|
Y�ld�zlararas� ileti�imde a��lmas� gereken engeller aras�nda
y�ld�zlar aras� ortam, gezegenin atmosferi ve iyonosferinden
ba�ka, evrenin kendi do�al �g�r�lt�s�� de
bulunmaktad�r. ��nk� uzayda her madde t�m dalga
boylar�nda(radyo dalgalar� da d�hil) yay�nda bulunur. �imdi
galaksinin herhangi bir noktas�ndaki bir gezegenin hayli ileri
bir teknolojik medeniyete ula�t���n� ve sesini evrene duyurmak
istedi�ini farz edelim: �A� olarak
adland�raca��m�z bu gezegenin s�kinleri, kendileri gibi ileri
oldu�unu tahmin ettikleri bir y�ld�z�n �evresinde d�nmekte
olan �B� gezegeni do�rultusunda bir radyo
sinyali g�nderdiklerini varsayal�m. B�yle bir projede ilk
engel hemen kar��lar�ndad�r. Bu engel, �A�
gezegeninin ba�l� oldu�u y�ld�z�n do�rudan do�ruya kendisinin
s�rekli radyo-emisyonudur. �B� gezegenini radyo
al�c�lar�, �A� gezegeninin ba�l� bulundu�u
y�ld�z�n yaymakta oldu�u radyo sinyalleri (kendi do�al
�g�r�lt�s�/u�ultusu� ) i�inde, �A�
gezegeninden �zellikle g�nderilen yapay sinyallerin hangileri
oldu�unu(hi� de�ilse, bizim bug�nk� teknolojik
olanaklar�m�zla) ay�rt edemeyeceklerdir.
B�ylece,
bu ilk �rnekten hemen anla��lmaktad�r ki, d�nyam�zdan
g�nderilecek b�yle bir radyo sinyali, en az�ndan bizim g�ne�in
radyo sinyallerinden(kendi do�al �g�r�lt�s��nden)
daha g��l� olmal�d�r. Burada g�z ard� edilmemesi gereken ba�ka
bir nokta da, g�ne�imizin t�m frekanslarda yay�n yapmakta
oldu�udur. G�ne�imizin sakin zamanlar�ndaki radyo yay�n� 10
ile 100 santimetrelik dalga boylar�nda, yakla��k 109
kilowatt�r. Yukar�da belirtilen ama�larda kullan�lmak �zere
d�nyada b�y�k radyo-teleskoplar vard�r. Bunlar�n belli
ba�l�lar� �unlard�r:
- The Arecibo Ionospheric Observatory-Porto Rico.
- National Radio Astronomy Observatory- Green Bank, West
Virginia.
- ABD, Seti Projesinde(1979�dan itibaren) kullan�lan �ok
duyarl� radyo-teleskoplar, Jet Propulsion Lab.
Bu �al��malarda 10 parsec(1 parsec = 32,6 ���k y�l�)�den daha
uzak mesafeler i�in vericinin g�c� 10 kilowatt ve 10.000
sayk�l/sn. olmal�d�r. G�ne�imizin radyo emisyonuyla birlikte
bunu da halletti�imizi farz etsek, bu kez ba�ka bir g��l���n
bizi bekledi�ini hemen fark edece�iz: Y�ld�zlararas� ileti�im
i�in olas� frekanslar�n adedini, olas� meskun gezegenlerin
adediyle �arpt���m�z zaman g�rece�iz ki, teknolojik
medeniyetlerle yo�un bir �ekilde iskan edilmi� bulunan bir
galakside, y�ld�zlararas� radyo ba�lant�s�n�n kurulmas�,
inat�� bir sorun olarak kar��m�za hep ��kacakt�r�
Cocconi ve Morrison b�yle bir haberle�mede en ideal frekans
olarak 21 cm. dalga boyundaki n�tral hidrojen frekans
�izgisini(1420 megasayk�l/sn.) �nermi�lerdi. Bilindi�i gibi
n�tral hidrojen evrende en uygun elementtir. Cocconi ve
Morrison�a g�re, evrenlerdeki teknolojik medeniyetler aras�nda
anla��l�r lisan vas�tas� budur. E�er zeki ya�am evrenlerin her
yan�nda yayg�nsa ve bu medeniyetlerde birbirinden 10 ya da 100
���k y�l� ayr�lm��larsa, en olas� ileti�im kanal� 1420
megasayk�l/sn. olacakt�r.
