|
�nsan v�cudunun mikro kozmik d�zeydeki faaliyetinden, �zerinde
ya�ad��� d�nyan�n bir �l��deki makro kozmik faaliyetine uzanan
k�sa bir seyahate ��kt���m�zda, ya�ant�m�z�n nas�l bir kaotik
sistem i�erisinde olu�tu�unu g�zlemlememiz m�mk�nd�r. �yle ki;
kalp at��lar�m�zdan d���nce sistemimize, oradan da d�nyam�z�n
meteorolojik yap�s�na uzanan muazzam bir kaos egemenli�i ile
kar��la�arak �a��rabiliriz. Israrla belirtmekte fayda
var ki, burada s�z edilen "kaos",
d�zensizlik ve karga�a anlam�na gelmiyor, sadece bilim
d�nyas�n�n de�i�ik bir yap�y� a��klamak i�in kulland��� �zel
bir terim.
Bedenimizin
i� yap�s� ve belli ba�l� organlar�m�z �zerine yap�lan bilimsel
ara�t�rmalar g�steriyor ki, t�pk� do�an�n di�er bir�ok
atom alt� sistemlerinde oldu�u gibi, insan bedeni de kaotik
sistemlerle i�lemektedir. �rne�in, insan beyninin �al��ma
sistemini incelemek i�in yap�lan ara�t�rmalar, d���nce
faaliyetinin art���yla beyin dalgalar�n�n giderek kaotik bir
yap�ya b�r�nd�klerini g�steriyor. Beyin dalgalar�, n�ronlar�n
ate�lenmesi ile ortaya ��kan elektrik sinyalleridir. Beyin
dalgalar�, deneklerin elektro ansefalografa ba�lanmas� ve bu
aletin ekran�nda �izgilerin belirmesiyle tespit edilmektedir.
BEY�N KASIRGALAR OKYANUSU
 �nsan
beyni adeta bir kas�rgalar okyanusu gibidir. D���nme derecesi
artt�k�a kas�rgalar�n �iddeti artar ve giderek karma��k bir
g�r�n�m sergilemeye ba�larlar. Beyindeki bu kaotik i�lemler
b�t�nl���n� anlamak i�in yap�lan deneylerden biri de �udur:
Bu
�al��mada denekler �nce elektro ansefalografa
ba�lan�yorlar, kendilerinden hi�bir �ey d���nmemeleri isteniyor
ve beyin dalgalar� kaydediliyor. Daha sonra deneklerden
700'den geriye do�ru yedi�er yedi�er saymalar� isteniyor ve
beyin dalgalar� kaydediliyor. G�r�l�yor ki, geriye sayarak
d���nen deneklerin beyin dalgalar�n�n elektro ansefalograf
(EEG) �izgileri dinamik art��lar kaydediyor ve giderek �nceden
tahmin edilmesi imkans�z bir ak�� i�ine giriyorlar.
Bunun
gibi, bu konuda yap�lan ba�ka bir ara�t�rmalar�n sonu�lar� da
�ok ilgin�tir. Bu deneyde sara hastalar�n�n kriz durumundaki
EEG �izgileri kaydedilmi� ve normal insanlar�n EEG
�izgileriyle kar��la�t�r�lm��. Ortaya ��kan sonu� son derece
ilgin�: Sara krizi s�ras�nda beyin dalgalar� daha d�zenli ve
periyodik bir hal almaktad�r.
Bu t�r deneyler bilim
adamlar�na, beynin asli d�zeninin kaotik oldu�u ve ancak
hastal�kl� gibi ola�an�st� durumlarda, d���nce ak���n�n
d�zenli bir hale b�r�nd���n� g�stermi� oldu.
Beyin �zerinde
yap�lan deneylerin d���nda, kalple ilgili olarak yap�lan
ara�t�rmalarda, sa�l�kl� bir kalbin vuru� d�zensizli�inin,
sa�l�ks�z olan bir kalbe g�re daha kaotik oldu�u g�zlemlendi.
Bu ara�t�rmalara g�re, sa�l�kl� bir kalp, vuru�lar�n� belirli
bir aral�ktaki frekanslar i�erisinde devaml� olarak
de�i�tirmektedir. Kalp ya�lan�p, hastalanmaya ba�lad�k�a
vuru�lar d�zensizli�ini kaybedip daha periyodik olmaktad�r.
BEDENDEK� KAOT�K ETK�
Bedenimizde
varolan kaotik sistemi iyi anla��l�rsa baz� temel bilgiler
yerli yerine oturabilir. Peki ama beynimiz ya da kalbimiz
neden kaosa gerek duyuyor? "Sa�l�kl�
olmak i�in" diye yan�tl�yor, bu konu �zerinde
�al��an Ary Goldberger ve ekliyor:
"�evrenizdeki
�artlar sizi de�i�ik hareketler yapmaya zorluyor. E�er siz
periyodik ve monoton bir dinami�e sahipseniz, �evrenizdeki
d�zensizli�e uyum sa�layamazs�n�z. �evreye uyabilmenin ve
gerekli esnekli�e sahip olman�n tek yolu kaostur. Kaos;
d�zenli, kontroll� bir d�zensizlik i�erir."
ilgin� de�il mi?
Her ne kadar burada ara�t�rmac�n�n
s�yledikleri kendi �znel d���ncelerini yans�t�yorsa da, yine
de gelecekte kaos �zerine yap�lacak ara�t�rmalar�n g�ndelik
hayat�m�za dek inebilecek etkilerini �imdiden tahmin
edebilmemizi kolayla�t�rmaktad�r. �nl� d���n�r Fritjof
Capra ise "D�n�m Noktas�" adl� kitab�nda bu konuda s�yl�yor:
 "Sa�l��a
sistemler a��s�ndan bak��, hayata sistemler a��s�ndan bak��a
ba�l�d�r. G�rd���m�z �zere, canl� organizmalar y�ksek derecede
bir kararl�l��a sahip, kendi kendini organize eden
sistemlerdir. S�z konusu kararl�l�k tamamen dinamik olup
kesintisiz, birden fazla ve birbirine ba�l� dalgalanmalarla
ifade edilmi�tir. B�yle bir sistemin sa�l�kl� olabilmesi i�in
�evresiyle etkile�imde bulunmas�, �ok say�da se�me hakk�na
sahip ve esnek olmas� gerekmektedir. Bir sistemin esnekli�i,
ho�g�r� s�n�rlar� i�inde ne kadar �ok de�i�kenin dalgalan�p
durdu�una ba�l�d�r. Daha dinamik bir organizma grubu,
esnekli�inin de artmas�n� gerektirir. Esnekli�in do�as� ne
olursa olsun, fiziksel, ruhsal, toplumsal, teknolojik ya da
ekonomik o sistemlerin, �evrenin de�i�melerine uyarlanma
yetenekleri i�in esast�r. Esnekli�in
yitirilmesi sa�l���n yitirilmesi anlam�na gelir."
Fritjof Capra'n�n
g�r��lerine kat�lal�m ya da kat�lmayal�m, bu, esneklik ve
uyumun gelecekte olduk�a ilgin� ara�t�rmalara konu olaca��
ger�e�ini de�i�tirmiyor.
"Anla��ld��� kadar�yla do�an�n dinamikleri hakk�nda
��renece�imiz daha �ok �ey var."
|