Sembolizm

WWW.ASTROSET.COM

AY SEMBOL�

�� gece boyunca ay g�ky�z�nde kaybolur, ama d�rd�nc� g�nde yeniden do�ar;

T�m sularda tek bir ay yans�r, t�m yans�malar tek bir aydan kayna��n� al�r�

  Ay sembol�, baz� tradisyonlarda do�adaki, evrendeki d�alite prensibini ve birtak�m g��lerin kutupsall�k g�stermesini simgelemek �zere kullan�lm��t�r. Devrili�in, periyodik de�i�imin ve yenilenmenin sembol�d�r. Do�um ve �l�m �emberinin, yani �l�m ve yeniden do�u�un sembol�d�r.

  Ay genellikle di�il g�� olarak, Ana Tanr��a, eril olan G�ne�le birlikte G�kler Krali�esi olarak tan�mlan�r. Bunlar�n aksine ay�n eril prensip olarak tan�mland��� tradisyonlar ise baz� Afrikal� ve Kuzey Amerika K�z�lderilileri, Alman, Okyanus �lkeleri, Maori ve Japon sembolizmleridir. Ay ister eril ister di�il olarak tan�mlans�n, o bir siklussal zaman ritminin evrensel bir sembol�d�r.

  Ay�n do�um, �l�m ve yeniden do�um fazlar� �l�ms�zl��� ve ebediyeti, s�rekli bir yenilenmeyi, ayd�nlanmay� sembolize eder. Ay ayn� zamanda Do�a�n�n g�r�nmeyen y�n�n�, karanl�k yan�n� simgeler. Baz� tradisyonlarda Ay��n kaybolma evresi cahilli�i ve karanl���, dolunay evresi ise spirit�el ayd�nlanmay� simgeler. O, �����n karanl�ktaki ruhsal yan�, i�sel bilgisi, irrasyonel, sezgisel ve s�bjektif yan�d�r. �lahi G�ne�ten yans�yan ���k oldu�u i�in, insan mant���n�n temsilidir. O, gecenin g�z�d�r, t�pk� g�ne�in g�n�n g�z� oldu�u gibi.

 

  Periyodik yeniden yarat�l�� olarak Ay, Zaman�d�r ve �l��d�r; ilk olarak ay fazlar� ile �l��len zamand�r, dolay�s�yla da de�i�im getiren, ac� ve y�k�m getirendir; insan�n d�nyadaki konumu temsil eder, t�pk� fazlar�n�n �e�itlili�i gibi, geli�im ger�ekli�ini sembolize eder.

  Ay gel-gitleri kontrol eder, ya�murlar�, selleri ve mevsimleri, dolay�s�yla da ya�am s�resini y�netir. T�m ay tanr��alar� kaderin y�neticileri ve kader a�� �r�c�lerdir, bu y�zden bazen sembol, a��n�n ortas�ndaki bir �r�mcek olarak da tasvir edilir. Kirmen ve �reke de ay sembol�n�n simgeleri aras�ndad�r.

  Birlikte tasvir edilen ay ve g�ne� hieros gamos�u; yani yery�z�n�n g�ky�z� ile olan kutsal evlili�ini temsil eder. Hieros gamos ayn� zamanda g�ne�in ve ay�n birle�mesi olarak da kabul edilir. Ay�n karanl���n�n �� g�n� �len tanr�n�n yer alt� d�nyas�na ge�i� periyodudur, ki o daha sonra t�pk� yine ay gibi buradan y�kselecektir.

  Dolunay b�t�nselli�i, tamamlanmay�, g�c�, spirit�el g�c� temsil eder. Hilal kasvetlidir, d��en ay u�ursuz say�l�r, �eytani unsur olarak kabul edilir, yeni ay ve y�kselen ay ise �����n, b�y�menin, yeniden do�man�n sembol�d�r.