Cocconi ve Morrison�un �nerileri, o y�llarda �nemsenmi�ti.
Fakat 1960�da Fank D. Drake bu yoldan giderek Ozma Projesi ile
ilgili ilk ad�m�n� atm��t�. Ozma Projesi i�in West Virginia
Green Bank�daki Ulusal Radyoastronomi G�zlemevi kullan�ld�. F.
D. Drake bu projede 11 ���k y�l� uzaktaki Epsilon Eridani ve
Tau Ceti Y�ld�zlar��n� ele alm��t�. Bu giri�imden bir sonu�
al�namad� ama bir�ok yeni �ey ��renildi. Asl�nda ��yle bir
soru da ak�llara gelebilir: �Biz
d�nyal�lar, herhangi bir giri�imde bulunmasak bile, radyonun
icat edildi�i 100 y�la yak�n zamandan beri radyo/telsiz/TV.
Yay�nlar�m�z y�ld�zlararas� ortamlarda saptanm�� olamaz m�?�
��nk� radyo ileti�imi son derece yayg�n bir �ekilde o
y�llardan beri s�regelmektedir. Radyonun, gezegenimizde ilk
icat edildi�i g�nlerden beri d�nyadan ayr�lan sinyallerin
y�zlerce ���k y�l� uzakl�klarda hala yollar�na devam
etmektedir.
Bu konuda eski Sovyet astrofizik�i N. S. Kardashev,
teknolojik bak�mdan ilerlemi� medeniyetleri 3 kategoriye
ay�rm��t�:
1- �a�da� d�nya d�zeyinde olanlar(enerji t�ketimi 4 x
109 Erg/sn), 2- Ba�l� bulunduklar� y�ld�z�n
t�m enerjisini kanalize edebilecek d�zeyde olanlar ki,
bunlar�n enerji t�ketimi toplam olarak bizim g�ne�inkine e�it
olabilir
(4 x 1033 Erg/sn), 3- Enerji t�ketimi t�m
bir galaksinin ayd�nl��� kadar(yakla��k 4x1044
Erg/sn) olan uygarl�klard�r. G�r�ld��� gibi, o y�llar�n ger�ek
bilim insanlar�, her t�rl� bilimsel tutuculuktan ve
ko�ulland�r�lm��l�ktan uzak ve fikir �ilesi �ekmenin gere�i
olarak; g�n�m�zde bile baz�lar�m�z�n yapt��� gibi,
�Amaan can�m, b�yle hayali/fantastik �eyleri bo� ver��
demeden, ufkumuzu a��c� ve ba�ka �al��malara zemin olu�turucu
g�r��leri bizlerden esirgememi�ler�
Prof. Dr. KARDASHEV, meslekta�� Prof. DRAKE�in ara�t�rmalar�n�
y�neltti�i Tau Ceti ve Epsilon Eridani y�ld�zlar�ndan ba�ka
California Teknoloji Enstit�s��n�n s�ralamas�na g�re katalog
numaralar� CTA- 21 ve CTA- 102 olan y�ld�zlar�n da ele
al�nmalar�n� �nermi�ti. Bu �neri �zerine ilk harekete ge�en
radyoastronomlardan G.B. SHOLOM�TSK�� olmu�tur. 1965 y�l�
ba�lar�nda 100 g�nl�k periyotlar halinde s�z konusu
y�ld�zlar�n yay�n�n�n yo�unla�t���n� ve CTA- 102�den gelen
sinyallerin yapay olabilece�ini belirtmi�ti. K�sa bir s�re
sonra CTA 102�den gelen sinyallerle ilgili olarak, ikinci
ilgin� haber California Teknoloji Enstit�s��nden gelmi�ti:
Astronom J. D. WYNDHAM, CTA- 102�nin yak�n �evresinde, radyo
sinyallerinin geldi�i y�nde bir objeyi optik olarak
