|
Postmodern yakla��ma g�re bilimsel a��dan klasikle�mi� olan fakat
g�n�m�zde ge�erli d���nce tarz� olmaya devam eden kavramlar� ve
varsay�mlar� sorgulamak gerekmekte ve k�lt�rel k�reselle�menin
etkilerinden m�mk�n oldu�unca kurtulmak gerekmektedir. �nce, Frans�z
felsefeci Jacques Derrida�n�n me�hur etti�i �Yap�
bozumculu�u� (deconstruction) kavram�ndan s�z etmek istiyorum.
�Yap� bozumu� y�k�m de�ildir, nihilizm ile ilgili de�ildir, analiz
hi� de�ildir. Daha �ok bat� d���nce sisteminin klasik kavramlar�n�
anlamak ve altta yatan varsay�mlar� ��zebilmek i�in ba�vurulan bir
bak��t�r. Yap� bozumu yakla��m�n�n iki temel dayana�� vard�r.
1. Politik
ve 2. Felsefi-Bilimsel dayanak
Politik dayanak ikinci d�nya
harbi �ncesi ve s�resinde Avrupa�ya hakim olmu� olan Fa�ist ve Nazi
g�r���n hatal� y�nleridir. Bu iki politik yakla��m insanlar� ayn�
potada eriterek bireyselli�i yok etme�e �al��m��, kendi gibi
d���nmeyenleri d��layarak d��man ilan etmi�tir. Jean Francois
Lyotard 1959 y�l�nda yay�nlad��� �Postmodern durum� adl�
kitab�nda Fa�izmi ve Nazizmi g��l� bir �ekilde tenkit etmi�tir.
Postmodern bak���n felsefi dayana�� ise ikili kavramlar�n
k�s�tlay�c� olu�lar� ve bilimsel bir a��klamada kullan�lan
terimlerin anlamlar�n�n yeni a��klamalarla geni�letilmeleri
gerekti�idir. Postmodern d���n�rler bilgisayarlar�n her eve giri�i
ile bilginin bir yandan yayg�nla�t���n�, di�er yandan s��la�t���n�
savunmaktad�rlar. ��nk�, bilgisayar �a��n�n analitik yakla��m�
bilgiyi s�zel ve g�rsel bilgi t�r� ile k�s�tlamaktad�r.
Bu saptamalar Postmodern
yap� bozumculu�unun �nemli dayanaklar�d�r. Fakat yap� bozumunun bir
de bilimsel dayana�� vard�r ki, bu dayana�� modern fizik kuramlar�
olan G�relilik ve Kuantum kuramlar� sa�lam��lard�r. Zira her felsefi
d���nce ak�m� d�neminin biliminden etkilenmi� ve bilimin �retti�i
yeni kavramlardan yararlanm��t�r.
�rne�in, �Ger�ek nedir?�
sorusu postmodern d���n�rler taraf�ndan yeniden ele al�nm�� ve
tart���lm��t�r. Jean Baudrillard�a g�re �Ger�ek var olma
�zelli�ini yitirmi�tir�. Baudrillard��n sorgulamas� Leipnitz�in
sorgulamas�ndan farkl�d�r. Leipnitz: �Neden varl�k vard�r?� �eklinde
soru y�neltir. Baudillard ise: �Acaba yokluk var m�d�r?�
�eklinde sorar.
Ya�ayan Felsefe Bu
sorgulamadan kas�t varl�k-yokluk ikileminin �z�ne inmek ve bu ikili
bak���n getirdi�i birtak�m sonu�lar�n yap�s�n� bozmakt�r.
Varl�k-yokluk
ikilemi oldu�u s�rece ben ve �teki ay�r�m� da bulunmaktad�r.
Ben-�teki ikilemini a�t���m�zda, yani bu ikili yap�y� bozdu�umuzda,
ben ile �teki yak�nla�makta, biri di�erini kabul eder duruma gelerek
b�t�nle�mektedir. Ancak yap� bozumculu�u kesin �izgilerle
tan�mlanabilen bir y�ntem de�ildir. Kendini s�rekli yenileyen
Ya�ayan bir felsefe modeli olarak tan�mlanabilir. Ya�ayan
Felsefe, tan�m�n� da ilk olarak ileri s�rm�� olan d���n�r, Jaques
Derrida�d�r.
