SAKLI DE��KENLER

Albert Einstein ve ba�kalar� bu d��nceyi ara�t�r�rken, genelde kabul g�ren olas� baz� �zel fakt�rlerin yan�nda, ba�ka fakt�rlerin de varl��n� g�z �n�nde bulunduruyorlar ki, bunlar Kuantum sistemini belirlemektedir. Bu ekstra determinizme edici fakt�rlere o, "sakl� de�i�kenler" ismini verdi. ��nk� bunlar, al��lagelen Kuantum reaksiyonlar� i�erisinde etkin olan enerji, yo�unluk ve ak�m gibi kesinlik i�erisinde �l��lebilir fakt�rler de�ildi. Belirli bir Kuantum reaksiyonunda etkin olan fakt�rlerin de�erlerinin bilinmesi �art�yla bug�ne kadar uyguland�� gibi sadece statik/ dura�an/ de�i�mez metotlar� kullanmak yerine, meydana gelen her bir reaksiyonun belirli formunu �nceden belirlemek daha uygun d��er.
Matematik�i ve fizik�i John S. Bell �vg�ye de�er bir teorik �al��mas�nda, �ayet sakl� de�i�kenler ger�ekten varsa, bunlar�n lokal olmamas� gerekti�ini �ne s�rd�. Fizikte de�i�kenler; ancak belli bir zamanda ve tan�mlanm�� bir yerde olduklar� kesinlik i�erisinde belirtilebiliyorsa, lokal olarak tan�mlanmaktad�r. Saptanamaz de�i�kenler, mekan s�n�rlamas� olmaks�z�n, �a��rt�c� bir bi�imde zaman� a�an kapsay�c� kar��l�kl� reaksiyonlar sergilerler.
Lokal (saptanabilir) �zellikleri olan sistemlerde m�mk�n olmayan bu t�r bir at�l�m, teorik olarak saptanamaz �zelliklere sahip sistemlerde zaman ve mekan�n �tesinde kar��l�kl� etkile�im g�sterebilir. Cesaretli bir hipotez, sakl� de�i�kenler teorisinin �nde gelen savunucular�ndan David Bohm, kitab� Wholeness and the Implicate Order'de (B�t�nsellik ve Sakl� D�zen), Kuantum reaksiyonlar�n�n t�m�n�n ilke olarak kar��l�kl� etkile�im arac�l��yla kendi sakl� de�i�kenlerinin arac�l��yla, zaman ve mekan� a�arak birbirine ula�abilir oldu�unu s�yl�yor. Bu, Evon Harris Walker'e teorik mekanizmay� getirdi. Mekan ve zaman� a�an kapsayan �zelliklere sahip DDA'y� a��klayabilmek i�in buna ihtiyac� vard�.

Parapsikoloji �n�ndeki bu f�rsat� ka��rmad� ve Retro-PK denilen, zaman� a�an �zel bir t�r Psikokinezinin varl��n� tahmin etti. Bunun s�ra d�� zellikleri, Kuantum fiziksel �l��m sorunu ile ili�kilendirildi�inde daha iyi anla��lacakt�r. Yirmili-otuzlu y�llarda Kuantum fizi�i geli�tirildi�inde, bug�n dahi bilimsel tart��malar�n� �eli�kilerin nesnesi olan bir sorun ortaya ��kt�; Kuantum fizi�inin �l��m sorunu. Durum a�a�� yukar� ��yle;
Kuantum reaksiyonlar�n� tarif eder matemati�in yak�ndan incelenmesi �unu gerektiriyor; bilardo toplar� �rne�inde g�sterildi�i gibi, sonu�lar probabilistiktir. Fakat "Kuantum-bilardo topu-�arpmas�n�n" iyi d��n�lm�� matematiksel niteli�inin anlam�, top pozisyonunun asli �l��m� ger�ekle�tirilemedi�i m�ddet�e tan�mlanamaz olmas�d�r. ��te tam burada Kuantum d�nyas�n�n yasalar� sa�l�kl� insan akl� taraf�ndan izlenemez hale geliyor. Bu durumda hakiki bir �l��m ger�ekle�tirilinceye kadar top, m�mk�n olan t�m a�� yollar�nda e�zamanl� olarak geri d�ner! Fizik�ilerin, akl�n� tamamen kaybettikleri izlenimini �nlemek i�in, �u anla��l�r k�l�nmal�d�r. Onlar, Kuantum sisteminin her bir �l��m� ya da g�zlemi alt�nda, a�� yollar�ndan ge�erli olan sadece bir tek olas�l�k oldu�u, hipopetik "Kuantum bilardo topunun" karma��k durumunun olas� her y�ne a��lmas�n�n asla m�mk�n olmad��n� belirtiyorlar.

Bir ba�ka analoji, bu bilimsel i�eri�in karma��kl��n� anla��l�r k�lmak i�in yard�mc� olabilir. Buzdolab�n�n kap� raflar�ndan birisinin i�erisine yerle�tirilmi� bir yumurta d��n�n. Yumurta, kuantum sistemini temsil etmektedir. Durumlar, yumurtal�ktaki �ukurlar�n pozisyonlar�yla temsil edilmektedir. Kapal� bulunan buzdolab� kap�s� i�erisindeki bir yumurtan�n pozisyonu saptamas�; lokalli�i a��s�ndan belirsizdir. Bu demektir ki, yumurtan�n belli bir yumurtal�k �ukuru i�erisinde yer ald�� iddia edilemez. O, e� zamanl� olarak t�m �ukurlarda yer alabilir. Ancak, g�zlem ve �l��mde bulunabilmek i�in, kap� her a��ld��nda yumurta orada, as�l yerinde.
Nas�l ki buzdolab� i�erisinde ne olup olmad��n�n ara�t�r�lmas� ve bilinmesi i�in onu a�mak gerekiyorsa, ayn� �ekilde Kuantum sistemlerinin sakl� de�i�kenleri de tespit edilmeli; yoksa kuantum sistemlerinin �l��mler aras�ndaki durumu, ayn� kapal� bir buzdolab� gibi belirsizlik g�sterir.