|
Roma D�neminde
Astroloji Uygulamalar�
Roma �mparatorlu�u sadece Yahudili�in ve
H�ristiyanl���n b�t�n Akdeniz B�lgesi�nde engellenmeden yay�lmas�n�
m�mk�n k�lmakla kalmam��, t�m di�er dinlerin ve do�al olarak
astrolojinin de her co�rafyaya kolayca ula�abilmesini sa�lam��t�r.
Roma D�nemi�nde astroloji, �ok
y�nl� ve karma��k bir g�r�nt� ortaya koymaktad�r. Mezopotamya ve
M�s�r�da, astroloji yaln�zca y�neticilerin yan�nda dan��man olarak
bulunan rahiplerin g�rev alan�ndayd�. Halktan ki�ilere de ula�abilen bir
astroloji ancak yava� yava� geli�ebildi. Horoskoplar art�k yaln�zca
krallar ve �nemli devlet i�leri i�in de�il, ki�iler i�in de
�retiliyordu. Bir ki�inin hayat�n�, evlili�ini, zenginli�ini veya
fakirli�ini, �l�m �eklini kapsayan tahminler art�k hayat yolundaki t�m
�nemli sahneler i�in �retiliyordu. Daha �nce, bilinen en eski horoskopun
Roma �ncesi bir tarihe ait oldu�unu, �.�. 410 y�l�nda Mezopotamya�da
�retildi�ini belirtmi�tik. Astrolojinin birey �l�e�ine inmesi, kimi az
kimi �ok yetenekli pek �ok astrolo�un i�lerini karl� bir gelir kayna��na
y�neltmelerini sa�lad�.
�.�. 200 dolaylar�nda, astroloji di�er
maji sanatlar�yla birlikte, pop�ler olma konusunda �ok b�y�k bir hamle
yapm��, bunu �zellikle de Roma halk dini �er�evesi i�inde
ger�ekle�tirmi�tir. Pek �ok Romal� yanlar�nda g�n�n hangi saatlerinin
hangi aktiviteler i�in uygun olup hangileri i�in uygun olmad���n�n
yaz�l� oldu�u k���k papir�s yapraklar� ta��yorlard�. Sa�l�kla ilgili
konular oldu�u kadar kuaf�re gitmek gibi s�radan i�ler bile astrolojiyle
belirleniyordu. Her �ey, belirli bir eylem i�in belirli bir g�n�n veya
saatin uygun olup olmad���na ba�l�yd�. Bunun arkas�nda ise, her g�n ve
saatin ait olduklar� g�k cisimlerinin tanr�lar� taraf�ndan y�netiliyor
olu�lar� vard�. Dolay�s�yla, �rne�in
�astrolojik olarak do�ru se�ilen�
bir doktor randevusu, o anda aktif olan tanr�lar taraf�ndan
desteklenecek, iyi ge�ecekti. Di�er yandan astrolojik olarak yanl��
se�ilen bir randevu tarihi ve saati ise, o tarihe/saate denk gelen
tanr�lar�n o ki�inin amac�na kar��t y�nde etkide bulunmas�na yol
a�acakt�.
Roma �mparatorlu�u�nun incelendi�i
bilimsel derslerde astroloji hararetli tart��malara konu olmu�tur. Her
�eyden �nce, �.�. 156 y�l�nda Roma�ya b�y�kel�i olarak gelen ve
uygulamal� astrolojiye �iddetle kar�� ��kan Atinal� filozof
Carneades bu
konuda bir f�rsat sunmu�tur. Carneades�in savundu�u en �nemli noktalar
�unlar olmaktad�r:
-
G�k cisimleri, etkide bulunmak i�in
d�nyadan �ok uzakta bulunmaktad�rlar.
-
Ayn� tarihte do�an �ocuklar tamamen
farkl� hayatlar s�rmektedir. (bu konuda ��yle bir �rnek vermektedir;
Homeros do�du�unda di�er pek �ok ki�i daha d�nyaya gelmi� ama hi�biri
ne �air ne de �nl� olabilmi�tir)
-
Bunun aksi olarak da farkl�
horoskoplara sahip pek �ok ki�i kitleler halinde felaketlerde ve
sava�larda ayn� anda �lmektedir.
