Sembolizm

WWW.ASTROSET.COM

Be� Say�s� ve Be� U�lu Y�ld�z Sembol�

  Be� say�s�, eril ve aktif prensibi temsil eden �� ile di�il ve pasif prensibi temsil eden iki say�s�n�n toplam�d�r. Be� ayn� zamanda meditasyonun, dinin, faaliyetin, �ok y�nl�l���n ve do�u ezoterizmi d���ndaki ekollerde be� duyunun sembol�d�r. Be� say�s� insanla ili�kilendirilir, insan�n iyi ve k�t�n�n bir kar���m� olmas� gibi, bir tek ve bir �ift say�dan olu�mu�tur. Ayr�ca hieros gamos�un (1) da temsilidir. Di�il olan, iki rakam�n�n; eril olan, �� rakam� ile birle�mesi evlilik say�s�d�r ve bu haliyle erkek ve kad�n�n birli�ini de ifade eden bir say�d�r.

  Tezah�r etmi� olan�, ilahi iradeyi, �uurlanm�� insan�, maddeye ba��ml�l�ktan kurtulmay�, ayr�ca yer ile g���n evlili�ini temsil eder. Say� dizisinde ilk �ift ve tek say�n�n toplam�ndan olu�tu�u i�in be� say�s�nda varolan bu birle�tiricilik ve merkezilik �zellli�i onun madde ve bi�imde, denge ve uyumu sa�lad��� g�r���n� ortaya koyar. Tam merkezilik sembol�d�r.

  �ki say�s� di�i  d�nyevi ve d�nyaya ait olan� �� ise erkek ve semavi g�ksel olan� simgeledi�inden be� ikili�in �Bir�e d�n��mesini, ruhsal �z� ve Tanr��ya d�n��� ifade eder. Her t�rl� ikili�in a��lmas�, insan�n d�alitenin �zerine ��kmas�n� ve her �eye daha tekil ve b�t�nsel bir anlay��la bakmas�n� anlatmak ister. Bu ayn� zamanda g�n�m�z kuantum fizi�i ile kadim bilgeli�i birle�tiren k�pr�n�n bir i�areti; bu �a��n gere�i olarak birle�en b�t�nc�l ve holistik anlay���n da bir yans�mas�d�r. Yani sembol olarak be�le ifade edilen ki�ilerde g�ky�z� ile yery�z�n� birle�tirme potansiyeli vard�r. �yi birer arac� olma niteli�i ta��rlar ve evrensel enerjiler onlardan �ok rahat akar. Ruh ve madde dengesini �ok iyi kurabilirler, Mevlevilikteki semazenler gibi bir elleri g�kte, bir elleri yerdedir yani g�kten ald�klar�n� yere verme kapasiteleri hayli y�ksektir.

   Be� Tanr�'n�n insan arac���yla kendini maddede tezah�r ettirmesi anlam�na da gelir.  En k�sa tan�m�yla kutsal evlili�i simgeler. Bu �zel ve �nemli say� Tanr�'ya birliktelik ve b�t�nle�me arzusunu simgeledi�i gibi o ki�iye ait baz� temel bilgileri de ifade etmesi a��s�ndan da hayli �nemlidir. Ezoterik ��retilerdeki �Mistik D���n� sembol�n�n �slam tasavvufundaki kar��l��� Mevlana'n�n �ebi-'Aruz'unda en iyi ifade �eklini bulur. �nsan�n Tanr�'ya kendini vakfetmesi, varl���n�n sebebi hikmetini Tanr��da bulmas�, Tanr��n�n I����n�, yery�z�nde ya�arken en uygun �ekilde yans�tarak ba�kalar�na �rnek olmas� ve Tanr��ya y�nelmek i�in di�erleri �zerinde de cazibe yaratmas� anlat�lmak istenir�

  Simyada, �in ve Pers tradisyonlar�nda, H�ristiyanl�kta, �slam�da ve Yahudilikte, Maniheizm Dini�nde, Pisagor Ekol��nde, Babil�de, Eski M�s�r�da ve Hinduizm�de, �amanizm�de, Maya ve Kuzey Amerika K�z�lderilileri�nde yerinin oldu�u g�r�l�r.

