|
G�n�m�zde, dinlerle ilgili �al��malarda astrolojiyle konusunda hemen
hemen hi�bir d�nemde olmad��� kadar �ok anla�mazl�klar bulunmaktad�r.
Astrolojinin dinle ilgisi nedir? Astroloji daha �ok (yanl�� anla��ld���
�ekliyle) do�al bilimlere, �zellikle astronomi alan�na ait de�il midir?
Astrolojiden s�z edildi�inde bu sorular da s�k s�k sorulmaya
ba�lanmaktad�r. Ard�ndan da bu sorular� daha prati�e y�nelik di�er
sorular takip etmektedir: Astroloji ger�ekten de bu konuda �al��anlar�n
iddia ettikleri gibi deneyim �zerine mi kurulmu�tur? Ya da modern
astronominin g�ky�z�n�n deneyimden yoksun, yanl�� g�zlemlerine
dayanmamakta m�d�r?
A�a��daki makale, bu sorulara
net ve anla��labilir bir yan�t aramaktad�r. Yazar�n dinsel kavramlarla
ba�lant�l� olarak astrolojinin k�keninin ve �z�n�n ne oldu�u sorusuna
yan�t vermektedir.
Astroloji, Avrupa�n�n dinsel
tarihine demir att��� gibi, g�n�m�zde de kesinlikle bir R�nesans'�
deneyimlemektedir. Bas�n ve televizyon yoluyla olduk�a basit bir yorumcu
kendini halka sunmakta ve �i�te stres� ya da �romantik bir ak�am� s�z�
vermekte ve genellikle bu �ekilde daha ba�tan kendi kendini
yalanlamaktad�r. Ancak, astrolojinin b�t�n hikayesi bundan ibaret
de�ildir. Yeni dinsel hareketlerle, H�ristiyanl���n ve do�al bilimlerin
ruhsal yorumlar�n�n �at�s� alt�nda astroloji; ge�mi� on binli y�llarda
yine ge�erli olmu�tur. Bu konunun gazetelerdeki g�nl�k fallarla s�n�rl�
olmad���, �Astrologie Christlich�
adl� kitab�nda H�ristiyanl�k �er�evesinde ele ald��� astrolojiden olumlu
olarak bahseden Benedictine Father Gerhard Voss�un a��klamalar� gibi
g�r��lerle ortaya konulmaktad�r.[1]
Dolay�s�yla k�kenlerinin
nerelerde yatt���na ve g�n�m�zde de onu hala bu kadar �ekici k�lan�n ne
oldu�una dair bir fikir edinmek i�in, astrolojinin ayak izlerini, tarih
boyunca ve �imdiki zamanda takip etmeye de�er.
Astrolojinin bilimsel
g�zlemleri temel alarak mitsel bir d�nya g�r���ne dahil olmaya �al��mas�
d���ncesi bizler i�in yol g�sterici olabilir. Ayn� zamanda astrolojinin
geleneksel dinlere ne �ekilde etkide bulundu�unu ve di�er yandan s�z
konusu dinlerin astrolojiye ne �ekilde tepkide bulundu�unu izlemek hayli
ilgin�tir.
A�a��daki makalenin b�y�k bir b�l�m�
astroloji tarihine ayr�lm��t�r ��nk� buradaki temel ama�, milenyum kadar
eski olan bu fenomen ile ilgili genel bir bilgi verebilmektir. Yukar�da
da s�z etti�imiz gibi, bu konu �zerinde pek �ok anla�mazl�k bulunmaktad�r
ve bu anla�mazl�klara bak�ld���nda, genellikle �ok fazla tek bir konuya
odakl� ve tek yanl� bir astroloji g�r���ne dayal� olduklar�
g�r�lmektedir. Dinsel ve mitolojik, psikolojik ve do�al bilimci ifadeler
birbirleriyle �eli�mektedir.
