|
�STANBUL�UN �LK KURULU�U VE AKBABALI KUBBE
Yedi Tepe �zerine sembolik say� hesaplar� yap�larak kurulmu�
olan gizemli kent �stanbul' un tarihi ge�mi�ine uzanacak
olursak Fethedilen �stanbul' dan �nce de mitoloji efsanelerine
kadar uzanan ve Olimpos'un tanr�lar�na rastlar�z.
�ok gerilere
gidip M.�. 667 y�l�na ula�t���m�zda kar��m�za ilk Byzantion'u
kuran Megara'l�lar ��k�yor. Ya daha daha �ncesi? Ya Bizans'tan
ve �stanbul'dan �ok �nce buralara kadar gelip yerle�en
Keltler?
Her insan�n ya�am� ve kendisi nas�l ki zamanla ��z�len veya
hi� ��z�mlenmeyen, derinle�en bir gizem ise kentlerin ya�am�
ve ge�mi�i de bir ba�ka gizemdir, �zellikle �stanbul gibi
s�rl� kentler i�in�
Bizans'�n eski tarih�elerinden biri olan Hesychius'a g�re
Bizans �ncesi ilk yerle�im yerlerinden biride Sarayburnu'nda
b�lgenin kral� olan, Barbisius taraf�ndan kuruluyor. Daha
sonra kurulan kenti surlarla kapatan ve Barbisius'un k�z�
Phidelia ile evlenen Byzas, efsaneye g�re, denizler tanr�s�
Poseidon'un o�lundan ba�kas� de�ildir...
B�ylece Byzas'�n ad�n� alan ilk Bizans (Byzantion) tanr�sal ya
da yar� tanr�sal bir kimlik ve �nem kazanm�� oluyor.
Nikomedya
(�zmit), Kalkedon (Kad�k�y) ve Byzantion �ehirlerinin co�rafi
a��dan yanyana olmalar� bu �ehirlerin tarihlerini de s�k s�k
birbirleriyle kesi�tirmi�tir. Bunlardan Kalkedon, Delfi
kahinlerine g�re "K�rler �lkesi" olup Yunan felsefesine g�re
Byzas, Byzantion'u bu �ehrin kar�� yakas�nda kurmu�tur.
Nikomedya ise, Diocletianus taraf�ndan Konstantin'in
Konstantiniye'yi kurmas�ndan �nce Do�u'nun ba��ehri olarak
se�ilmi� ve Konstantin de bu �ehirde �lm��t�r.
Dolay�s�yla Nikomedya, yani Konstantiniye, Nikomedes
taraf�ndan kuruldu, ama bir s�re sonra �ehir yerle bir oldu.
Daha sonra Kral Byzos �ehri yeniden kurdu ve ona kendi ad�n�
verdi. Bir s�re sonra Helen'in o�lu Konstantin tahta ��kt�,
�ehri geni�letti, b�y�tt� ve ona kendi ad�na atfen
Konstantiniye ad�n� verdi.
�stanbul'un k�sa kurulu� tarihinden sonra Fetih �ncesi
Bizanstaki kutsal gibi bilinen emanetlerin baz�lar� nelerdir,
bildi�imiz kadar�yla bir g�z atal�m.
-
Havari Andre'inin tabut i�inde beyaz ketene sar�lm�� cesedi
(cesedin 1210'da �talya'n�n Amalfi kentine oradan da 1462'de
Roma'ya nakledildi�i s�yleniyor),
-
�sa'n�n ye�eni Zebedeus'un e�i Maria Salome'nin tabutu,
-
�sa'n�n ba�lan�p i�kence edildi�i renkli cilal� bir ta�.
Fetih �ncesi ve Fetih sonras� �stanbul'u terkeden Bizansl�
bilginler beraberlerinde kaynak ve bilgi ka��r�yorlar.
�talya'ya s���nan Bizansl� Gemiste Phleton, Eflatuncu
akademisinin ��retilerini meslekta�lar�na iletiyor; Verona'l�
Guarini ise Bizans'tan iki sand�k dolusu elyazmas� ka��r�yor,
birini yolculuk esnas�nda yitiriyor, ikincisindekileri ise hi�
kimseye g�stermiyor, a��klam�yor.
Bizans'tan ka��p de�erli metinleri, elyazmalar� - bu ara
Eflatun'un ba�yap�tlar�n� - Bat�'ya ula�t�ranlar aras�nda
kimler yok ki : ]ohanes Argyropulos, Theodorus Gaza, Demetrius
Chalchondilis, Andronicos Challistos, Marco Musurus, Johannes
ve Constantinos Lascaris karde�ler gibi bilim adamlar� ve
ayd�nlar.
R�nesans'a yol a�acak olan feodal d�zenli Orta �a� i�in Bizans
bir bilim, bilgi kayna�� ve bir gelenektir, ��kmesine neden
olan t�m a��nl�klar�na kar��n.
Bizans y�k�l�yor ancak Bizans'�n tarihinde baz� ilgin� ve
dikkat �ekici olaylar y�ze ��k�yor. Bu
olaylar kanl� bir ailenin �yk�s�n�, siyasal oyunlar� ve saray
entrikalar�n� anlat�yor.
�imdi s�ra, Akbabal� Kubbe
imgesine ve bunun ke�fedili�ine geldi. Bu yeralt� binas� M�s�r
s�rlar�n� anlatan yazarlar�n betimlemeleri �a�r��t�r�yor. Bu
konuda, yararlan�labilecek pek �ok kaynaktan yaln�z birinden,
Dimi�ki'nin XIV. y�zy�l�n ba��na ait Kozmografya Elkitab�
'ndan ald���m�z bir �rne�i vermekle yetinelim :
" Bu tap�naklardan en �nl�s� �hmim'in
beyaz ta� ve mermerden yap�lma tap�na��d�r; buradaki her ta�
be� ar��n y�ksekli�inde ve iki ar��n geni�li�indedir ; i�inde
her biri yedi gezegenden birine ayr�lan yedi oda bulunur (...)
g�kmavisiyle s�vanm�� tavanlara kanatlar�n�
a�m�� kartallar resmedilmi�tir. �� ve d�� duvarlar satran�
tahtas� gibi damal�d�r; her damada iki �ekil
bulunur: Bunlardan biri ayakta ve de�i�ik tap�nma durumlar�nda
g�sterilen bir insan� temsil ederken (...) �teki, insan
bi�iminde bir tahta oturmu�, ba�� ya ku�, ya bal�k, ya da d�rt
ayakl� bir hayvan ya da korkun� bir ba�� olan bir ki�iyi
temsil eder."
Konstantiniyenin
al�nmas�ndan az �nce Bo�azkesen (Rumelihisar�) kalesinin
yap�l��� anlat�l�rken ke�fedilen bir kubbeden bahsedilir.
Akbabal� Kubbe �yk�s�, daha �nceki bilgilere genel bir
g�nderme yaparak topra��n hi� bir zaman bakir olmad���n�,
her�eyin bir �ncesini bulundu�unu, dolay�s�yla g�ne�in alt�nda
yeni hi�bir �eyin varolmad���n� ima etmenin �tesinde, derin
bir mah�eri anlamda ta��makta. Tema, d�nyan�n ba�lang�c�ndan
sonuna kadar ak�p giden zaman� �l�en evrensel bir saat i�lemi
g�rmektedir ve bu saat, Konstantiniye yerle�im alan�n�n ta
derinliklerine de g�m�l�d�r.
|