  Simyada insan d�rt elementten olu�urken kutsal be�e ula�mak i�in gizemli bir be�inci unsur ilave edilirdi. Bu be�inci unsurun ya�am�n ger�ek elementi oldu�u d���n�l�rd� ve onun elde edilmesi orta�a� simyac�lar�n�n ba�l�ca hedefiydi. �l�m� yenmek i�in insan de�i�meliydi ve bu noktada Quinta Essentia, ya�am�n s�rekli yenileni�ini sa�layan ya�am g�c�n� temsil etmektedir.
  Be�in kristal formlarda oldu�u gibi bitkisel formlarda da yeri vard�r. Be� ta�yaprakl� �i�ekler ve be� u�lu yapraklar, �rne�in g�l, zambak, asma; mikrokozmosu temsil eder. Simyada, be� ta� yaprakl� �i�ek ve be� u�lu y�ld�z cevheri (quintessence) temsil eder.

  Budizm�de kalbin d�rt y�n� vard�r ve be�inci olarak da bir merkeze sahiptir ve bu haliyle evrenselli�i temsil eder, bu sembol ayn� zamanda d�rt adayla �evrili olan Kutsal Da� olarak da ifade bulur. �in tradisyonlar�nda be� element, be� atmosfer, be� ko�ul, be� gezegen, be� kutsal da�, be� tah�l, be� renk, be� tat ve be� zehir olarak yerini bulur. �in tradisyonuna g�re bu d�nyadaki b�t�n hayat be�i esas alm��t�r. �inliler i�in be� u�urlu bir say� olarak kabul edilirken, Kuzey Amerika K�z�lderilileri aras�nda da benzer bir rol� vard�r be� rakam�n�n. H�ristiyanl�kta be� rakam�, d����ten sonraki insan� tan�mlar; ha��n be� ucu, �sa�n�n be� yaras�, Musa�n�n be� kitab� vard�r. M�s�r�da Nil�in be� timsah� vard�r.

  Hindu tradisyonunda ise d�nyan�n be�li gruplar� vard�r, s�ptil ve kaba hallerin be� unsuru, �iva�n�n be� y�z� ve Vi�nu�nun iki katl� be� enkarnasyonu vard�r. Kadim Hindistan�da be� koruyucu bir say� olup olduk�a b�y�k �neme sahipti. Pers tradisyonunda rit�ellerde �nem verilen bir say�d�r. Pisagor ekol�nde hieros gamos ile, yery�z� ile g�ky�z�n�n evlili�i ile ili�kilendirilir. Azteklerde d�rt ucunda ve ortas�nda bir g�ne� bulunan, be� g�ne�li ha� sembol� vard�r ve bu y�ld�z pentagramd�r. Avrupa tradisyonlar�nda m�kemmellik ile, s�rlar�n yolunu a�an anahtar ile ve ruhu maddeye ba��ml� olmaktan kurtaran melek ile ili�kilendirildi�i g�r�lmektedir. �aman T�rkler�de ise be� say�s�n�n demir-kaz�k y�ld�z�n� temsil etti�i g�r�lmektedir. Maya ve Kuzey Amerika K�z�lderili tradisyonlar�nda da benzer �ekilde kutsal bir y�ld�z� temsil etti�i g�r�lmektedir.

  Be� Mayalar i�in de anahtar bir say�d�r ve bu tradisyonda be�inci g�n�n, ya�mur ya�d�ran spiral bi�imli Tanr��n�n g�n� oldu�una inan�l�r. Mayalarda be� rakam� bal�k bi�imli bir elle temsil edilirdi. Be� say�s� ayr�ca Maniheizm�de (2) de �nemli rol oynar, ilk insan�n be� o�lu vard�r, �����n be� ��esi (esir, r�zgar, su, ���k ve ate�) karanl���n be� ��esiyle kar��la��r. Maniheistler ayr�ca ya�ayan Tanr��n�n be� yard�mc�s�n�n ve ruhlar� toplayan be� mele�in oldu�undan s�z etmi�lerdir. Be� say�s�n�n �slam Dini�nde de �zel bir konumu vard�r.

