|
�� gece boyunca ay g�ky�z�nde kaybolur, ama
d�rd�nc� g�nde yeniden do�ar;
T�m sularda tek bir ay yans�r, t�m yans�malar
tek bir aydan kayna��n� al�r�

Ay sembol�, baz� tradisyonlarda do�adaki,
evrendeki d�alite prensibini ve birtak�m
g��lerin kutupsall�k g�stermesini simgelemek
�zere kullan�lm��t�r. Devrili�in, periyodik
de�i�imin ve yenilenmenin sembol�d�r. Do�um ve �l�m
�emberinin, yani �l�m ve yeniden do�u�un sembol�d�r.
Ay genellikle di�il g�� olarak, Ana
Tanr��a, eril olan G�ne�le birlikte
G�kler Krali�esi olarak tan�mlan�r. Bunlar�n aksine
ay�n eril prensip olarak tan�mland��� tradisyonlar ise
baz� Afrikal� ve Kuzey Amerika
K�z�lderilileri, Alman, Okyanus �lkeleri,
Maori ve Japon sembolizmleridir. Ay ister eril ister
di�il olarak tan�mlans�n, o bir siklussal zaman
ritminin evrensel bir sembol�d�r.
Ay�n do�um, �l�m ve yeniden do�um fazlar�
�l�ms�zl��� ve ebediyeti, s�rekli bir
yenilenmeyi, ayd�nlanmay� sembolize eder. Ay
ayn� zamanda Do�a�n�n g�r�nmeyen y�n�n�, karanl�k
yan�n� simgeler. Baz� tradisyonlarda Ay��n kaybolma
evresi cahilli�i ve karanl���, dolunay
evresi ise spirit�el ayd�nlanmay� simgeler.
O, �����n karanl�ktaki ruhsal yan�, i�sel
bilgisi, irrasyonel, sezgisel ve s�bjektif yan�d�r.
�lahi G�ne�ten yans�yan ���k oldu�u i�in, insan
mant���n�n temsilidir. O, gecenin g�z�d�r,
t�pk� g�ne�in g�n�n g�z� oldu�u
gibi.
Periyodik yeniden yarat�l�� olarak Ay,
Zaman�d�r ve �l��d�r; ilk olarak ay fazlar�
ile �l��len zamand�r, dolay�s�yla da de�i�im
getiren, ac� ve y�k�m getirendir; insan�n d�nyadaki
konumu temsil eder, t�pk� fazlar�n�n �e�itlili�i gibi,
geli�im ger�ekli�ini sembolize eder.
Ay gel-gitleri kontrol eder, ya�murlar�,
selleri ve mevsimleri, dolay�s�yla da ya�am
s�resini y�netir. T�m ay tanr��alar� kaderin
y�neticileri ve kader a�� �r�c�lerdir, bu
y�zden bazen sembol, a��n�n ortas�ndaki bir �r�mcek olarak da
tasvir edilir. Kirmen ve �reke de ay
sembol�n�n simgeleri aras�ndad�r.
Birlikte tasvir edilen ay ve g�ne� hieros
gamos�u; yani yery�z�n�n g�ky�z� ile
olan kutsal evlili�ini temsil eder.
Hieros gamos ayn� zamanda g�ne�in ve ay�n birle�mesi
olarak da kabul edilir. Ay�n karanl���n�n �� g�n�
�len tanr�n�n yer alt� d�nyas�na ge�i�
periyodudur, ki o daha sonra t�pk� yine ay
gibi buradan y�kselecektir.
Dolunay b�t�nselli�i, tamamlanmay�, g�c�,
spirit�el g�c� temsil eder. Hilal
kasvetlidir, d��en ay u�ursuz say�l�r,
�eytani unsur olarak kabul edilir, yeni ay ve y�kselen ay ise
�����n, b�y�menin, yeniden do�man�n
sembol�d�r.
Ay �o�unlukla hilalle veya ine�in
boynuzlar�yla sembolize edilir. O ayn�
zamanda da gecenin denizindeki ���k gemisidir.
