DALGA VE PAR�ACIK �K�L��

Kuantum fizi�inin maddenin do�as�yla ve belki de kendi varolu�uyla ilgili �nermesi en devrimci ve bizim a��m�zdan da en �nemli olan�d�r. �nermenin temeli dalga/par�ac�k ikili�ine dayan�r. Dalga/par�ac�k ikili�i b�t�n varl�klar�n atom-alt� seviyede ya �ok ufak bilardo toplar� gibi par�ac�klardan ya da deniz �zerindeki dalgalar gibi dalgalardan olu�ma durumudur.
Kuantum kuram�n�n �ne s�rd�� par�ac�klar ayn� anda hem dalga hem par�ac�kt�r �nerisinin Newton fizi�ine uygulanabilmesi m�mk�n de�ildir.
Newton fizi�inde g�zle g�rd��m�z t�m varl�klar�n en k��k ve b�l�nmez par�as�na atom dendi�ini ve bunlar�n birbirlerini �ekip, itti�ini ve s�rekli birbirlerine �arpt�klar�n� biliyoruz. Bunlar her biri uzay ve zamanda kendine ait yeri kaplayan, birbirinden ayr�, kat� olu�umlard�r. Di�er yandan, dalga hareketleri ise, ��k dalgalar�nda oldu�u gibi eterimsi u�ucu bir zemindeki titre�imler gibidir. Newton'un fizi�inde hem dalgalar�n hem de par�ac�klar�n rol� vard�r, ama par�ac�klar�n daha temel oldu�u ve her bir par�ac��n maddeyi olu�turdu�u d��n�lm��t�r.
Kuantum fizi�i i�in ise, hem dalga hem de par�ac�k ayn� derecede temel unsurlard�r. Her biri maddenin beliri� yollar�ndan biridir ve maddeyi ikisi birlikte olu�turur. Hi�biri kendi i�inde tamamlanm�� de�ildir ve ikisi birden bize bir ger�eklik tablosu �izmek durumundad�r. Bu da, asla ikisine birden ayn� anda net bir �ekilde bakamayaca��m�z anlam�na gelir. Bu durum, kuantum kuram�nda Tamamlay�c�l�k ilkesi kadar �nemli olan Heisenberg'in Belirsizlik ilkesinin �z�d�r.

BEL�RS�ZL�K �LKES�
Belirsizlik ilkesine g�re dalga ve par�ac�k tan�mlamalar� birbirlerine engel olurlar. Varolu�un tam anlam�yla anla��lmas� i�in her ikisinin de ayn� anda ula��l�r olmas� gerekirken, belli bir zamanda ancak birisine ula�mak m�mk�nd�r. Bu durumda, ya elektron par�ac�k konumundaysa onun kesin durumunu, ya da dalga konumundaysa momentumunu (h�z�n�) �l�ebiliriz. Fakat asla ikisini birden ayn� anda �l�emeyiz.
Elektronlar�n �o�u ve atom alt� varl�klar, ne tam anlam�yla par�ac�k, ne de dalgad�rlar; onlar daha �ok "dalga paketi" diye adland�r�lan, ikisinin mu�lak kar��m�d�r. Bu nokta, dalga ve par�ac�k ikili�inin ve kuantum gizeminin devreye girdi�i yerdir. Dalga ya da par�ac�k de�erlerini �l�erken ula�mak istedi�imiz as�l �l��, ikili�in ortak de�erleri nedeniyle her zaman i�in g�zden ka�acakt�r. Dalga paketinin �l��m�nden umaca��m�z en iyi sonu�, durumu ve h�z�yla ilgili tam olarak belirlenemeyen bir de�er olacakt�r.
Bu belirlenemezlik olgusu Belirsizlik ilkesinin kaynakland�� yerdir. Koca bir kazan �orba i�erisindeki �eyler gibi, hi�bir �eyin sabit ve tam anlam�yla �l��lebilir olmad�� ve her �eyin belirsiz, sanki hayaletvari, kolay anla��lamayacak olma olgusudur ve Newtoncu determinizmdeki her �eyin sabit, belirli ve �l��lebilir olma olgusunun yerine konmu�tur.
Nas�l ba�ka bir insan� asla tam anlayam�yor, ne kadar d��nsek de onun �z�n� bir t�rl� kavrayam�yorsak temel par�ac�� da anlayamay�z. Baz� kuantum kuramc�lar�, ki bunlar aras�nda Niels Bohr ve Heisenberg gibi �ok �nemli kuramc�lar da vard�r. Ger�ekli�in temelde belirsiz oldu�unu, bilinen g�nl�k ya�am�m�za bir taban olu�turacak sabit ve net hi�bir �eyin olmad��n� ileri s�rm��lerdir.
Ger�eklikle ilgili her �ey bir olas�l�kt�r ve �yle kalmaya da mahkumdur. Bir elektron bir par�ac�k olabilir, bir dalga olabilir, ya da falanca y�r�ngede olabilir, yani her �ey olas�l�k dahilindedir. B�yle �eyleri ancak verili bir durum i�indeki genel s�n�rland�rmalar dahilindeki en m�mk�n olas�l�klar� dayanak alarak �nceden tahmin edebiliriz.
Ger�ekli�in asl�nda bir�ok olas�l�k i�erdi�ine dayanan bu g�r��le bizler kuantum kuram�n�n yan�tlanmam�� ana sorusuyla ba� ba�a kalm�� oluyoruz: "Bu d�nyada herhangi bir �ey nas�l olur da hakiki ya da sabit olabilir?"

Bu Newton'un, yeni olan hi�bir �eye yer olmayan, bir makine gibi t�k�r t�k�r i�leyen evrenindeki a�maz�n tam tersidir. Newton'u okurken, "herhangi bir �ey nas�l olur?" diye sormam�z gerekir. Kuantum mekani�inin Bohr-Heisenberg yorumundaki en b�y�k sorun ise, "herhangi bir �ey nas�l varolur?"dur. Oysa ki, salt kat� mekanistik bir evren olamayaca�� gibi, ger�eklikle ilgili her �eyin olas�l�k kapsam�nda oldu�u tesad�fi bir evren de yoktur. Yarat�c� G�c�n yasalar�yla belirlenmi�, yarat�lm�� ve kendi kendini ola�an�st� bir d�zenle koordine eden "Ruhsal Evren" kavram�n� alg�lamaya �al��makta ve onun g�nl�k ya�amdaki izlerini bulup, uygulamaya �al��makta b�y�k yararlar vard�r.
Einstein'�n izinden giden bir grup co�kulu kuantum kuramc�s�, b�ylesine belirsiz ve olas�l��a dayal� bir ger�ekli�in insan�n alg�lama s�n�rlar�n�n �tesinde oldu�unu savunmu�lard�r. Einstein "Tanr� evrenin varolu�u �zerine zar atmaz", diyerek evrenin bilinmez kurallarla i�lemesine izin vermeyece�i g�r�� olduk�a ger�e�e yak�n ve asl�nda metafizik bir g�r��t�r. Bilimle metafizik aras�ndaki k�pr�lerin kurulmas� bu y�zden �ok �nemlidir. Bilim varolu�la ilgili temel sorulan a��klayamaz. Bu sorulara yan�t aramak bilimin disiplini dahilinde de�ildir. Ancak unutulmamal�d�r ki, bilimin laboratuarda elde etti�i sonu�lar ancak ruhsall�kla birle�irse bir anlam ve derinlik kazan�r.