-
G�k cisimlerinden gelmekte olan ve bir
ki�inin do�um an�nda nefesiyle i�ine ald��� ve onun karakterini
belirleyen ince ak��kan, ki�ilerin do�du�u yerlerin farkl� olu�lar�
nedeniyle meydana gelen farkl� hava ko�ullar� ile de�i�ime u�ramakta
ve dolay�s�yla da g�k cisimlerinin etkileri farkl� ki�ilerde tamamen
farkl� olmaktad�r.
S�z konusu d�nemde bilginler aras�nda pek �ok ki�i
bu iddialardan etkilenmi� ve y�ld�zlar� temel alarak kesin tahminler
�retme olas�l���na inanmam��lard�r.
Yine
de, aristokratlar�n b�y�k �o�unlu�u astrolojinin d�nya g�r���ne ve
belirli baz� astroloji uygulamalar�na olan inan�lar�n� korumu�lard�r.
Peki bu nas�l a��klan�r?
T�m
g�kleri ve yery�z�n� yaratan tanr�lara olan inan� sars�lmam��t� ve hatta
Carneades bile onlar�n varl���ndan ��phe etmiyordu. G�k cisimlerinin
d�nya �zerindeki esasl� etkisi de su g�t�rmezdi; t�pk� Carneades�in
d�rd�nc� tezinin g�sterdi�i gibi. Her ki�inin ka�amad��� bir kaderinin
oldu�u da muhakkakt�. Pek �ok filozof da bunu bu �ekilde a��klam��t�r.
Her bir kaderin i�leyi�inden astrolojiden ba��ms�z olarak sorumlu olan
�� tanr��aya Yunan�da �Moirae� ve Latin�de
�Parcae� denilmektedir.
Dolay�s�yla tart���lan astrolojik d�nya g�r��� de�il, daha �ok her bir
olay i�in kesin tahminler yapman�n m�mk�n oldu�u d���ncesiydi.
Gaius Julius Caesar
(�.�. 100-44),
kabaca tahminleri reddeden bu �d�nemin
e�itimli astrologlar�na� ait astroloji i�in bir �rnek
olu�turmu�tur. S�zkonusu tahminler konusunda Caesar
(Sezar) da
��pheciydi, dolay�s�yla da falc�lardan gelen pek �ok uyar�y� dikkate
almam��t�. Dikkate almad��� uyar�lara, efsaneye g�re Mart��n on be�inde
hayat�na kastedecek bir sald�r�ya maruz kalaca��n� bildiren bir kehanet
de dahildi ve Caesar (Sezar) ger�ekten de b�yle bir sald�r�n�n kurban�
olmu�tu. Di�er yandan Caesar (Sezar), Ven�s gezegenine ve tanr��as�na
tap�n�yor ve kendi ailesinin bu gezegenden d�nya �zerine enkarne
olduklar�n� iddia ediyordu. �ld�kten sonra Ven�s Gezegeni�ne y�kselece�i
s�yleniyordu. Ayr�ca Sezar, zodya��n Ven�s Gezegeni�ne ait olan �Bo�a�
burcundand� ve bu burcun sembol�n� hanedan fig�r� olarak Roma�n�n
sembol� haline getirmi�tir. Kral Augustus da kendi burcu olan �O�lak�
burcu i�in bunun bir benzerini ger�ekle�mi�ti. Sezar��n �l�m y�l� olan
�.�. 44 y�l�nda ortaya ��kan kuyruklu y�ld�z da benzer �ekilde politika
alan�nda tanr�lardan gelen bir i�aret olarak yorumlanm��t�r.
Daha sonra gelen krallar�n t�m�
astrolojiyi az ya da �ok takip ediyorlard�. Pek �o�unun, �zellikle
toplumdaki n�fuzlu ailelerin �ocuklar�n�n horoskoplar�n� ��karan ve
de�erlendiren astrologlardan olu�an birer ordusu vard�. Bu krallar�n
baz�lar�ysa bunun tam tersine, astroloji uygulamalar�n� Roma s�n�rlar�
i�erisinde bir�ok kereler yasaklam��lar, hatta pek �ok astrolog bu
nedenle Roma�y� terk etmeye zorlanm��t�r. Bununsa �e�itli nedenleri
vard�. �zellikle krallar�n g�� kaybetme korkusu bunda �ok etkiliydi.
Astrologlar bir kral�n �l�m tarihlerini basit bir �al��mayla tahmin
edebiliyor, veya kral�n varisi olacak bir rakibini ortaya ��kar�p bunu
y�ld�zlar�n kaderiyle do�rulayabiliyordu.
