K�lt�rel K�reselle�me (4)

Do�. Dr. Haluk BERKMEN

S�M�LAKR NED�R? (M�� gibi ya�am!)

  �nsanlar bilgisayarlarla kurduklar� ba�lant�larda kendi ger�ek isimlerini, karakterlerini ve cinsiyetlerini gizleyerek �m�� gibi� yap�yorlar. ��te bu m��-gibi ya�am �ekline ve g�r�nt�lerine �sim�lakr� ad� veriliyor demi�tik bir �nceki yaz�da.

  Bilgisayarlardan bize, yani ana dili �ngilizce olmayanlara, yap�lan bir di�er k�resel sald�r� dil sald�r�s�d�r. E-posta yazacaksan�z T�rk�e harflerin bir�o�unu bulam�yor ve kullanam�yorsunuz. Ayr�ca, terimler ve bilgiler de �ngilizce. Bilgisayar uzman� olmak i�in mutlaka �ngilizce bilmek gerekiyor. Gen�lere ��ngilizce bilmezseniz d�nya ile ileti�ime giremezsiniz, geride kal�rs�n�z� �artlanmas� yap�l�yor. �ngilizce bilmek adeta bir �n �art haline getiriliyor.

  Sadece gen�ler de�il, �irketler ve i� yerleri dahi �ngilizce isim takmaktan ve �ngilizce s�zleri reklamlar�na eklemekten adeta �eref duyuyorlar. �r�nlere yabanc� isim takmak yeni moda oldu. T�rk�e sanki utan�lacak bir dil haline getirildi.

  Bir di�er sanal ger�eklik cep telefonlar� ile ya�ant�m�za girmi� durumda. Eskiden sabit telefondan bir kimse ile g�r��t���m�zde o ki�inin nerede bulundu�unu bilebiliyorduk. Telefon ya ev telefonu veya i� telefonu olurdu. Bug�n ise sabit telefonlar�n yerini cep telefonlar� alm�� durumda. Kar��m�zda telefonla konu�tu�umuz insan�n yerini art�k bilemiyoruz. O ki�iye herhangi bir yerde eri�ebiliyoruz. Bunun elbette ki faydalar� ve kolayl��� var. �nsanlar cep telefonlar� sayesinde daha ba��ms�z hale geldiler. Bir haber bekleyen evinde veya i� yerinde beklemek zorunda de�il. Ula�mak da �ok kolayla�t�. Ama o ki�i hakk�nda bildiklerimize bir yeni belirsizlik de eklenmi� oldu. O da, mek�n belirsizli�i.

  Kar��m�zdaki insan kendini nerede tan�mlamak isterse orada oluyor. Yani sanal mek�nda ya�ayabiliyor. Bize yalan bilgi vermek isterse verebiliyor.

  Fakat, cep telefonlar� insanlar� hem ba��ml� hem ba��ms�z hale getirmi�tir. Ba��ml� olmu�lard�r ��nk�, cep telefonu olmadan evlerinden ��kt�klar�nda bir uzuvlar� eksilmi� gibi hissediyorlar. Her ya�ta ve her gelir seviyesinde insanlar�n cep telefonu var. �Cep telefonum yok� deseniz, size tuhaf tuhaf bak�yorlar, �b�yle �ey olamaz, adam bana cep numaras�n� vermek istemiyor� �eklinde d���n�yorlar. Fakat cep telefonu sayesinde insanlar istedikleri yerden ve istedikleri anda konu�abildikleri i�in ba��ms�z olmu�lard�r da denebilir. Ancak, cep telefonu kapal� olsa da ki�inin nerede oldu�unu saptamak art�k m�mk�n. Belli bir s�re �nce kimlerle konu�mu� oldu�unu da ��karmak m�mk�n. Ayr�ca cep telefonlar� kolayl�kla dinlenebiliyor. Yani, ki�isel gizlilik ve �zel ya�am diye bir �ey kalmam�� durumda. Ba�ka bir isim alt�nda al�nan cep telefonu dahi izlenip dinlenebiliyor. �nemli �ah�slar�n gizli bir telefon g�r��mesi yapabilmesi son derece zorla�m�� hatta imk�ns�z hale gelmi�tir. Daha da vahim olan durum bu ileti�im a��n�n kontrol�n�n kendi elimizde olmay���d�r. �leti�imin �zelli�ini ve ki�isel bilgilere sahip olma �zg�rl���n� yabanc� g��lere teslim etmi� durumday�z. Hem bilgisayarlarla aktar�lan bilgiler, hem de telefon g�r��meleri kay�t ediliyor, okunuyor veya ar�ivleniyor. �lerde gerekir diye �zel bilgiler saklan�yor.