T�m gece hayvanlar�, �rne�in kediler ve tilkiler gibi, ayla
ili�kili sembollerdir, ��nk� bir g�r�n�p bir
kaybolan hayvanlard�r. Ayr�ca bir aydaki
adam sembol� vard�r ki elinde bir k�t�k
ta��maktad�r, bu onun bir anlamda cezas� olarak
tan�mlan�r. Ay tanr��alar� genelde ��l�d�r, �zellikle ��
kader tanr��as� gibi. A�a�lar ve �e�itli
bitkiler de ayla ili�kilendirilir, �rne�in
Hindular�n somas� gibi�

Ay sembol� kapsam olarak �ok geni� ve
komplekstir. Ay�n g�c� Cicero taraf�ndan
��yle vurgulanm��t�r: Ay g�ne�in bir y�lda
izledi�i y�r�ngeyi her ay tamamlar. Hayvanlar�n b�y�mesine ve
fundal�klar�n geli�mesine b�y�k �l��de fayda
sa�lar. Bu da Ishtar gibi, Hathor, Anaitis,
Artemis gibi ay tanr��alar�n�n �nemli rol�n�
a��klamaya yard�mc�d�r.
�nsan en eski zamanlardan beri ay ve
gel-gitler aras�ndaki ili�kinin ve de ay
sikluslar� ile kad�nlar�n fizyolojik
sikluslar�n�n aras�ndaki gizemli ba�lant�n�n fark�na
varm��t�r. Ayla ilgili bir di�er �nemli ger�ek
de �udur ki; onun periyodik fazlar�na e�lik
eden y�zeyindeki belirgin de�i�imlerdir.
Krappe bu fazlar�n, �zellikle de onlar�n k�smi
ve derece derece kaybolu�lar�n�n negatif alg�lan���
par�alanma miti (Zagreus, Pentheus, Orpheus,
Actaeon ve Osiris gibi) i�in ilham kayna��
olmu�tur. Bu bilginin ayn�s�, mitler ve
efsaneler i�in de s�ylenebilir. Ataerkillik yerini
anaerkilli�e b�rakt���nda ay�a di�il, g�ne�e ise eril
bir karakter atfedilir.
G�n�m�zde zaman �l��t� olmas� bak�m�ndan
genel olarak ay ritimlerinin de g�ne�
ritimleri gibi kullan�ld��� kabul ediliyor.
Ayr�ca, dirili�le de ilgili olas� bir denklemi
s�zkonusudur; k��tan sonra ilkbahar gelir, buzlanman�n
ard�ndan �i�ekler a�ar, gecenin karanl���ndan
sonra g�ne� y�kselir, yeni ay�n ard�ndan
yar�m ay gelir� Eliade, bu kozmik olaylarla
periyodik yarat�l�� ve evrenin yeniden yarat�l���
mitleri aras�ndaki ba�lant�ya i�aret etmektedir. Ay�n
d�zenleyici fonksiyonu ayn� zamanda sular�n ve
ya�murun da��l���nda da g�r�lebilir ve
dolay�s�yla da yery�z� ve g�ky�z� aras�nda
bir arac�l�k fonksiyonu g�ren bir g�r�n�m
sergilemektedir.
Ay d�nyaya ait fazlar� sadece belirlemekle
ve �l�mekle kalmaz, onlar� ayn� zamanda
eylemiyle birle�tirir. Burada birle�tirmekle
kastedilen sularla ya�muru, hayvanlar�n, insanlar�n ve bitkilerin do�urganl���n� birle�tirmesidir.
Ama he�eyden �nce o, kendi kimli�ini korumak
yerine net ve tamamen g�r�lebilir bir daire
olarak ac� dolu de�i�imlere kendini b�rakan
bir varl�kt�r. Bu fazlar, y�l�n mevsimlerine ve insan
hayat�ndaki ya� d�nemlerine paraleldir ve ay�n
her�eyin biyolojik d�zeniyle yak�ndan
ili�kili olu�unun sebebidir, ��nk� o da
de�i�im, geli�me ve gerileme yasalar�na tabidir. Bu
da ay�n g�r�nmeyen fazlar�n�n insandaki �l�me denk
geldi�i mitsel g�r���n� a��klamaktad�r.