saptad���n� belirtiyordu. Ad� ge�en y�ld�z� daha sonralar�
�Quasar� olarak nitelendirenler olmu�sa da, ayn�
y�ld�z� Kardeshev�in s�ralamas�nda 3. Tip uygarl�k
kategorisine sokanlar da olmu�tur. Asl�na bak�l�rsa, hen�z
Quasarlar�n da ne oldu�u tam olarak bilinmemektedir. �zet
olarak, Carl SAGAN t�m bu ara�t�rmalar i�in �unlar� s�ylemeden
edememi�ti: �Ba�ta Frank DRAK�in ki gibi, �nc�
ara�t�rmalar bizim medeniyetimiz i�in b�y�k potansiyel de�ere
sahiptir.�
Von HOERNER�e g�re, ba�ka bir
uygarl�ktan gelecek sinyallerin do�as� iki bak�mdan
tan�nabilir(2):
1- Hizmet ettikleri ama� bak�m�ndan, 2- En
ekonomik yay�n kanal� olmas� bak�m�ndan.
Kar��la�aca��m�z �� Tip Sinyal Olabilir:
Onlar�n TV ya da radyo vericilerinden gelen yerel yay�nlar,
ba�ka medeniyetlerle yapmakta olduklar� g�r��me yay�nlar�,
kendileriyle hen�z ba�lant� kurmam�� bulunan medeniyetlerin
dikkatlerini �ekmek �zere yapt�klar� yay�nlar�n anons
sinyalleri.
Bir anons sinyalinin en �nemli karakteri, dikkat �ekmesi
yan�nda, ayn� zamanda ekonomik olmas�d�r. Bu ama�la
kullan�lacak enerji t�ketimi ve ba�ka kaynaklar minimum
d�zeyde olurken, ba�lant� kurulacak uzakl�k maksimum
olmal�d�r. T�m bunlara ra�men, sinyalleri nas�l anlayaca��z?
Hi� ku�kusuz(tamamen olas�l�k d��� olmasa bile�) �ngilizce ya
da T�rk�e bir yay�n alaca��m�z s�z konusu olamaz. Beklide,
sinyalleri g�nderenler fizik �evre olarak bizden tamamen
farkl� bir gezegenin mensuplar� olabilirler. D���nce
�ekilleri, �rf ve adetleri bizim al���k olduklar�m�zdan �ok
farkl� olabilir. �ok �ok olas�d�r ki, gelen sinyallerin zek�
orijinli olduklar�n� bilsek bile, ne demek istediklerini
anlayamayaca��z. Dolay�s�yla, yay�n yapan bir uygarl���n dili
belki de, �ok �ok uzun s�re bizim i�in anlams�z kalacakt�r;
b�ylece de, ileti�im amac�na ula�mayacakt�r.
Bununla birlikte, dil(lisan) yerine resim belki daha yararl�
olabilirdi� Y�ld�zlararas� ileti�imlerde en az�ndan ilk
mesajlar resim olmal�d�r. Bunun ilk uygulamas�n�, ABD�de D�nya
D��� Zeki Hayat konusunda yap�lan ilk bilimsel toplant�da
Prof. Frank DRAKE yapm��t�.
Galaktik Uygarl�klar Aras� Optik Ba�lant�:
�ok dar bir ���k huzmesinin bir
gezegenden bir ba�kas�na g�nderilmesi ilk bak��ta basit bir i�
gibi g�r�lebilir. Oysaki elde mevcut en iyi projekt�rler bile
paralel ���k huzmesi g�nderemezler. Huzme demetini olu�turan
���nlar aras�nda �ok �ok az da olsa(olmazsa olmaz) bir a��
vard�r. Bu a��, d�nya �zerindeki uzakl�klarda yok say�labilir.