  Ayr�ca, ileti�imi sa�layan uydular bize ait de�ildir ve bu yabanc� g��ler her an haberle�me a��m�z� ��kertebilecek g�ce sahiptirler. Bir ileti�im uydusu devre d��� kalacak olursa �lkede hem televizyon a�� hem de telefon a�� ��ker. Son g�nlerde T�rk Telekom �irketinde olu�an grev ile birlikte baz� �nemli hatlar�n kesildi�ini ve ileti�imde aksakl�klar ya�and���n� ��reniyoruz.

  K�lt�rel k�reselle�me dilimizi de yozla�t�rmak �zeredir. Cep telefonlar�nda yaz�lan mesajlar acayip bir �zel dil olu�turmu� durumdad�r. Bu dile sahip olmayan bizim orta ya� ve �st� nesil gen�lerle haberle�mekte zorluk �ekmektedirler. Onlar�n dili ise ne T�rk�e ne de �ngilizce. Arada kalm�� bir Tarzan �ngilizce�si demek daha do�ru olur. Yani, nesiller aras� u�urum gittik�e a��lmaktad�r. �lkemizde ne dil ne felsefi duru� ne de politik rejim konusunda ortak bir yap�, sa�lam bir ortak g�r�� bulunmaktad�r. Sa� yar� beyinle d���nen gurup ile sol yar� beyinle d���nen gurup aras�nda bir kopukluk ve gizli bir m�cadele vard�r. Bu durum, �lkenin derin ve ciddi bir kriz ile kar��la�abilece�inin i�aretlerini vermektedir.

 Ferdi Mutluluk ve Toplum
  Kan�mca, sorulmas� ve yan�tlanmas� gereken as�l soru �udur: �ncelikli olan ferdin mutlulu�u ise bu mutluluk toplumun genel olarak huzurlu ve dengeli olu�undan soyutlanabilir mi? Yani k�saca, de�i�en d�nyada yeni de�erlere ayak uydurup milli ve geleneksel de�erleri bir kenara m� itelim? Yoksa, toplumu birarada tutan k�lt�rel ba�lara �nem verip k�s�tlamalar m� getirelim? K�lt�rel k�reselle�menin ka��n�lmaz etkilerine ne �ekilde ayak uydurmal� veya kar�� koymal�y�z?

   Karma�ada mutlu olmak m�mk�n m�?
  �ncelikle, yan�tlanmas� gereken soru, huzursuz ve karma�a i�inde olan bir toplumda ferdin mutlu olmas� m�mk�n m�d�r? Veya, toplumun de�i�imini do�al kabul edip kendini ak�nt�ya terk etmek mi mutluluk getirir? K�lt�rel olarak yok olmay� kabul eden insanlar m� daha mutlu olurlar, yoksa, k�lt�rel de�i�ime kar�� koyup geleneklere ba�l� kalmay� se�enler mi daha mutlu olur?

  G�n�m�zde, T�rk gen�li�i bu konuda karars�z ve bir aray�� i�inde oldu�u g�r�n�m�n� veriyor. �zellikle bu durumu k�zlarda g�rmek m�mk�n. Bir k�sm� ba��rt�s� ve t�rban takarak geleneklerine ba�l� kalmay� se�iyor, di�er bir b�l�m� t�m bat� de�erlerine sar�larak t�ketim toplumunun g�ncelli�ini tercih ediyor. Fakat her iki gurup da teknik oyuncaklar� kullanmaktan  b�y�k zevk duyuyor. Hepsinde cep telefonu var. Hepsi bilgisayarlara merakl� ve paras� olanlar derhal en pahal� ve l�ks arabalar� kullanmaya bay�l�yorlar. Yani, k�sacas� iki farkl� d�nya g�r���n�n �eli�kisi T�rkiye�yi adeta �izofrenik bir yap�ya itiyor.