Yeni Ahit�ten bununla ilgili bir olay�
�rnek olarak verebiliriz; evangelist Matta
�do�udan gelen �� magiden�
bahseder; s�zkonusu �� magi, Kral Herod�dan �nce davranarak Yahudilerin
yeni do�an kral�n� g�rmek i�in gelmi�lerdir
��nk�
onun y�ld�z�n� g�rm��lerdir. Herod bu yeni
do�an kraldan korkmu� ve t�m yeni do�an erkek bebekleri �ld�rtm��t�r.
[38] T�m
krallarda bu korku yer bulmu�tur. Astrologlar�n g�c�n� bilen krallar
onlar�n kehanetlerinin g�c�nden de emindiler.
Ba�ar�s�z oldu�u a��k olan tahminlerin
yan� s�ra, ola�an�st� ba�ar�l� tahminler de s�rekli olarak
bildiriliyordu. Kral Domitian ba�lang��ta astrolojiye kar��yd� ancak
bunun nedeni hen�z gen� ya�tayken ona erken ve kaza sonucu ger�ekle�ecek
olan �l�m�n�n bildirilmesiydi. Bu onu bir astrolo�a, astrolo�un
kendisinin ne �ekilde �lece�ini sormaya te�vik etmi�ti. Astrolog ise ona
k�pekler taraf�ndan par�alanaca��n� s�ylemi�ti. Domitian, astrolo�un
tahminini bo�a ��karmak i�in hemen o anda boynunu vurdurup yakm��t�.
Ancak yakt��� kaz�k birden devrilmi� ve astrolo�un cesedi yere d��erek
�zerine ����en k�peklerin sald�r�s�na u�ram�� ve onu parampar�a
etmi�lerdi. Domitian bu olaydan sonra astrolojinin ciddi bir takip�isi
olmu�tur.
Politikada oldu�u gibi g�nl�k hayatta
da astroloji �ok �nemli bir yer tutuyordu. Peki ge� antik d�nemde bilim
ve felsefenin astrolojiye kar�� duru�u nas�ld�?
Halk aras�nda olduk�a yay�lm�� olan
y�ld�zlar�n y�zeysel bir �ekilde yorumlanmas� baz� �airlerin alaylar�na
konu olmu�tur. �air Ennius, di�erlerine zenginle�mek i�in tavsiyelerde
bulunurken kendileri asla zenginle�emeyen astrologlar� e�lence konusu
olarak se�erken, di�er �airler; Petronius ve Lucilius hi�bir zaman
ger�ekle�meyen kesin �l�m saati kehanetleriyle alay etmektedir.
Astrolojinin d�nya g�r��� ve daha genel tutulan kehanetler g�z �n�ne
al�nd���nda her �ey olduk�a farkl� g�r�lmektedir. Burada, do�al bilimler
oldu�u kadar felsefe ve din de, temel olarak astrolojiden ��phelenmemek
i�in yeterli malzeme sunmaktad�r. Sadece dinler de�il, do�al bilimciler
ve filozoflar da kozmosu ve d�nyay�
�bir ruha sahip�
olarak g�rm��lerdir. Her �eyin i�indeki ruh g�k cisimlerine olan gizemli
ba�lant�y� da makul hale getirmi�tir. Dolay�s�yla, bu cisimlerin
etkisinden bir filozof veya bir bilim adam� nadiren ��phelenir.
Y�ld�zlar�n etkisini daha genel olarak g�rerek g�k cisimlerinin baz�
e�ilimlere neden oldu�unu veya sadece bu e�ilimlere
�i�aret etti�ini�
farkederek astrolojiyi sadece bir fal bakma eyleminden ay�rm��lard�r.
Hepsinden �te, her bireyin nedenlerine ba�l� olarak y�ld�zlar�n
etkilerine direnebileceklerini g�stermek onlar i�in �nemliydi.
Ge� antik d�nemin sonuna kadar
bahsetti�imiz bu �e�itimli� astrologlar�n aras�nda sadece Roma
H�k�mdarlar� de�il, filozof ve �airlerin b�y�k �o�unlu�u da
bulunmaktayd�; dolay�s�yla �rne�in siyaset adam� olan Cicero, Neo
Platoncu filozof Plotinus, �air Virgil, Ovid ve Horace de onlar�n
aras�ndayd�. Marcus Manilius (ayn� �a��n yakla��k olarak ba�lang��
d�neminde) ve Cladius Ptolemy (�.S. 100-178) e�itimli astrolojinin
temsilcileriydiler. Cladius Ptolemy�nin astroloji alan�nda yazd���
�Tetrabiblos�, �nceki y�zy�llar�n astrolojisini modern �a�a uygun hale
getirmi�tir ve bu �al��ma modern astrolojinin standart bir �al��mas�
olarak kabul edilmektedir.