  Ay �o�unlukla hilalle veya ine�in boynuzlar�yla sembolize edilir. O ayn� zamanda da gecenin denizindeki ���k gemisidir. T�m gece hayvanlar�, �rne�in kediler ve tilkiler gibi, ayla ili�kili sembollerdir, ��nk� bir g�r�n�p bir kaybolan hayvanlard�r. Ayr�ca bir aydaki adam sembol� vard�r ki elinde bir k�t�k ta��maktad�r, bu onun bir anlamda cezas� olarak tan�mlan�r. Ay tanr��alar� genelde ��l�d�r, �zellikle �� kader tanr��as� gibi. A�a�lar ve �e�itli bitkiler de ayla ili�kilendirilir, �rne�in Hindular�n somas� gibi�

  

  Ay sembol� kapsam olarak �ok geni� ve komplekstir. Ay�n g�c� Cicero taraf�ndan ��yle vurgulanm��t�r: Ay g�ne�in bir y�lda izledi�i y�r�ngeyi her ay tamamlar. Hayvanlar�n b�y�mesine ve fundal�klar�n geli�mesine b�y�k �l��de fayda sa�lar. Bu da Ishtar gibi, Hathor, Anaitis, Artemis gibi ay tanr��alar�n�n �nemli rol�n� a��klamaya yard�mc�d�r.

  �nsan en eski zamanlardan beri ay ve gel-gitler aras�ndaki ili�kinin ve de ay sikluslar� ile kad�nlar�n fizyolojik sikluslar�n�n aras�ndaki  gizemli ba�lant�n�n fark�na varm��t�r. Ayla ilgili bir di�er �nemli ger�ek de �udur ki; onun periyodik fazlar�na e�lik eden y�zeyindeki belirgin de�i�imlerdir. Krappe bu fazlar�n, �zellikle  de onlar�n k�smi ve derece derece kaybolu�lar�n�n negatif alg�lan��� par�alanma miti (Zagreus, Pentheus, Orpheus, Actaeon ve Osiris gibi) i�in ilham kayna�� olmu�tur. Bu bilginin ayn�s�, mitler ve efsaneler i�in de s�ylenebilir. Ataerkillik yerini anaerkilli�e b�rakt���nda ay�a di�il, g�ne�e ise eril bir karakter atfedilir.

  G�n�m�zde zaman �l��t� olmas� bak�m�ndan genel olarak ay ritimlerinin de g�ne� ritimleri gibi kullan�ld��� kabul ediliyor. Ayr�ca, dirili�le de ilgili olas� bir denklemi s�zkonusudur; k��tan sonra ilkbahar gelir, buzlanman�n ard�ndan �i�ekler a�ar, gecenin karanl���ndan sonra g�ne� y�kselir, yeni ay�n ard�ndan yar�m ay gelir� Eliade, bu kozmik olaylarla periyodik yarat�l�� ve evrenin yeniden yarat�l��� mitleri aras�ndaki ba�lant�ya i�aret etmektedir. Ay�n d�zenleyici fonksiyonu ayn� zamanda sular�n ve ya�murun da��l���nda da g�r�lebilir ve dolay�s�yla da yery�z� ve g�ky�z� aras�nda bir arac�l�k fonksiyonu g�ren bir g�r�n�m sergilemektedir.

  Ay d�nyaya ait fazlar� sadece belirlemekle ve �l�mekle kalmaz, onlar� ayn� zamanda eylemiyle birle�tirir. Burada birle�tirmekle kastedilen sularla ya�muru, hayvanlar�n,  insanlar�n ve bitkilerin do�urganl���n� birle�tirmesidir. Ama he�eyden �nce o, kendi kimli�ini korumak yerine net ve tamamen g�r�lebilir bir daire olarak ac� dolu de�i�imlere kendini b�rakan bir varl�kt�r. Bu fazlar, y�l�n mevsimlerine ve insan hayat�ndaki ya� d�nemlerine paraleldir ve ay�n her�eyin biyolojik d�zeniyle yak�ndan ili�kili olu�unun sebebidir, ��nk� o da de�i�im, geli�me ve gerileme yasalar�na tabidir. Bu da ay�n g�r�nmeyen fazlar�n�n insandaki �l�me denk geldi�i mitsel g�r���n� a��klamaktad�r. �Dolay�s�yla �l�m bir yokolu� de�ildir� demektedir Eliade, �daha �ok ya�am plan�na ait ge�ici bir de�i�im denebilir�.

