|
K�lt�rel K�reselle�menin Maddi-Manevi Art� ve Eksileri
Bu
yaz� dizisindeki konumuz son zamanlarda s�rekli konu�ulan
k�reselle�me ve �zellikle k�lt�rel k�reselle�me olacakt�r.
K�reselle�me kavram� yeni olsa da k�reselle�me olgusuna yeni olarak
bakmak hatal� bir sonuca ula�mam�z� sa�lar. K�reselle�me, bilgi
�a��nda ortaya ��km�� olan do�al bir sonu�tur. Bilgi �a�� ise 2.
d�nya sava�� ile ba�lam��t�r denilebilir. �u halde k�reselle�menin
yakla��k 60 y�ll�k bir ge�mi�i vard�r.
�kinci d�nya sava�� haberle�mede, dolay�s�yla elektronik
teknolojisinde b�y�k at�l�mlar�n, yeni bulu�lar�n �a�� olmu�tur.
Radar fikrini uygulamak i�in gerekli �n �al��malar� yapan dahi
m�hendis Nicola Tesla�d�r. Daha 1917 y�l�nda radar�n hangi
ama�lara y�nelik olarak kullan�labilece�ini ileri s�rm��t�r.
Sonralar�, radar harp arac� olarak 1930�lu y�llarda kullan�ma
girmi�tir. 1939 y�l�nda Almanya taraf�ndan geli�tirilen havadaki
d��man u�aklar�n� saptama radar� Freya 125 km menzil i�inde olduk�a
�nemli bir bilgi kayna�� olmu�tur. Keza telefonun yayg�n olarak
k�talar aras�nda kullan�l��� da ayn� y�llara denk d��er. Amerika ile
Avrupa aras�nda deniz alt�ndan telefon hatt� d��enmesi 1927 y�l�nda
olmu�tur.
�nsanlar-aras� ileti�imin h�zlanmas� bir yandan bilgi ak���n�
kolayla�t�r�rken di�er yandan eksik ve yanl�� bilgi ak���n� da
sa�lam��t�r. B�ylece kavramlar ve de�erler anlam kayb�na u�ram��,
bilgi s��la�m��t�r. Bilgi ak���n�n h�zlan��� ile birlikte d�nyada 3
t�rl� k�reselle�me ba�lam��t�r.
1.
Siyasi
k�reselle�me. Bu t�r
k�reselle�me �zellikle 1990 y�l�nda Berlin duvar�n�n y�k�lmas� ile
ortaya ��kan tek kutuplu d�nya olgusudur. Halen i�inde ya�amakta
oldu�umuz y�llar tek kutuplu bir d�nya g�r���n�n ABD taraf�ndan t�m
d�nya �lkelerine siyasi sistem olarak kabul ettirilmek istendi�i
d�nemdir. Bu bask�y� en �ok hisseden �lkeler, i�inde bulundu�umuz
Orta Do�u b�lgesi �lkeleridir.
2.
Ekonomik
k�reselle�me. Siyasi ve
ekonomik k�reselle�me aras�nda ay�r�m yapmak olduk�a zordur. Zira,
biri di�erine destek olmaktad�r. Uluslararas� �irketler ve �rg�tler
ekonomik g��lerini geni�letmek i�in s�n�r tan�mamakta ve g��lerini
artt�r�p ��karlar�n� korumak i�in her t�rl� arac� kullanmaktad�rlar.
Bu �irketler i�in �ticaret ahlak�� diye bir kavram olmad���
gibi, �g�c� g�c�ne yetene� zihniyeti i�inde vah�i bir
kapitalizm uygulamaktad�rlar. G�n�m�z�n ekonomisinde �g��l� g��s�z�
piyasadan siler� anlay��� h�k�m s�rmekte, adeta orman kanunu ge�erli
olmaktad�r.
3.
K�lt�rel
k�reselle�me. Bu konu
benim �zerinde durmak istedi�im konudur. Zira bir k�lt�r�n
de�i�imini izlemek ve faydal� etkileri kabul edip zararl� etkilerden
korunmak, gidi�at�n ve g�ncel �artlar�n fark�nda olmak demektir.
��te, bu bak�mdan fark�ndal��� artt�rmak her ayd�n ki�inin, hem
kendine hem de �evresine kar�� duydu�u sorumlulu�un bir �l��s�
olarak de�erlendirilmelidir.
K�lt�rel k�reselle�menin ilk fark�na varan ki�ilerin ba��nda Avrupal�
d���n�rler ve yazarlar gelir. 1933 y�l�nda Arnold Toynbee,
Bir Tarih �ncelemesi adl� eserinde modern d�nemin I. D�nya
Sava��yla sona erdi�ini bundan sonraki d�nemin Postmodern d�nem
oldu�unu ileri s�rerek ilk kez postmodern terimini kullanm��t�r.
Postmodern d�nemin d���n�rleri, k�lt�rel k�reselle�meyi �nceden
g�r�p do�ru ve
�nemli saptamalarda bulunmu�lard�r. Postmodern yakla��m klasik
bilimi ve bilgiyi temelden sorgulam��, ya da ba�ka deyi�le
epistemolojiye yeni bir tan�m getirmeye �al��m��t�r. Postmodern
ele�tirilerin ve sorgulamalar�n ne olduklar�na ��yle bir bakal�m.
18
ve 19. y�zy�llarda geli�en
ayd�nlanma �a��
akla duydu�u
sonsuz
g�ven dolay�s�yla, bilim arac�l���yla insanlar�n her sorununu
��zmeyi vaad etmi�, ak�l ve mant�k yard�m�yla her t�rl� soruya yan�t
getirilebilece�i inanc�n� a��lam��t�r.
Fakat ak�l ve mant��� her t�rl�
bilginin �ekillendiricisi olarak kabul etmek, bir felsefe de�il bir
ideoloji olmaktad�r. Zira ideoloji, k�s�tlay�c�, inan� i�eren, tek
y�nl� bir bak�� a��s�d�r. ��te bu tek y�nl� mant��a olan k�r�-k�r�ne
ba�l�l�k k�lt�rel k�reselle�menin en g��l� silah� haline gelmi�tir.
Bu yakla��mda nesnellik �ne ��km�� ve sezgiler ile i�e bak��
k���msenmi�, onlar�n bilimde yer alamayacaklar� savunulmu� ve d��
g�zlemle deney esas tutulmu�tur.
2. d�nya sava��na kadar s�ren bu
�a�a Modern �a� diyebiliriz. 2. d�nya sava�� sonras� ise
modern �a��n yava� yava� g�zden d��meye ba�lad��� d�nemi olu�turur.
G�n�m�zde halen bu �eli�kili d�nemi ya��yoruz. Bir yanda ak�l ve
mant���n eseri olan teknolojik geli�melerin, di�er yanda sezgi ve
mistik g�r��lerin filizlenip g��lendi�i bir �a�. Bu d�nem ara bir
�a� olarak g�r�lebilir. Yani sa� ve sol beyin yakla��mlar�n�n
bar��mad��� bir �a�. Genelde sa� beyin b�t�nsel sezerek alg�lar. Sol
beyin ise ay�r�p par�alara b�lerek alg�lar. Bu bak�mdan dil ve
matematik yetisi sol beyinde, resim ve m�zik yetisi sa� beyindedir.
|