Fakat gezegenler ve y�ld�zlararas� uzakl�klar s�z konusu
oldu�unda, i� de�i�mektedir. Olabildi�ince dar bir yar�ktan
g�nderilen bir ���k huzmesi 3000 km� lik bir alana
yay�lacakt�r. Bu projekt�r�n AY�dan d�nya�ya y�neltildi�ini
varsayarsak; bu, d�nyadan saptanamazd�. B�ylece bug�n elimizde
bulunan optik projeksiyon teknikleri bu i� i�in yeterli
g�r�nmemektedir(2).
Akla gelen bu zorluklara kar��n, optik ara�lardan hemen
vazge�memeliyiz. ��nk� bu konuda �al��an ara�t�r�c�lar
MASER(Microwave Amplification by Stimulates Emission of
Radiation) ve LASER(Light Amplification by Stimuladet Emission
of Radiation) ���nlar�n� bu ama�la denemi�lerdir. B�yle bir
LASER ���n� AY�a y�neltildi�inde, AY �zerinde 20 km��lik bir
alan ayd�nlat�rd�. Nas�l ki bu �al��malar hem ABD�de, hem de
eski Sovyetlerde y�llar �nce yap�lm��t�. Hatta d�nyadan
g�nderilen LASER radyasyonu AY�a �arpt�r�l�p, tekrar d�nyada
yakalanm��t�.
Y�ld�zlararas� ba�lant� amac�yla, LASER�i ilk kullanan
Amerikal� fizik�i(Massachusets Teknoloji Enstit�s��nden) C. H.
Townes ve R. N. Schwartz olmu�tur. Bunlardan Townes, maser�le
ilgili ara�t�rmalar�yla da tan�n�r. B�y�k bir teleskopla bir
laser ���n�n�n yakalanabilmesi i�in, o teleskopun 10 ���k y�l�
uzaklara kadar n�fuz edebilmesi gerekmektedir.
Bizim g�ne� sistemi i�inde gezegenler aras� optik ba�lant�
olas�l���n� ele alacak olursak, ilgin� durumlarla
kar��la��r�z: �rne�in, bir Merihli g�zlemciye d�nya
�zerinde(Ven�s�ten 10 kez daha) parlak bir nokta olarak
g�r�necektir. Bu bak�mdan, galaktik medeniyetlerden �ok,
gezegensel medeniyetler aras�nda optik haberle�meden(�rne�in,
LASER) s�z edilebilir.
Galaksi ��inde Galaktik Medeniyetlerin Da��l�m�:
�H�len Mevcut D�nya D��� Zeki Hayat�
Konferans�, Ulusal Radyo-astronomi G�zlemevi�nde, Kas�m
1961�de Ulusal Bilimler Akademisi taraf�ndan d�zenlenmi�ti.
A�a��daki b�y�k form�l�n n�vesi o konferansta ortaya at�lm��
ve sonradan Eyl�l 1971�deki(Sovyet Byurakan G�zlemevi�nde)
Uluslar aras� D�nya D��� Medeniyetlerle Haberle�me
Konferans��nda geli�tirilmi�tir.
N:
Mevcut teknolojik medeniyetlerin say�s�.
R:
Galaksi i�inde y�ld�z olu�um oran�.
Gezegen sistemleri bulunan y�ld�z oran�.
Her gezegen sisteminde ortalama gezegen say�s�.
Bunlar�n aras�nda, �zerinde ya�am geli�ebilecek gezegen oran�.
�zerinde
zeki ya�am bulunan gezegen oran�.
:�zerinde
bir medeniyet geli�mi� gezegen oran�.