  �l�mden sonra aya yolculuk d���ncesi, baz� toplumlarda korunmu� bir d���ncedir (�rne�in Yunan, Hint ve �ran toplumlar�nda). Pisagorcu d���nce, y�ld�zlar teolojisine taze bir itilim vermi�tir: �kutsananlar adas�� ve t�m mitsel co�rafya kutsal k�reler �zerine; g�ne�in, ay�n ve samanyolunun �zerine projekte edilmektedir. Ay�n kaderi formlar� yeniden absorbe etmekten ve onlar� yeniden yaratmaktan olu�ur. Ay�n �tesinde olan, ya da �zerinde olan, varolman�n �zerine ��kabilir. Dolay�s�yla, Pl�tark�a g�re, iyi �l�lerin ruhlar� ayda safla�t�r�lmakta, bedenleri d�nyaya, ruhlar� ise g�ne�e gitmektedir. Bu durumda da ay�n ko�ullar�, insan�n ko�ullar�na e�de�erdir. Rene Guenon da, ay k�resi i�inde formlar�n eridi�ini ve b�ylelikle y�ksek hallerin d���k hallerden ayr�ld���n� teyit etmi�tir. Dolay�s�yla, ay�n Diana ve Hekate olarak, g�ksel ve cehenneme ait olan olarak ikili rol� de ayr�lm�� olacakt�r. Diana veya Jana, Janus�un di�il formudur. Kozmik d�zen i�inde ay g�ne�in kopyas� olarak kabul edilir, ama daha detayda bak�ld���nda e�er g�ne� t�m gezegen sistemine hayat sunuyorsa ay sadece bizim gezegenimize sunmaktad�r. Ay, g�ne�ten �����n� sa�lad��� pasif karakteri i�inde iki rakam�yla ve pasiflik ilkesiyle veya di�il prensiple ili�kilendirilmektedir.

  

  Ay D�nya Yumurtas� ile ili�kilendirilirken, ayn� zamanda rahim ve m�cevher kutusu ile de ili�kilidir. Ay�n metallerden ili�kilendirildi�i madde ise g�m��t�r. Do�an�n ok�lt yan�na rehber olarak kabul edilirken bu yan�yla, tezah�r etmi� olan d�nyan�n ya�am�ndan ve ate� eylemlerinden sorumlu olan g�ne�in tam tersidir. Simyada, ay u�ucu olan� (ya da de�i�ken olan�) ve di�il prensibi ve ayn� zamanda fazlar�n�n par�ac�kl� do�as�ndan dolay� da �oklulu�u temsil eder. Bu iki d���nce zaman zaman kar��t�r�lm�� ve bat�l inanc�n tuza��na d��en y�zeysel yorumlara sebep olmu�tur. �rne�in Gr�nlandl�lar t�m g�k cisimlerinin bir zamanlar insan olduklar�na inan�rlar ama �zellikle ay�n kad�nlar�n� Bak�s alemlerine te�vik etmekle su�lad�klar�ndan kad�nlar�na aya �ok fazla konsantre olmaya izin vermezler. �slam �ncesi Arabistan��nda di�er Semitik k�lt�rlerde oldu�u gibi ay k�lt� g�ne�e tap�nmaya oranla daha bask�nd�. Muhammed Peygamber, muskalarda g�m�� halindeki b�t�n metallerin kullan�m�n� yasaklam��t�r. Ay�n �ne ��kan bir di�er yan� da onun gece ile olan ili�kisini kapsar (anneli�e �zg� olu�, kucaklay�c� olu�, �uursuz ve hem koruyucu hem de tehlikeli olmas�ndan dolay� i�inde z�tl�klar� bar�nd�ran) ve �����n�n solgun niteli�i nesneleri yar� ayd�nlat�r. �majinasyonla ve hayal kurmakla ili�kilendirilir. Eliade, t�m d�alizmlerin ay�n fazlar�nda kendi tarihsel nedenlerini bulmasalar bile en az�ndan mitsel ve sembolik bir model bulduklar�n� belirtmi�tir. Cehennem ya da karanl�klar d�nyas�, �len bir ayla temsil edilmektedir. Y�ksek d�nyalar olan ya�am ve do�an g�ne�in d�nyas� ise bir kaplanla (karanl���n ve yeniay�n canavar�) birlikte kaplan�n a�z�ndaki bir �ocu�un temsil etti�i insanla sembolize edilir. Ayla ili�kili oldu�u d���n�len hayvanlar g�r�nmekle kaybolmak aras�nda gidip gelen hayvanlard�r t�pk� y�zergezer hayvanlar gibi; �rne�in kabu�undan ��k�p geri gelen salyangoz gibi, ya da k���n kaybolup baharda yeniden ortaya ��kan ay� gibi� Ay'la ili�kilendirilen nesneler ise pasif veya yans�t�c� karaktere sahip olan cisimlerdir, �rne�in ayna gibi�

