o �al��man�n tarihi ve saati yaz�ld�.
Bundan sonra s�jenin fikrini ve duygusunu, g�rd���
resimlerin ve yaz�lar�n tesirinden uzakla�t�rmak i�in
kendisini daha ilgilendi ba�ka konular �zerinde me�gul
etmeye ba�lad�k. Esasen o, bu i�lerden bir �ey anlam�yor
ve kafas�nda onlar� kim bilir nas�l yorumluyordu. K�sacas�,
pek k�sa bir zamanda, g�rd��� �eylerin anlam�n�
kendisinden uzakla�t�rmak kolay olmu�tu.
Bu deneyler �nceden kararla�t�rd���m�z de�i�ik
zamanlarda ve ba�ka, ba�ka resimlerle yinelenmi�tir. Yaln�z
her deneyde kartlar� s�jeye g�sterme s�resi k�sal�yordu.
�rne�in, 14 Aral�k 1940 tarihinde g�sterdi�imiz
kartlardan birisini 7 saniyelik, ikincisini 5 saniyelik s�reyle
s�jeye g�stermi�tik. Bu �ekilde deneyin ilk k�sm� bitmi�
oluyordu. Bunun ard�ndan s�jeye kendisiyle olan i�lerimizin
bitti�ini ve art�k �al��mayaca��m�za kat�lmas�na
gerek olmad���n� s�yledik. Elbette o, bunlardan hi�bir
�ey anlamaks�z�n bizden ayr�ld�. Ama kendisini uzaktan,
uzaktan izliyordu. ��nk� onun hi� beklemedi�i ve her �eyi
unuttu�u bir zamanda deneylerin ikinci k�sm�na ba�lanacak
ve sonu�lar al�nacakt�. Bu �ekilde s�je ile g�r�n�rde
hi�bir ba�lant� olmadan iki ay ge�ti. Karar verdi�imiz
bir g�nde s�je davet edilerek deneylere devam olundu. Bu
deneylerden bir iki tanesinin tutana��n� sunuyorum:
(24.
Ocak. 1941 �al��mas�n�n tutana��)
S�je
psikolojik infisal durumuna ge�irildi ve ya�am�n�n geriye
do�ru g�nderildi. �lk kart� kendisine g�sterdi�imiz ana
kadar getirildi.
Soru:
Dr. Bay Z�ht� size bir kart g�steriyor, g�r�yor musunuz?
Yan�t:
Evet.(�ekil 5)
�ekil
5
Soru(S):
Ne g�r�yorsunuz? (Burada hemen belirtelim ki, bu kart�n i�eri�inden
daha �nce hi� birimizin haberi yoktu)
Yan�t(Y):
Bir m�s�r kart� g�r�yorum(Bu kart s�jeye ancak 10sn.
Kadar g�sterilmi�ti)
S:
O kartta neler g�r�yorsun?
Y:
�ki atl� adam ve iki ki�i deve �ekiyor.(Kartta, birisi �n
planda b�y�k, �teki de arka planda k���k ve �zerinde
birer insan bulunan iki at var. Kenarda da, uzakta iki deve
gidiyor. �ndeki deveyi, g�vdesi arka tarafta kald��� i�in
g��l�kle ve ancak bacaklar� g�r�lebilen bir adam hayvan
�ekmektedir.)
S:
Ba�ka ne g�r�yorsun?
Y:
Bir ki�i y�r�yor. (Yedi ki�i y�r�mektedir.)
S:
Ba�ka?
Y:
Bir a�a� var. (�nde bir tek hurma a�ac� y�kselmektedir.
Fakat en arka planda ve uzakta ayr�, ayr� fark edilmeyen a�a�lar
ve a�a�l�k bir alan var.)
S:
Kart�n arkas�na bak�n�z. Ne g�r�yorsunuz?
Y:
Yaz�lar g�r�yoruz. (bu kart�n arkas�na kur�un kalemle
yedi s�zc�k �u s�ra ile yaz�lm�� bulunmaktad�r: Kalem,
tebe�ir, kitap, defter, hokka, lastik.)
S:
Yaz�lar� okuyunuz.
Y:
Tebe�ir, kalem, defter, hokka, lastik (Tam bu s�rada d��ar�da,
s�jeyi rahats�z eden bir g�r�lt� oldu ve �al��may�
yar�da kesmek zorunda kald�k. Burada s�zc�klerin s�ras�n�n
bozuklu�u dikkate al�nmazsa, yedi s�zc�k de 2 hata ile ba�ar�yla
s�ylemi� denebilir.) (3) |