L: Medeniyetin
hayat s�resi.
ya
da
Bu form�le g�re, galaksimizde
her 100(bin) y�ld�zdan birinin �zerinde ileri bir medeniyet
ta��yan bir gezegeni olacakt�r. B�ylece bir medeniyete en
olas� uzakl�k birka� y�z ���k y�l� olmaktad�r. Bu uygulama
�nl� astrofizik�i Frank DRAKE�e aittir.
S.V. HOERNER�e g�re, galaktik medeniyetler aras�nda olas�
uzakl�k ��yle hesaplan�r:
V :
Halen gezegenlerinde ileri medeniyetleri olan y�ld�z say�s�.
Hayata canl�l��a elveri�li olan y�ld�zlar�n say�s�.
T :
En ihtiyar y�ld�z�n ya��.
T0 :
Bir gezegen sisteminin olu�umuyla, �zerinde bir medeniyetin
ortaya ��k��� aras�nda ge�en zaman.
T :
Y�ld�z
olu�um oran�(bu oran bir �T� periyodu boyunca
sabit kal�r).
Bu yoldan hareketle Von HOERNER, her 3 milyon y�ld�zdan
birinin, �zerinde zeki ya�am olu�mu� bir gezegeni bulundu�unu
ifade etmi�tir. Galaktik medeniyetler aras�nda ortalama
uzakl�k ise 1000(bin) ���k y�l� kadard�r.
d =
�ki kom�u medeniyet aras�nda ortalama uzakl�k.
360 parsec(yakla��k 1000 ���k y�l�).
d0=
Kom�u iki y�ld�z aras�nda ortalama uzakl�k.
V=
Halen gezegenlerinde ileri medeniyetleri olan y�ld�z say�s�.
Sonu� olarak, bug�n Samanyolu
galaksimizde bulundu�u tahmin edilen, bizden daha ileri
medeniyetlerin say�s� 50.000 ila 1 milyon aras�nda
de�i�ebilir, denmektedir(2).
Teknolojik medeniyetler aras�nda ortalama uzakl�k birka� y�z
���k y�l�yla 1000(bin) ���k y�l� uzakl�k aras�nda
de�i�mektedir.
Otomatik Uzay Ara�lar�yla Y�ld�zlararas� Ba�lant�:
Daha �nceden de belirtti�imiz gibi, 15 ���k y�l� uzakl�k
i�inde(yakla��k bizim g�ne� sisteminin spektrali tipinde)
sadece be� y�ld�z sistemi bulunmaktad�r: Alpha Centauri,
Epsilon Eridani, 61 Cygnus- A, Epsilon Indi ve
Tauceti.
�te
yandan, teknolojik medeniyetler aras�ndaki ortalama uzakl�k,
birka� y�z ya da bin ���k y�l�d�r. Muhtemelen mesk�n
gezegenleri bulunan binlerce y�ld�z var g�r�n�yor(2). Yine
�imdilik �yle g�r�nmektedir ki, d�nya d��� medeniyetlerden
gelen sinyallerden birini yakalayabilmemiz i�in belki de
uzunca bir s�re(Prof. Frank DRAKE�in Ozma Projesi� nde yapt���
gibi) daha pek �ok y�ld�z dinlenecektir. Ancak o zaman, yapay
sinyallerin uzay�n nerelerinden geldi�i anla��labilir.
Derinlemesine bir �Y�ld�z Dinleme Operasyonu�
uygulanmal�d�r. Bug�nk� teknolojik d�zeyimizle, s�z konusu
yapay sinyaleri yakalamam�z olduk�a zordur. Ancak �u olas�l���
da hat�rdan ��karmamal�y�z: Belki de d�nya d��� zeki
uygarl�klar bizim g�ne� sistemi do�rultusunda hi� de
optik/radyo impulslar� g�ndermediler� Onlar kendilerine g�re
baz� nedenlerden dolay�; bizim g�ne�imizi, �evresinde
gezegenler olan say�s�z y�ld�zlar listesinden �imdilik
��karm�� olabilirler.