   Yahudi tradisyonunda g�c�n ve sertli�in, radikal bir zekan�n sembol�d�r be�. Be� say�s� ayn� zamanda Kabala�daki kozmik insan� simgeler. �nsan kollar� a��k durumda  bir daire  i�ine yerle�tirildi�inde g��s�n�n ortas�na �izilen bulunan enine ve dikine �izilen eksenler bir ha� olu�tururlar. D�nya insan i�in bir ha�t�r yani bu d�nya kozmik insana dar gelir anlam�na da gelir. Bu insan fig�r� astrolojinin de sembol�d�r. Kabala�daki kar��l��� Adam Kadmon�dur.

  Yani insan�n a�k�n y�n�n� ve bu gezegeni a�ma yetisini tan�mlad��� gibi Tanr�'ya tam anlam�yla teslimiyeti de ifade eder.

  Be�, genellikle canl� do�ada ortaya ��kan bir say�d�r, dolay�s�yla da onun galip geli�i bahar�n do�adaki tomurcukland�rmalar�na e�de�erdir. Be� say�s� ayn� zamanda ola�and��� ve isyankar olu�la ili�kilendirilmektedir ve kainatta d�alite (ikilik) ilkesinin mevcut olmad��� alemlerin de mevcut oldu�unu ifade eder. Bunun yan�nda d�aliteyi a�m�� insan� temsil etti�i de g�r�lmektedir.

  Onalt�nc� y�zy�l Alman fizik�i, filozof ve gizemci Aggrippa von Nettesheim, bir insan, ayaklar� a��k, elleri hafif�e a�a�� gelecek �ekilde uzat�lm�� olarak ayakta dururken elleri, ayaklar� ve ba��n�n tam olarak bir pentagramla onu �evreleyen dairenin kesi�im noktalar�na denk geldi�ini g�stermi�tir. Orta�a� Alman folkloruna g�re pentas k�k� insan� zehire kar�� diren�li k�lar ve k�t� ruhlar� kovar, insanlar� bar��t�r�r.

   Be� say�s�n�n, kollar� ve bacaklar� a��k haldeki insan formu dikkate al�narak bir mikrokozmos olan insan�n sembol� oldu�u kabul edildi�inde bu haliyle bedenin bir be�geni temsil etti�i de s�ylenebilir. Be�gen sonsuzdur ve dairenin m�kemmellik ve g�� sembolizmini payla��r, ayr�ca be�genler, bir araya getirilerek incelendi�inde hi�bir zaman tam olarak birle�emedikleri, her zaman aralar�nda bir bo�lu�un kald��� g�r�l�r. Bu �tam olmay�� hali� H�ristiyan yorumcular�n ilgisini �ekmi�tir. Helenistik d�nemde Baalbek kentindeki Ven�s tap�na�� be�gen bi�imindeydi. H�ristiyanl�k ortaya ��kt���nda Hz. Meryem, be�gen sembol�n�n ve ��tar��n, Ven�s��n s�fatlar�n� da �stlenmi�tir.

  Be� say�s�, kadim zamanlardan beri tanr��a ��tar�la ve Ven�s ile  ili�kilendirilmi�tir. Be� rakam�n�n ezoterik bilgilere g�re anlamlar�ndan biri, �lahi �rade�dir.. Greko-Romen Tradisyonu�nda be�, evlenmeyle, sevgi ve birlikle ilintili bir say�d�r, Ven�s�n say�s�d�r ve Ven�s y�llar� be�li gruplar halinde tamamlan�r. Apollo, ���k tanr�s� olarak be� niteli�e sahiptir: Her �eye g�c� yetme, her yerde bulunabilme, her �eyi bilme, ebedilik ve birlik olarak tan�mlan�r.

  �slami tradisyonda dinin be� dire�i, be� ilahi varl�k, iman�n be� �art� vard�r. �slamda g�nde be� vakit namaz, iman�n ve �slam�n be� �art� olarak yer bulur. �slamda be�, Allah s�zc���n�n be�inci ve temel harfi h�nin say�sal de�eridir. 
  Gezegensel  etkilere a��k bir �ekilde ve ger�ek anlamda bak�lan
bir do�um haritas� da ayn� teslimiyete �a�r�d�r yani insan� kendi do�um plan�na, kendi kaderine (do�um haritas�na) teslim olmaya �a��r�r bu simge...