Afrikada:

Zaman�n ve �l�m�n sembol�d�r. Baz� Afrika kabileleri ay� belirli baz� a�a�larla ili�kilendirirler. Baz� kabilelerde ise ay eril tanr�lard�r.

Simyada:

G�m��le ili�kilendirilir. Ay ar�nm�� sevgidir. G�ne� ve ay, ruh ve bedendir, alt�n ve g�m��, kral ve krali�edir.

K�z�lderililerde:

Asla �lmeyen ya�l� kad�n, ayn� zamanda bir testi suyu olan �su bakiresi�. G�ney Amerika�da palmiye ve m�s�rla ili�kilendirilir. Dolunay, B�y�k Ruh�un �����n� and�r�r ama baz� kabilelerde ay �eytan�n ve k�t� niyetin simgesidir.

Astrolojide:

Hayvan ruhu, hisler alan�, cinsel hayat�n ve d�rt�lerin sembol�. G�ne�le birlikte kalp ve onun istekleri olarak ve karakter unsuru olarak ay, genel davran�� tarz�n� sembolize eder.

Budizmde:

Bar��, s�kunet, g�zelliktir. Dolunay ve yeniay ruhsal g�c�n keskin oldu�u zamanlard�r. Hilal, birli�in sembol�d�r. (Yang Chia�n�n Ayd�nlanma �ark�s�) Ay ve sular birlikte Dharma�n�n engelleyici olmayan do�as�n� temsil ederler.

�in Tradisyonunda:

G�ne�in �����n� yans�t�r, dolay�s�yla pasif prensiptir. Ay, ruhsal ve maddi olma d�alitesinde maddi oland�r.

  Ay �in tradisyonunda di�il ilkeyle (yin) ba�lant�l� oldu�u i�in ay tanr�s� da di�idir ve bat�dan do�ar; yeniay ilk olarak bat�dan g�r�n�r. Bat� da, sonbahar da di�idir ve �in inan���na g�re sonbahar ay�n en g�zel g�r�nd��� mevsimdir. Ay ����� alt�ndaki ya�l� adam t�m erkek ve kad�nlar�n belgelerini elinde tutan ve buna dayanarak hangi erke�in hangi kad�nla evlenece�ini s�yleyen ki�idir; evlili�i kader belirler, bu temaya bir�ok �in roman�nda rastlar�z.

  Ok�ltizmde, �zellikle simyada, G�ne� ve Ay��n birle�tirilmelerinden olu�an iki ba�l� insan androjenli�i simgeler. Ay sembol� simyada; de�i�kenli�i ve di�il prensibi temsil eder.

Kaynak�a

 SALT, Alparslan; Semboller; RM Yay�nlar�; �stanbul 2006.
 COOPER, J.C.; An Illustrated Encyclopedia of Traditional Symbols; Thames&Hudson ; Slovenia, 2008
 EBERHARD, Wolfram; �in Simgeleri S�zl���; Kabalc� Yay�nlar�; �stanbul 2000.
 CIRLOT, J. E. ; A Dictionary of Symbols; Dover Publications; New York 2002.

Yay�na Haz�rlayan: Astroset Semboller Ara�t�rma Grubu

Yay�n Tarihi: 22.Ocak.2013

 

Astroset 2003-2013