Daha �nce de belirtti�imiz gibi, d�nyaya en yak�n teknolojik
medeniyetin uzakl��� birka� y�z ���k y�l� ve belki de
1000(bin) ���k y�l�d�r. E�er teknolojik bir medeniyetin
ortalama hayat s�resi; ba�l� bulundu�u y�ld�z�n hayat
s�resiyle s�n�rl� ise, o zaman, sadece bizim Samanyolu
Galaksisinde 1 milyar zeki medeniyetin oldu�unu d���nebiliriz.
�evremizde mesk�n bir gezegeni olan, d�nyaya en yak�n y�ld�z�n
hangisi oldu�unu nas�l bilece�iz? Bu konuda Ronald BRACEWELL
ba�ka bir ba�lant� arac� �neriyor: �Teknolojik bak�mdan
geli�mi� bir medeniyet, herhalde roket�ilik ve �teki uzay
ara�lar� teknolojisinde de geli�mi�tir. Hayat s�resinin
ba�lar�nda, bir medeniyet; kom�usu durumunda olan bir
teknolojik medeniyete y�ld�zlararas� bir otomatik uydu
g�nderebilir, hatta amac�na g�re de istedi�i uygun bir
y�r�ngeye bu uyduyu yerle�tirebilir.�
G�n�m�z d�nyas�nda bile halen uzay teknolojisinde at�l�mlar
olup durmaktad�r. Bu konuda AY�la ilgili olarak; Luna III,
Zond III, Ranger IX, Luna IX, Ven�s ve Mars�la ilgili olarak
da Maniner II ve II. Ven�s III say�labilir. Bu otomatik
uydular�n hareketleri d�nyadan kontrol edilmekte ve gerekli
y�r�nge ayarlamalar� yap�labilmektedir. Yak�n bir gelecekte,
gezegenler �evresinde dola�an yapay uydular elbette ki
yap�lacakt�r.
Gezegenlerden sonrada s�ra, elbette ki kom�u y�ld�zlara
gelecektir. Bunlar bir bak�ma; minik minik de olsa, yapay
gezegenler olacakt�r. G�ne�imizden 100 ���k y�l� uzakl�klarda
bulunan mesk�n gezegenli y�ld�zlardan birinin �evresine yapay
bir uydu g�ndermek i�in(2 x 105 Km/sn)�lik bir
h�z�n elde edilmesi gerekmektedir.
Bug�n d�nya teknolojisi i�in bu, olduk�a b�y�k bir h�zd�r; ama
yine de ���k h�z� kadar de�il� B�yle bir otomatik uydu,
i�indeki aparatlar�n �al��mas� i�in gerekli olan enerjiyi,
hedef y�ld�zdan alacakt�r. Madem ki, b�yle bir uzay arac�;
enerjisini gittik�e yakla�makta oldu�u y�ld�zdan alacakt�r,
onun g�nderdi�i sinyal, d�nyadan g�nderilen sinyalden daha
g��l� olacakt�r. Ayr�ca, ara�tan g�nderilecek(gelecek)
sinyaller, d�nyadan g�nderilecek olan sinyallere oranla hedefe
ula�mak i�in daha az bir yol kat edecektir. B�yle bir ara�tan
gelen sinyallerin kayna�� (daha yak�n olmas� bak�m�ndan)
d�nyaya oranla daha kolayl�kla hedef medeniyet taraf�ndan
saptanabilecektir. Bu �ekilde, d�nya d��� bir toplum, uzak bir
uygarl�ktan bir haberciyi fark etmi� olacakt�r. B�yle bir
ke�ifte bulunur bulunmaz da, kendi olanaklar�yla yo�un bir
ara�t�rmaya giri�ecektir: Benzer �ekilde, onlar da kar�� bir
uyduyu(otomatik uzay arac�n�) g�nderebilirler. Bu �ekilde,
aralar�nda birka� 10 ���k y�l� uzakl�k bulunan iki teknolojik
medeniyet aras�nda ba�lant� kurulmu� olacakt�r. |