�Dolay�s�yla �l�m bir yokolu� de�ildir�
demektedir Eliade, �daha �ok ya�am plan�na ait
ge�ici bir de�i�im denebilir�.

�l�mden sonra aya yolculuk d���ncesi, baz�
toplumlarda korunmu� bir d���ncedir (�rne�in
Yunan, Hint ve �ran toplumlar�nda).
Pisagorcu d���nce, y�ld�zlar teolojisine taze
bir itilim vermi�tir: �kutsananlar adas�� ve t�m mitsel
co�rafya kutsal k�reler �zerine; g�ne�in, ay�n ve
samanyolunun �zerine projekte edilmektedir.
Ay�n kaderi formlar� yeniden absorbe
etmekten ve onlar� yeniden yaratmaktan olu�ur. Ay�n
�tesinde olan, ya da �zerinde olan, varolman�n �zerine
��kabilir. Dolay�s�yla, Pl�tark�a g�re, iyi
�l�lerin ruhlar� ayda safla�t�r�lmakta,
bedenleri d�nyaya, ruhlar� ise g�ne�e
gitmektedir. Bu durumda da ay�n ko�ullar�, insan�n ko�ullar�na
e�de�erdir. Rene Guenon da, ay k�resi i�inde
formlar�n eridi�ini ve b�ylelikle y�ksek
hallerin d���k hallerden ayr�ld���n� teyit
etmi�tir. Dolay�s�yla, ay�n Diana ve Hekate
olarak, g�ksel ve cehenneme ait olan olarak ikili rol� de
ayr�lm�� olacakt�r. Diana veya Jana, Janus�un
di�il formudur. Kozmik d�zen i�inde ay
g�ne�in kopyas� olarak kabul edilir, ama
daha detayda bak�ld���nda e�er g�ne� t�m gezegen sistemine
hayat sunuyorsa ay sadece bizim gezegenimize
sunmaktad�r. Ay, g�ne�ten �����n� sa�lad���
pasif karakteri i�inde iki rakam�yla ve
pasiflik ilkesiyle veya di�il prensiple
ili�kilendirilmektedir.
Ay D�nya Yumurtas� ile ili�kilendirilirken,
ayn� zamanda rahim ve m�cevher kutusu ile de
ili�kilidir. Ay�n metallerden
ili�kilendirildi�i madde ise g�m��t�r. Do�an�n ok�lt yan�na
rehber olarak kabul edilirken bu yan�yla,
tezah�r etmi� olan d�nyan�n ya�am�ndan ve
ate� eylemlerinden sorumlu olan g�ne�in tam
tersidir. Simyada, ay u�ucu olan� (ya da de�i�ken olan�)
ve di�il prensibi ve ayn� zamanda fazlar�n�n
par�ac�kl� do�as�ndan dolay� da �oklulu�u
temsil eder. Bu iki d���nce zaman zaman
kar��t�r�lm�� ve bat�l inanc�n tuza��na d��en
y�zeysel yorumlara sebep olmu�tur. �rne�in Gr�nlandl�lar t�m
g�k cisimlerinin bir zamanlar insan
olduklar�na inan�rlar ama �zellikle ay�n
kad�nlar�n� Bak�s alemlerine te�vik etmekle
su�lad�klar�ndan kad�nlar�na aya �ok fazla konsantre olmaya
izin vermezler. �slam �ncesi Arabistan��nda
di�er Semitik k�lt�rlerde oldu�u gibi ay
k�lt� g�ne�e tap�nmaya oranla daha bask�nd�.