Do�al bilimler ansiklopedisi
incelendi�inde �astroloji� ba�l��� alt�ndaki bilgiden, asl�nda yanl��
y�nlendirilmi� bir y�r�nge mekani�inden bahsetti�imiz ortaya
��kmaktad�r, ��nk� astroloji ayn� zamanda y�r�nge mekani�i ile de
ilgilidir ve bu y�zden de do�al bilimlere ait bir fenomen olarak
g�r�lmektedir.[2]
Di�er yandan, bir teoloji veya dinsel �al��malar
ansiklopedisine ba�vuruldu�unda, astrolojinin mitolojik ve �oktanr�l�
i�eri�inin genellikle y�ld�z-tanr�lar�n �oklu olu�unun alt�n�n �izildi�i
bir inanca i�aret etti�inin ima edildi�i g�r�lmektedir.[3]
Ezoterik vurguya sahip referans
�al��malar� ise astrolojiye; t�m organik ya�am�n tek bir b�y�k ruhsal
ortamda g�r�ld���; psikolojik, �ifa verici (terap�tik) niteliklerini
g�z �n�ne alarak bakmaktad�r.[4]
Modern astrolojiyi anlayabilmek i�in
de, kozmosun mitsel bir resminin do�al-bilimsel t�pla ilgili psikolojik
bilgileri i�ermesinin yan� s�ra; do�al-mistik bir ruhsall��� yakalad���
ve b�t�n bu bireysel alanlar� b�t�nsel bir d�nya g�r���ne d�n��t�rd���
bir yolu takip etmek gereklidir. Ama �ncelikle astrolojinin ne oldu�una
dair bir �n tan�mlama yapal�m.
Astroloji Nedir?
E�er astroloji, din ve bilimsel
astronomi aras�nda �ip �zerinde cambazl�k yapmakt�r� denebilirse,
ba�lang�� olarak bir
tan�mlama yapabildik demektir. Her �eyden �nce; kozmosun,
insanlar�n ve do�an�n i�inde bulundu�u
alemin �tesinden
y�ksek enerjiler taraf�ndan
h�kmedilen ve y�nlendirilen
bilgisiyle astroloji bir
dindir. Kozmostaki ve d�nyadaki t�m olaylar birbirine g�r�nmez bir
sihirli ba�la ba�l�d�r. Astroloji, ancak bu gizemli, sihirli ba�lant�y�
temel alarak y�ld�zlar�n ya�am s�recimizle, yeteneklerimizle ve
zay�fl�klar�m�zla ili�kili oldu�unu kabul edebilir.
Bu do�rultuda astroloji do�al dinlere
ba�l�d�r. Bu dinler ayn� zamanda sihirli g��lerin, �eytanlar�n ve
tanr�lar�n do�ada var oldu�unu ve do�ay� y�netti�ini de kabul
etmektedir. Do�al dinler gibi astroloji de �oktanr�l�l��a inanmakta olup
�z�nde �oktanr�c�d�r. Her gezegen ve zodya��n her burcu belirli bir
tanr� veya �eytan�n ifadesidir. Ancak astroloji zaman zaman tek bir
Yaradan��, Tanr��y� tan�yan dinler taraf�ndan da kabul edilmektedir,
�rne�in Yahudilik, H�ristiyanl�k ve �slam Dinleri gibi. Bu teklik ve
birlik kavram�n�n ard�ndan da pek �ok y�ld�z-tanr�lar Tanr��ya itaat
eden meleklere ve �eytanlara d�n���rler ve b�ylelikle de Tanr��n�n
�enstr�manlar�� olarak anla��l�rlar.
Ancak bilimsel yan�na bak�ld���nda
astroloji ayn� zamanda �ok ciddi bir aland�r. G�ky�z�n� geometrik olarak
kesin daire dilimlerine b�ler, her astronom gibi gezegenlerin
y�r�ngelerini hesaplar ve d�nyan�n ve g�ksel cisimlerinin �e�itli
hareketlerinden horoskopu elde edebilmek i�in karma��k birtak�m
hesaplamalar� kullan�r.