Ya�ayan felsefe i�inde yap�
bozumculu�u, Heidegger ve Nietze taraf�ndan ileri s�r�lm�� olan
�y�k�m� veya �tersine �evirme� kavramlar�ndan daha az
negatif bir yakla��md�r. Ancak, yap� bozumculu�unun kesin olarak
tan�mlanmamas� felsefe ile u�ra�anlar� rahats�z etmektedir. ��nk�,
felsefe kesin kavramlarla �al��mak zorundad�r. Bir bak�ma felsefeye
�Kavram matemati�i� de denebilir. Dolay�s�yla, a��k ve kesin
tan�ml� olmayan kavramlar felsefenin ilgi alan�n�n d���ndad�r,
�eklinde bir g�r�� bulunmaktad�r. Fakat bu tan�m� yapanlar da
bat�n�n analitik mant���na ba�lanm�� olan d���n�rlerdir.
Felsefi kavramlar ortam�n ve
k�lt�r�n �r�n� olmak zorundad�rlar. Her d�nemde ortaya at�lm�� olan
kavramlar hem o d�nemin bilimsel g�r��lerinden etkilenmi� hem de o
d�nemin varsay�mlar� �zerine in�a edilmi�tir. �u halde, 20. y�zy�lda
ileri s�r�len bilimsel kavramlarla postmodern g�r���n �rt��mesi hem
do�al hem de gereklidir.
Hem Hem Mant��� Einstein��n G�relilik
kuram� mutlak uzay ve mutlak zaman kavramlar�n� ge�ersiz k�lm��t�r.
Hem uzam hem de zaman nesnelerin h�z�na g�re de�i�mektedir. Burada
dura�anl�k de�il hareket �nem kazanm��t�r. Uzam, nesnelerden
ba��ms�z bir sahne olmaktan ��km��t�r. �u halde nesnelerin
bulunmad��� bir bo�luk kavram� da tart��ma konusudur. Uzayda
karanl�k bir b�lge bulunmas� o b�lgede hi�bir nesne bulunmamas�
anlam�na gelmez. �rne�in, karadelik denen g�k cisimleri �yle
kuvvetli bir �ekim g�c�ne sahiptirler ki karadelik i�ine d��en ���k
dahi d��ar� ��kamaz. Yani, karanl�k yokluk demek de�ildir.
E�er yokluk diye bir ger�eklik
yoksa ve sadece varl�k varsa ikili mant�k bir bak�ma y�k�lm��
olmuyor mu? �Varl�k� her b�lgede varsa �yokluk� kavram� sadece
metafizik olmakta ve dolay�s�yla yeni bir mant�k yakla��m� gerekli
olmaktad�r. Buna hem-hem mant��� da denebilir. ��nk� her
kavram hem kendisidir hem de aksi. K�sa-uzun, �i�man-zay�f,
b�y�k-k���k gibi ikili kavramlar asla mutlak olmay�p g�relidirler.
Oysa ki Aristo mant���nda mutlak ay�r�mlar ve kategoriler bulunur.
Her nesne birtak�m kategoriler sayesinde tan�mlan�r. Aristo
(analitik) mant��� ay�r�mc� ve s�n�fland�r�c�d�r. Hem-hem mant���
ise b�t�nle�tirici ve birle�tiricidir. Bu bak�mdan Aristo mant���
ya-veya mant��� olup nesneleri tan�mlamaya yard�mc� olabilir ama
insanlar� tan�mlamakta yetersiz kal�r.
Ger�ek �tesi Ger�eklik
Postmodern yakla��m insan� ve insan�n sezgisel y�n�n� de
i�erdi�inden sadece fizik ile ba�lant�l� olmay�p g�ncel metafizik
kavramlar�n ortaya ��k���na da yard�mc� olmu�tur. Bat�da g�r�len
yeni mistik ak�mlar�n kayna��n� 1968 sonras� yay�nlanan postmodern
kitaplarda bulabiliriz. G�n�m�z�n t�ketici toplumu her t�rl� �r�n�n
yayg�nla�t��� t�ketimin �o�ald��� bir pazaryeri gibidir. Toplumda
her �ey metala�t�r�lm��t�r (nesnele�tirilmi�tir) ve maneviyattan
maddiyata do�ru s�rekli de�i�en moda ak�mlar� halinde sahte bir
ger�eklik yarat�lm��t�r. Yeni bir "ya�am tarz�" olarak reklamlar ve
�sim�lakr� g�r�nt�ler bizi ku�atm��t�r.
|