|
"G�lgeler �oktur, fakat G�ne� birdir."
Bir sembol�, ilksel birlik, ba�lang�� kavramlar�n� ifade eder.
Bunun yan�nda sembol�n ilk hareketi ba�latan�; yani Tanr��y�
sembolize etti�i, t�m olas�l�klar�n toplam� ve ayn� zamanda �z
oldu�u, merkez, tohum sembolleri ile ba�lant�l� oldu�u ve
ayr�ca birin b�l�nemez oldu�u bilgisi de vard�r.
Bir sembol� izole olmakla ili�kilidir ve �nce d�aliteyi,
dolay�s�yla da �oklulu�u, onun ard�ndan da nihai birli�i
ba�latan prensip oldu�u varsay�l�r. Bir say�s�n�n iki temel
�zelli�i vard�r; birincisi ilk say� olu�u, ikincisiyse di�er
say�lardan olu�mad��� halde olu�an t�m say�lar�n i�inde
bulunmas�d�r.
�in sembolizminde Bir sembol� yang�d�r; yani eril,
g�ksel ve u�urlu oland�r. Taoizm�de Tao Bir�i yarat�r, Bir
ikiyi, iki ��� ve �� ise her�eyi yarat�r. �in felsefesine g�re
ilk ba�ta En B�y�k ve En Y�ksek vard� ve bundan En B�y�k Bir
do�du ve b�y�d�; bu sonralar�, iki ilke olan yin ve
yang�a b�l�nd� ve bunlardan da be� element (tahta, ate�,
toprak, maden, su) do�du. Bu be� elementten ise on bin nesne
geli�ti. Konfi�y�s�� d���n�rler ve Lao-zi, Bir�in bir b�t�n ve
M�kemmel varl�k oldu�unu ifade etmi�lerdir. Yarat�c�
faaliyetin asli g�c� b�y�kt�r, t�m yarat�l�� bunun
sayesindedir ve bu g�� t�m g��e yay�lm��t�r.
H�ristiyan Tradisyonunda ise Bir, Baba olan Tanr��n�n,
Uluhiyet�in sembol�d�r. Yahudilikte Tanr� Adonai�nin, En
Y�ksek Olan��n temsilidir. �slam�da bir sembol� birlik, Mutlak
olan ve kendi kendine varolan Tanr��d�r. Pisagorculuk�ta ise
Ruhun sembol�, her�eyin kendisinden sad�r oldu�u Tanr�, �z ve
Monad�d�r.
Eski T�rk yaz�tlar�nda Kelam, �a��zdan a��za aktar�lan bir�
olarak ifade edilir. Neo spirit�alizmin kurucu �statlar�ndan
Erg�n Ar�kdal bir sembol� ile ilgili �u bilgileri veriyor:
�Antropologlara g�re bir say�s� ayakta duran insan�n
sembol�d�r. �zellikle insan, dik duran bir maymun olarak ele
al�nd��� zaman, bir simgesi daha anlaml� hale gelmektedir.
Antropologlara g�re insan�n ayakta dik duran bir maymun olmas�
onun ak�ll� ve zeki olmas�ndan daha �nemlidir. ��nk� ayakta
durabilmesiyle zeka fonksiyonlar�n�n pek �o�u harekete
ge�mi�tir. B�yle zannedilmektedir. Yani insan ayakta
duramasayd� bug�nk� kadar ak�ll� ve zeki olamayacakt�. Ayakta
durmas�n�n kendisine sa�lad��� bir�ok faydalar vard�r ve bu
sayede �ok de�i�ik fonksiyonlarda bulunabilmi�tir. Bu �ekilde
zekas� ve akl� da geli�mi� olmaktad�r. Dolay�s�yla
antropologlara g�re insan�n ayakta durmas� zeki ve ak�ll�
olmas�ndan �nce gelir. Bu husus arkeolojik olarak bir�ok
simgelerde g�sterilmi�tir; �zellikle baston, dikili ta� vs. bu
objeler insan ile bir aras�ndaki ili�kiyi g�sterir gibidir.
�zellikle faal, aktif insan�� Hatta daha da ileri giderek,
yaratma i�lemiyle birle�mi� olan insan�n da bir ile temsil
edildi�ini s�ylerler. Elbette bu antropologlar�n,
teorisyenlerin ve teologlar�n ifadesidir ama genelde hep bu
kanaldan hareket edilmi�tir. Buna ra�men bir ayn� zamanda
ilkeyi, prensibi de simgeler. Bu, tek olan prensiptir. B�t�n
ortaya at�lm�� olan ne varsa prensip i�inde tezah�r etmi�tir.