  Neo Spirit�alist g�r��te de, Be� ruhsal evlilik say�s�d�r yani insan�n Tanr�'n�n Yasalar��yla b�t�nle�me halini simgeler. �kilikten tekli�e ge�i�, ruhsal �z (Y�ksek Benlik) ile kar��la�mak, O'nun evrensel yasalar�na teslimiyetin dolay�s�yla O�na d�n���n sembol�d�r, daha a��k bir �ekilde ifade etmek gerekirse:Tanr� Yasalar'�n� severek, isteyerek, bilerek t�m ya�am�nda uygulamak, ya�am� Tanr� Yasalar�na g�re organize etmek anlam�na gelir.
  Tabii ki, uygulamaya giden yolda tefekk�r, i�e d�n��, konsantrasyon, meditasyon ve ruhsal yolun ki�iye ait t�m uygulamalar�, kendini bilme, nefsini tan�ma ve bireysel ya�am plan�na uygun ya�ama �artlar� esas al�n�r, ��nk� herkesin teslimiyet noktas� farkl�d�r. Bu hassas sembol konusunun do�ru anla��lmas� ve uygulamalar�n da ki�iye �zel metodlarla, abart�lmadan yap�lmas� �ok �nemlidir. Geli�imde h�z kazanmaya neden olur.

Be� U�lu Y�ld�z

  Be� say�s� ile ba�lant�l� olan bir di�er sembol de be� u�lu y�ld�z sembol�d�r. Be� u�lu y�ld�z sembol� �var olan�n bilgisi'' olarak da ifade edilebilir. Ba�ka bir deyi�le, mevcut olan yerle�ik bilginin a���a ��kar�lmas�, �rt�l� olan�n ayd�nl��a ��kmas�, �ze ait olanla bulu�ma ve bunun tezah�r etmesidir�

  Ven�s��n �st kavu�umlar�, bur�lar ku�a��n�n y�ll�k dairesindeki yerlerine g�re belirli tarihlere denk gelir ve bu tarihler y�ll�k daire �zerinde birle�tirildi�inde pentagram, yani be� u�lu y�ld�z elde edilir, dolay�s�yla pentagram Ven�s�le oldu�u gibi, Ven�s gezegeniyle ba�lant�l� tanr��a ��tar��n da sembol� olmaktad�r.
  Ven�s��n a�a�� kavu�umlar� ve do�u-bat� uzan�mlar� gibi di�er
konumlar� da daire �zerinde birle�tirildiklerinde yine bir pentagram�, yani be� k��eli y�ld�z� olu�tururlar. Be� u�lu y�ld�z, b�t�n� olu�turan bireyselli�i tan�mlar ve ayn� zamanda yukar� d�n�k oldu�unda ruhsal �zlemi ve e�itimi sembolize eder. T�pk� daire gibi be� k��eli y�ld�z da b�t�n� simgeler, d�rt k��eye ve be�inci olarak bir merkeze sahip olan kare (quincunx) merkezin, g�ky�z� ile yery�z�n�n birle�me noktas�n�n sembol�d�r. O ayn� zamanda Tanr��n�n sembol�d�r ��nk� d�rt b�y�k g�c�n merkezindeki, onlar� yaratan� simgeler. 

  Onalt�nc� ve onyedinci y�zy�l maji edebiyat�ndaki b�t�n t�ls�ml� i�aretler i�in kullan�lan be� u�lu y�ld�z kavram� pentagramdan t�remi�tir. Pentagram zaman i�inde as�l kutsal anlam�n� yitirerek, dejenere edilmi� ve satanistler taraf�ndan da bir sembol olarak kullan�lm��t�r.

  ��tar��n pentagram� ise be�in dairesel olmas� gibi sonsuzlukla ili�kili bir �ekildir. Pentagram�n Sir Gawain�in (3) kalkan�nda yeralmas� nedeniyle be�in koruyuculuk ile ili�kilendirildi�i g�r�lmektedir. Be� k��eli y�ld�z, u�lar�ndan biri yukar�da oldu�unda olumlu, ters oldu�unda ise olumsuz olarak kabul edilmektedir. Pentagram, ��tar��n insanlar� k�t� ruhlardan korudu�una inan�lan kadim Yak�ndo�u�da nazarl�k olarak kullan�l�rd�.