Horoskop kelimesinin ge�mi�i Yunan�a
kadar dayan�r ve kabaca �u anlama gelir:
�Zamana bakmak� Bununla
anlat�lmak istenen, astrolo�un bir ki�inin tam olarak do�du�u zamana
g�re g�ky�z�n� g�zlemledi�i ve t�m gezegenlerle birlikte do�u ufuk
dairesinde y�kselmekte olan ve �y�kselen�
olarak tespit edilen zodyak
burcunu hesaplad���d�r. Bunun ard�ndan astrolog, y�ld�zlar�n astronomik
olarak tam pozisyonlar�n� do�um yeri ile ili�kili olarak g�steren bir
�izelge haz�rlar. Dolay�s�yla astroloji olduk�a sadele�tirilmi�
astronomidir denebilir, hatta daha da iyisidir ��nk� astrolojinin
kozmosa dair dinsel anlay��� bilimsel hesaplamalara dayanmaktad�r.
Bu ikili do�a, din adamlar�
taraf�ndan tarihle ve astrolojinin anlam�yla ilgili olarak uzun s�redir
bilinmektedir. Klasik filolog Franz Boll bunu az ve �z olarak
s�ylemi�tir: �Astroloji
ayn� zamanda hem din, hem de bilim olmay� istemektedir ki onun �z� de
budur�.[5]
Zamanla astroloji �ayn� zamanda hem
bilim hem de din� haline geldi. Bilinen en eski horoskop M�. 410
[6] y�l�na
aittir ve o tarihten beri uzun bir geli�im s�recinden ge�mi�tir. Ancak,
astrolojinin tarih�esine g�z atmadan �nce varolan bir ger�e�e de dikkat
�ekilmelidir; astroloji sadece Avrupa din tarihine ait bir fenomen
de�ildir, astroloji t�m b�y�k dinlerde ve k�lt�rlerde daha az ya da daha
�ok karma��k da olsa yer almaktad�r. Almanya-Hannover�deki �EXPO� 2000
y�l� d�nya uluslar� sergisine gidenler Hint pavyonundan ge�erken orada
bulunan astrolo�un stand�n� da g�rm�� olmal�lar. Bu, materyalist
nitelikte bir toplumun bak�� a��s�ndan ele al�nd��� gibi sadece marjinal
bir fenomen de�ildir. Bug�n astroloji d�nyan�n pek �ok yerinde hala
dinsel etkilenimli ya�am bi�iminin bir par�as� konumundad�r.
Hindistan�da veya G�ney Amerika�da baz� bilim adamlar� bile uzun s�reli
i� gezilerine ��kmadan �nce ilk i� olarak bir astrolo�a
ba�vurmaktad�rlar.
Ancak bu makalede, �ncelikle Avrupa
din tarihi astrolojisine �ncelik verilmektedir, zira bu, Avrupa ve
Amerika�daki pek �ok �a�da� astroloji okulunun ana kayna��d�r.
Yukar�daki resimde do�um an�nda
�ocu�un horoskopu astrologlar taraf�ndan an�nda hesaplanmaktad�r. J.
Rueff�e ait resim, tahta kal�p ile bas�lm��t�r; �De conceptu et
generatione hominis, 1587�
Astrolojinin K�kenleri
Avrupa k�lt�rlerinin �at�s� alt�nda
hemen hemen be� bin y�ll�k ge�mi� s�reci olan, ilahi y�n� sayesinde ad�m
ad�m geli�en astroloji, bu s�re� sonunda kapsaml� bir d�nya g�r���ne
sahip olmu�tur. K�kenleri g�ksel cisimlerin bilinen ilk tap�n�lmas�na
dayanmaktad�r. B�ylelikle astrolojinin ilk �n a�amas� astral inan�
olmaktad�r. Baz� din bilginleri bu tap�nmada d�nya �zerinde
ortaya ��km�� t�m dinlerin ba�lang�c�n� g�rmektedir.[7]
Bu genelle�tirme
belki biraz abart�l� olabilir ancak, y�ld�zlara tap�n�lmas�n�n
bilinen ilk ve en eski kay�tlar�na bak�ld���nda;
bu d���nce ad�na her �eyden �te bir �ey konu�uyor gibi g�r�nmektedir.