Ve gene de b�t�n bu tezah�rler sonunda bu tek olan prensibin
i�inde yok olurlar. A�a�� yukar� Kuran�daki �Sonunda Tanr��ya
d�nersiniz� ifadesiyle bu prensip anlat�lm�� gibidir. Bu aktif
bir prensiptir. Bir bak�ma Yaradan�d�r. Her�eyin kayna�� ve
sonu, evrensel ve varl�kbilimsel merkez olan varl���n simgesel
yeri de Bir�dir. Yani Bir olanla b�t�n bunlar anlat�lmak
istenir.
Ayr�ca �st�n bir varl�k sevgisinin bilgisiyle insan�
y�kseltmek i�in vas�ta olan vahiy de bir ile simgelenir. Bir
bak�ma vahiy yani tebli�lerin yekunu �st�n bir varl�k
seviyesinin bilgisiyle insana gelmektedir. Tek bir merkezden
��k�p gelmektedir. Ve g�ne� gibi ���n sald��� i�in mistik bir
merkez olarak bir kabul edilmi�tir. Bir olandan inti�ar
etmi�tir. Burada bir ile birlik�i birbirinden ay�rt etmek
gerekti�ini d���n�yorum.
Arap�a�da vaht �bir� demektir. Bunlar her ne kadar ayn�
kelimenin t�revleriymi� gibi g�r�n�yorsa da anlam bak�m�ndan
birbirlerinden farkl�d�rlar. Birlik, �oklu�un birli�ini ifade
eder. Vahdet, �ok olan�n biraraya geli�idir. O tek ba��na,
yegane olan anlam�nda de�ildir. Birle�mi� bir �oklu�u;
yokedilemeyen, b�l�nemeyen birli�i anlat�r. Bir t�r Mutlak
Varl�k gibidir. M��terek bir �l��s� yoktur. M�tealdir,
biriciktir, bir bak�ma Tanr� anlam�na da gelir Vahdet�
�okluktan tekli�e indirgenmi� olmay� ifade eder. Ama bu �Bir
Olan� anlam�na gelmez. �rne�in, �slam Tasavvufundaki �Vahdeti
V�cut�, yani mevcut olan, var olan, yarat�lm�� olan �eylerin
birli�i tekli�i prensibi ele al�n�r ki burada Tanr��yla
birle�me manas� yoktur. ��nk� orada kullan�lan �Vahdet�
kelimesi �oklu�un birli�ini ifade etmek i�in kullan�lm��t�r�.
Tanr��y� temsil eden bir say�s� sembolizmde bazen daireyle,
bazen de noktayla ifade edilmi�tir. Bir say�s�, say�lar�n ve
harflerin birbirleri ile ili�kilendirilmesini temel alan ok�lt
�al��malarda genelde alfabenin ilk harfi ile kar��lan�r. Allah
s�zc���, Arap ve Fars alfabesindeki, say�sal de�eri 1 olan
elif harfi ile ba�lar. Allah s�zc���n�n ilk harfi de 1
�eklindedir ve ebcet hesab�ndaki de�eri 1�dir.
Bir her zaman ayn� ve de�i�mezdir. Bu nedenle de kendisiyle
�arp�ld���nda yine kendisini verir. Bir, Pisagorcular ve
onlar�n etkisi alt�ndaki d���n�rler taraf�ndan ger�ek bir say�
olarak ele al�nmam��t�r, ��nk� Euclid�in kabul�ne g�re bir
say� birimlerin olu�turdu�u bir toplamd�r. Kobel�e g�re bundan
bir�in bir say� de�il bir yap�c�, di�er b�t�n say�lar�n temeli
oldu�u anla��l�r. Bir, say�lar�n ilk ba�lat�c�s� oldu�undan, tek
say� olsa da, eril ilkeye daha yak�n durmas�na ra�men hem eril
hem de di�il olarak g�r�l�r. Bir, ilahili�in sembol�d�r ��nk�
ilahilik Ruh�tur. Ruh ise �oklukla tan�mlanan maddeden tamamen
farkl�d�r ve dolay�s�yla bir�in z�dd� yoktur. Bir Hint bilgesine
g�re �Bir, d�nyaya �s� yayan g�ne�tir�.
Ara�t�rmac� Schimmel�e g�re Bir, ilksel
bir�in, bir ikincisi
olmayan ilahinin, kutupla�mam�� varolu�un simgesi olmu�tur.
Sembol, ili�kiyi, b�t�nl��� ve birli�i kapsar ve kendi
i�ine d�n�kt�r, ancak yarat�lm�� b�t�n varolu�un �tesinde
durur. Ger�ek birlik kavranamaz, ama bununla birlikte ortada
bir d�alite mevcuttur. Kutupsall�k tan�may� sa�lar. S�fatlarla
nitelenen her�ey ancak kutupsall�k sayesinde tan�nabilir,
�rne�in b�y�k ve k���k; y�ksek ve derin, ac� ve tatl� gibi�
�lahilikse b�t�n bunlar�n �tesindeki mutlak varolu�tur.
|