  Zaman zaman Tanr��n�n evini �blis�e kar�� korumas� i�in veya bedensiz baz� varl�klardan korunmak i�in orta�a� kiliselerinin duvarlar�na �izilirdi. Bir g�r��e g�re pentagram ruhun elementler �zerindeki egemenli�ini ifade eder, ayr�ca hava ve su ruhlar� ve toprakla ba�lant�l� bedensiz varl�klar� kontrol edebilmek i�in kullan�l�r.
  Pentagram�n mikrokozmos sembol� olarak kullan�m� �ok yayg�nd�r. Gezegen sembolleri ve di�er i�aretlerle doldurulan bu �eklin �izimleri ge� d�nem Orta�a� ve R�nesans gelene�inde �ok s�k g�r�l�r. �inliler pentagram� Sat�rn, Merk�r, Mars, Ven�s ve J�piter gezegenleriyle birle�tirmi� ve y�nlere, y�l�n mevsimlerine, seslere, v�cudun k�s�mlar�na, farkl� tatlara, hayvanlara ve renklere g�re d�zenlemi�lerdir.

  Pentagram olarak an�lan be� u�lu y�ld�z, Eski M�s�r tradisyonunda Horus�un ve Sirius y�ld�z�n�n sembol� olarak kullan�lm��t�r. �sis inisiyasyonunda inisiye aday�n�n �l�m deneyimi s�ras�nda �st k�sm�nda be� u�lu y�ld�z bulunan bir tabuta yat�r�ld��� s�ylenmektedir. Be� u�lu y�ld�z�n M�s�r hiyerogliflerinde �Kayna�a Y�kselmeyi� temsil ederken ayn� zamanda e�itmek, ��retmek eylemleriyle de ili�kilendirildi�i g�r�l�r.


Dipnotlar

(1)  Kutsal evlilik olarak da adland�r�lan ve baz� rit�ellerde yeri olan bir tanr� ile tanr��an�n evlili�i sembolizminin ifadesidir. Metinde
      de belirtildi�i gibi Pisagor Ekol��nde yery�z� ile g�ky�z�n�n evlili�i olarak tan�mlan�r.

(2)
  Manicilik (Manih�ism, Manihaism). III. y�z y�l�n son yar�s�nda Mani taraf�ndan kurulmu� bir dindir. O g�ne dek bilinen t�m dinsel
      sistemlerin ger�ek sentezi oldu�u ileri s�r�lm��t�r. Zerd��t D�alizmi, Babilonya folkloru, Budist ahl�k ilkeleri ve H�ristiyan
      unsurlar�n bir kar���m�ndan olu�maktad�r. Bu bile�imde �nde gelen anlay�� iki ezel� ilkenin, iyi ve k�t�n�n, �at��mas�d�r.

(3)
  Bir Ond�rd�nc� y�zy�l �ngiliz Edebiyat� eseri olan Kral Arthur hikayelerinde Arthur�un yuvarlak masa ��valyelerinden biri olan
      ve hikayede ye�il ��valye ile sava�an karakterin ismi

Kaynak�a

BIEDERMANN, Hans; Dictionary of Symbols-Cultural Icons&The Meanings Behind Them; Meridian Printing; New York 1994
 COOPER, J.C.; An Illustrated Encyclopedia of Traditional Symbols; Thames&Hudson; Slovenia, 2008.
 SCHIMMEL, Ann Marie; Say�lar�n Gizemi; Kabalc� Yay�nlar�; �stanbul 2000
 SCHIMMEL, Ann Marie; Tanr��n�n Yery�z�ndeki ��aretleri; Kabalc� Yay�nlar�; �stanbul 2004.
 SALT, Alparslan; Semboller; RM Yay�nlar�; �stanbul 2006.
 SALT, Alparslan ve �OBANLI Cem; Dharma Ansiklopedi; Dharma Yay�nlar�; �stanbul 2001.

Yay�na Haz�rlayan: Astroset Semboller Ara�t�rma Grubu

Yay�n Tarihi: 21.Ocak.2010
 
 

Astroset 2004-2010