  K�reselle�en d�nyada insanlar hak ve �zg�rl�klerine sahip ��kan bireyler olmak yerine, uluslararas� karteller haline d�n��m�� olan birtak�m sanal g��lerin tan�mak istedi�i kadar hak ve �zg�rl�klerle yetinmek durumundalar. Yani, istenen d���nen insan de�il, t�keten insand�r. Bunu sa�lamak i�in de s�rekli yeni g�ndemler, yeni modalar, sanal ve ge�ici zevkler, istekler yarat�lmaktad�r. Mutluluk bu a��dan k�sa s�reli, ge�ici, g�ncel oyalanmalar haline d�n��t�r�lm��t�r. Uzun vadeli planlar, ama�lar ve anlaml� giri�imler adeta k���msenir olmu�tur. Bir zamanlar�n �Bize plan de�il, pilav laz�m� s�z� g�n�m�z�n d�stur s�z� haline gelmi�tir, denilebilir.

  Son 15-20 y�ld�r T�rkiye halk� bir AB hayali ile oyalanmakta, gelece�i adeta Avrupa Birli�ine ipotek edilmektedir. Medeniyetin �l��s� AB kriterleri imi� gibi bir ger�ek d��� hayal pe�inde ko�ulmaktad�r. AB bizim i�in bir �sim�lakr� durumuna d�n��m��t�r. AB kriterlerine uyum sa�layaca��z diye geleneksel de�erler k���msenmekle kalmay�p Anayasadan bile kald�r�lmak istenmektedir.

  B�t�n�n Hayr�
  Bu gidi�i g�ren ayd�nlar ne yapmaktad�rlar? Bir k�sm� bat� de�erlerini kutsal sayd�klar�ndan, milli devlet g�r���n� Kemalizm olarak tan�mlamakta ve ikinci cumhuriyetten s�z etmektedirler. Di�er bir kesim ise a��r� tutucu dinci ve kat� kurallarla y�netilen bir T�rkiye �zlemi �ekmektedirler. Oysa ki ��z�m, g�ncel bilgiler ile oyalanmaktan de�il, bilgelik yolunda ilerlemekten ge�er. Bilge ki�i ��yle der: �B�t�n�n hayr�na olmayan benim hayr�ma da olamaz�. Burada b�t�n, yak�n �evreden ba�layarak, dalga dalga halkalar halinde geni�leyen insanl�k ve do�a �evresidir. �nsan do�adan kopuk bir varl�k haline getirilmek istense de yap�s� itibariyle do�aya ba�l� ve ba��ml�d�r. �u halde, do�ay� korumas� ilk g�revidir. B�y�k �ehirlerde yerleri ve �evreyi temiz tutmak, her �ehirli vatanda��n sorumlulu�u olmal�d�r. Bu ilk ad�md�r.

  �kinci ad�mda yak�n �evre aile ve dost, arkada� �evresi gelir. ���nc� ad�m ise �lke, toplumun b�t�n� ve ulus devlet kavramlar�na �nem verip onlar� korumaktan ge�er. ��nk�, �ahsi mutluluk ve kar�n doyurmaya y�nelik davran��lar ve se�enekler k�sa vadede bir fayda sa�lansa da uzun vadede mutlaka ters tepkiler verecektir. ��te, Avrupa�da ya�amlar�n� s�rd�ren vatanda�lar�m�z�n durumu. Onlar�n durumu T�rkiye halk�ndakinden de beter. Ne tam olarak ya�ad�klar� topluma uyabilmekteler, ne de geleneklerini s�rd�rebilmekteler. Bu konuda yap�lm�� olan Duvara Kar�� filmi, T�rk gelenekleri ile toplumun de�erleri aras�ndaki �at��may� �ok g�zel g�zler �n�ne sermi�tir.

  D�rd�nc� ve son ad�m, t�m d�nya halklar�na sayg�l� olmaktan ve elde bulunan g�c� milli ��karlara alet etmemekten ge�er. Yani, �Ya benden yanas�n veya bana d��mans�n� yakla��m� yerine, �Hepimiz bu d�nyan�n insanlar� olarak bar�� i�inde ya�aman�n yollar�n� bulmal�y�z� felsefisini uygulayabilmek. S�zlerimi Mevl�na Celalettin Rumi�nin bir d�rtl��� ile bitiriyorum:

Beri gel, daha beri, daha beri.

           Bu yol vuruculuk nereye dek b�yle?

       Bu h�r-g�r, bu sava� nereye dek?

    Sen bensin i�te, ben senim i�te.

          Ne diye bu direnme b�yle, ne diye?

                        Ne diye ayd�nl�ktan ka�ar ayd�nl�k, ne diye?

             Topumuz bir tek olgun ki�iyiz, bir tek.

          Ne diye b�yle �a�� olmu�uz, ne diye

Yay�n Tarihi:27.Mart.2008