Muhammed Peygamber, muskalarda g�m�� halindeki b�t�n
metallerin kullan�m�n� yasaklam��t�r. Ay�n �ne ��kan
bir di�er yan� da onun gece ile olan
ili�kisini kapsar (anneli�e �zg� olu�,
kucaklay�c� olu�, �uursuz ve hem koruyucu hem de
tehlikeli olmas�ndan dolay� i�inde z�tl�klar� bar�nd�ran)
ve �����n�n solgun niteli�i nesneleri yar�
ayd�nlat�r. �majinasyonla ve hayal kurmakla
ili�kilendirilir. Eliade, t�m d�alizmlerin
ay�n fazlar�nda kendi tarihsel nedenlerini
bulmasalar bile en az�ndan mitsel ve sembolik bir model
bulduklar�n� belirtmi�tir. Cehennem ya da
karanl�klar d�nyas�, �len bir ayla temsil
edilmektedir. Y�ksek d�nyalar olan ya�am ve
do�an g�ne�in d�nyas� ise bir kaplanla (karanl���n ve
yeniay�n canavar�) birlikte kaplan�n a�z�ndaki bir
�ocu�un temsil etti�i insanla sembolize
edilir. Ayla ili�kili oldu�u
d���n�len hayvanlar g�r�nmekle kaybolmak aras�nda gidip
gelen hayvanlard�r t�pk� y�zergezer hayvanlar gibi;
�rne�in kabu�undan ��k�p geri gelen
salyangoz gibi, ya da k���n kaybolup baharda
yeniden ortaya ��kan ay� gibi� Ay'la
ili�kilendirilen nesneler ise pasif veya yans�t�c� karaktere
sahip olan cisimlerdir, �rne�in ayna
gibi�

Afrikada:
Zaman�n ve �l�m�n sembol�d�r. Baz� Afrika
kabileleri ay� belirli baz� a�a�larla
ili�kilendirirler. Baz� kabilelerde ise ay
eril tanr�lard�r.
Simyada:
G�m��le ili�kilendirilir. Ay ar�nm��
sevgidir. G�ne� ve ay, ruh ve bedendir,
alt�n ve g�m��, kral ve krali�edir.
K�z�lderililerde:
Asla �lmeyen ya�l� kad�n, ayn� zamanda bir
testi suyu olan �su bakiresi�. G�ney
Amerika�da palmiye ve m�s�rla
ili�kilendirilir. Dolunay, B�y�k Ruh�un �����n� and�r�r ama
baz� kabilelerde ay �eytan�n ve k�t� niyetin
simgesidir.
Astrolojide:
Hayvan ruhu, hisler alan�, cinsel hayat�n ve
d�rt�lerin sembol�. G�ne�le birlikte kalp ve
onun istekleri olarak ve karakter unsuru
olarak ay, genel davran�� tarz�n� sembolize
eder.
Budizmde:
Bar��, s�kunet, g�zelliktir. Dolunay ve
yeniay ruhsal g�c�n keskin oldu�u
zamanlard�r. Hilal, birli�in sembol�d�r.
(Yang Chia�n�n Ayd�nlanma �ark�s�) Ay ve sular birlikte
Dharma�n�n engelleyici olmayan do�as�n� temsil
ederler.

�in Tradisyonunda:
G�ne�in �����n� yans�t�r, dolay�s�yla pasif
prensiptir. Ay, ruhsal ve maddi olma
d�alitesinde maddi oland�r.
Ay �in tradisyonunda di�il ilkeyle (yin)
ba�lant�l� oldu�u i�in ay tanr�s� da di�idir
ve bat�dan do�ar; yeniay ilk olarak bat�dan
g�r�n�r. Bat� da, sonbahar da di�idir ve �in inan���na
g�re sonbahar ay�n en g�zel g�r�nd��� mevsimdir. Ay
����� alt�ndaki ya�l� adam t�m erkek ve
kad�nlar�n belgelerini elinde tutan ve buna
dayanarak hangi erke�in hangi kad�nla
evlenece�ini s�yleyen ki�idir; evlili�i kader belirler, bu
temaya bir�ok �in roman�nda rastlar�z.
Ok�ltizmde, �zellikle simyada, G�ne� ve
Ay��n birle�tirilmelerinden olu�an iki ba�l�
insan androjenli�i simgeler. Ay sembol�
simyada; de�i�kenli�i ve di�il prensibi
temsil eder.
|