�.�. 3000 y�llar� dolaylar�nda,
bug�nk� Irak dolaylar�nda olan Mezopotamya B�lgesi�nde ba�lang��ta resim
yaz�s� olan S�merce �ivi yaz�lar� geli�tirilmi�ti. Daha sonra ise, resim
yaz�lar� �geometrik �izgi formu�na d�n��t�r�lm��t�. Bu yaz�larda
�Tanr��
i�in se�ilen sembol ise �izgilerin y�ld�z �eklinde d�zenlenmi� olan�
idi.[8] Buradan, S�mer �iviyaz�lar�nda �Tanr�� ve
�y�ld�z� kelimelerinin
ayn� dil k�keninden geldi�i sonucuna var�labilir. Daha sonraki Babil ve
Asur yaz�tlar� da �Tanr�� ve �y�ld�z� veya
�tak�my�ld�z� s�zc�kleri
aras�nda da bir ba�lant� oldu�unu a���a ��karmaktad�r.[9]
Y�ld�zlar�n
isimleri ile verildi�i bilinen en eski g�venilir kay�t �.�. 1800 y�llar�
dolaylar�na aittir.[10]
Ku�kusuz, sadece yukar�da s�z edilen
S�mer ve Kadim Babil�e ait �Tanr�� ve �y�ld�z� tan�mlamalar� ile
astrolojiyi tan�mlayamay�z, ��nk� astrolojide y�ld�zlar i�in g�ksel
cisimlerin matematiksel hesaplamalar� da gerekmektedir. Bu astral
mitoloji yaln�zca, astrolojinin d�nya g�r���n� daha ileri d�zeyde
bi�imlendiren, bir zamanlar y�ld�zlara kar�� inanca dayal� bir
tap�nman�n varolmu� oldu�unu g�stermektedir.
G�ksel cisimlerin ilk kez ne zaman
g�zlemlendi�ini ve hesaplamalar yap�ld���n� inceleyecek olursak, en eski
kan�t olarak S�mer H�k�mdar� Lagash�l� Gudea zaman�na, yani yakla��k
olarak �.�. 2143-2124 y�llar�na d�nmemiz gerekir. S�z� ge�en h�k�mdar,
tanr�lar�n ona bir r�yas�nda in�a edilmesi planlanan bir tap�nak i�in en
uygun gezegen tak�my�ld�zlar�n�n hangileri oldu�unu g�sterdi�ini
anlatmaktad�r.[11] Bu da, s�z konusu gezegen tak�my�ld�zlar�n�n da
g�zlemlenebilece�ini g�stermektedir. Dolay�s�yla �.�. 2100 y�llar�
civar�nda gezegenlerin pozisyonlar�n�n g�zlemleniyor olu�una muhakkak
g�z�yle bakabiliriz. Di�er bilgiler ise Kadim M�s�r�da se�ilmi� ki�ilere
sunulan g�ksel a��klamalar� i�aret etmektedir. Bunlar da astrolojinin
ba�lang�� tarihi olan �.�. 2500 y�l� dolaylar�n� g�stermektedir.
Dolay�s�yla astrolojinin k�kenleri
sadece Mezopotamya b�lgesinde de�il, Babil-S�mer k�lt�rlerinde de
aranmal�d�r. Ezoterik tradisyonlarda kadim M�s�r��n da astrolojinin
ba�lang�� yeri oldu�unu iddia edilmektedir. Helenistik �a�da ve daha
sonraki d�nem eski uygarl�klar�nda, astrologlara genellikle
�Kaldeliler�
ya da "Babilliler�
denmektedir ki bu da Mezopotamya�dan gelen bir k�keni i�aret etmektedir.
Di�er andan, pek �ok Helenistik d�nem yazar� da astrolojinin M�s�rl�lara
uzun zaman �nce tanr� Hermes Trismegistus taraf�ndan aktar�ld���na ikna
olmu� durumdad�r. G�n�m�zde hangi gelene�in orijinal oldu�unu veya
birbirine paralel geli�ip geli�mediklerini belirlemek zordur. Bu
ara�t�rmalar i�in, g�n�m�ze ula�abilen tarihi bilgiler yetersiz
kalmaktad�r. A�a��da Mezopotamya ve M�s�r Astrolojileri�nin baz�
�zellikleri verilmektedir.
|