[39]
Marcus Manilius ise bizlere varolan en eski astroloji ders kitab� olan
�Astronomica�y� kazand�rm��t�r. Astronomica, H�ristiyan takviminin
yakla��k olarak ba�lang�� d�neminde yaz�lm��t�r. *Manzum bir eser
olmas�na
(*�iir niteli�inde)
ra�men sistematik olup kozmosu astroloji
yasalar� ile birlikte ilahi bir d�zen olarak stoac�
bir anlay��la
a��klar.
[40]
Roma �mparatorlu�u d�neminden di�er �nemli baz� astrologlar Teucros,
Antiochos, Nigidius Figulus, Dorotheos, Manetho, Vattius Valens,
Firmicus Maternus, Paulos Alexandrinos, Hediodoros,Thebes�li Hephaiston
ve di�erleri olmaktad�r.
Ge� antik d�nem astrolojisi,
�halk tipi� ve
�d�nemin entelekt�ellerine �zg� t�rde�
olmak �zere kapsad��� iki farkl� �izgisiyle sadece t�m �nceki orta�a�lar
boyunca ve yedinci y�zy�l astrolojisi i�in de�il, �a�da� astroloji i�in
de model olmu�tur. Her iki gelene�in de temelini *Helenistik Vulgata�da
(*bkz. Astroloji, Din
ve Bilim, �M�s�r� konu ba�l�kl� b�l�m)
yaz�lanlar belirlemi� oldu�undan s�zkonusu bilgiler Hermes
Trismegistos�a ve Nechepso-Petosiris�e kadar izlenebilmektedir. Ayr�ca,
ge� antik d�nem astrolojisinde pek �ok Babilli astrolo�un etkisi de
mevcuttur. Bunlardan Marduk rahibi Berossus�un [41]
�zel bir �nemi vard�r; belirgin olmayan bir
gelene�e sahip olan Berossus�un Kos adas�nda bir astroloji okulu kurdu�u
tahmin edilmektedir.
Abu Mashar
Burada k�saca astrolojinin
orta�a�larda nadiren de�i�en bir formda varl���n� s�rd�rd���nden
bahsedilmelidir. �.S. VI. y�zy�lda, Rhetorios Bizans �mparatorlu�u�nda
astrolojik gelene�e dair bilgi derleyen bir ki�i ve �zellikle de
M�s�r-Helenistik �izgisinin takip�isi olarak ortaya ��kmaktad�r. Di�er
yandan Orta�a� Astrolojisi�ne dair �nemli bir itici g�� de, �e�itli Arap
Astrologlar taraf�ndan ortaya konmaktad�r; s�zkonusu astrologlar
sonradan �slami kurallar alt�nda
�*d�nyevi�
astrolojiyi geli�tireceklerdir.
(*bu astroloji t�r� meteorolojik ve sosyal olaylar� i�ermektedir)
762 y�l�nda Yahudi iken M�sl�manl��� se�en astrolog Messahalla,
Ba�dat��n kurulu� tarihini belirlemi�tir. �.S. sekizinci y�zy�lda, Al
Kindi ve m�ridi Abu Mashar ortaya ��kmaktad�r. Onlar da d�nyevi
sorunlarla; �nemli politik olaylar ve t�m insanl��� ilgilendiren
geli�meler hakk�nda bilgi veren �B�y�k
Kavu�umlar� ile ilgilenmi�lerdir.
[42]
Orta�a� astrolojisi, �zellikle Toledo ve Salamanca�da ��retilen Arap
Bilimi yoluyla Bizans �a ilave olarak Avrupa�n�n kalbine ula�makta ve
R�nesans�la birlikte yeni bir parlay��� deneyimlemektedir. Astrolojinin
Orta�a�da ve erken modernitede bilim, felsefe, teoloji ve toplumla
y�zle�mesi, Patrick Curry ve Paola Zambelli�nin haz�rlad��� iki ciltlik
bir derleme �al��mada i�lenmektedir.
[43]
 |
