|
�Bana kulak verenler, e�yan�n ve karanl�klar�n sembol� olan
Ahriman�a de�il, ilk ate�e, Kelam�a, yani Ahura Mazda�ya g�n�l
versinler ve onda ya�as�nlar. Bana kulak vermeyenler
zamanlar�n sonunda pi�man olacaklard�r�
Bir �ran Peygamberi olan Zerd��t, dokunulmayan, i�itilmeyen ve
g�r�nmeyen varl��a inanc� ��reten bir dini liderdi. Bu varl�k
ise Ahura Mazda idi; d�nyadaki b�t�n iyilikleri yaratan tek Us
Tanr�s�. Zerd��t��n ��retisine g�re alem, iyilik ile k�t�l���n
m�cadele edip durdu�u bir sahneydi. Bir tarafta ak�ll� ruh
olan adalet tanr�s� Ahura Mazda ile ona yard�m eden iyi fikir,
do�ru kanun, asil h�k�met, mukaddes karakter, s�hhat ve
ebediyet ve ona kar�� Angra Mainyu, yani yalan �eytan� ile
yard�mc�lar� bulunmaktayd�. �nsan, bu iki ordunun ortas�nda
duran bir varl�kt� ve bu ordulardan birine kat�lmak zorunda
idi. �nsan�n sadece iyilik, temizlik ve ayd�nl�k, yahut bir
uzla�ma yolunu bulmas�na imkan yoktu. �nsan bu iki taraftan
birini tutmak zorundayd� ve vazife yaln�z insana mahsus
de�ildi. Hayvanlar da, r�zgarlar ve bitkiler de ayn� �ekilde
hareket edeceklerdi.
Zerd��t,
bir insan iyilik yapt���nda bunun sadece kendi hayat kitab�nda
yaz�lmakla kalmay�p, d�nyan�n iyiliklerine de iyilik katt���na
inan�yordu. Bunun i�in de insan sadece �d�l�n� g�rmek i�in
iyilik yapmamal�yd�; ayn� zamanda d�nyan�n iyiliklerine iyilik
katmak ve Ahura Mazda�ya, k�t� ruh Angra Mainyu ile olan
m�cadelesinde yard�mc� olmak i�in de iyilikte bulunmal�yd�.
K�t�l�k yapan, k�t� Ruh ile birlikteydi. Fakat iyilik yapan,
Ahura Mazda�n�n saf�na kat�l�yordu. Ahura Mazda�n�n taraf�na
kat�lmak i�in �u yollardan ge�mek �artt�:
-
D���nce, s�z ve davran��ta
safl�k
-
Temizlik
-
Merhamet
-
Hayvanlara �efkat
-
Yararl� i� g�rmek
-
�yi yeti�meleri i�in
imkan� olmayanlara yard�m etmek.
Her insan
karar verip taraflardan birini tuttu�unda, her s�z�yle ve
hareketiyle bu m�cadelenin kaderine bir etkide bulunmu� olur.
Ahura Mazda�n�n taraf�n� tutmu� olan bir insan b�t�n vaktini
ve g�c�n� �ayd�nl�k� m�cadelesi yapmaya veriyordu ve onun en
belli ba�l� vazifesi ister bir yaramaz ot olsun, ister bir
canavar veya insan olsun, d��mana aman vermemek, d��man�
korumamak, ya da belki onu imha etmekti. Bu y�zden Ahura Mazda
insanlardan ibadet beklemiyor, i� ve ba�ar� bekliyordu.
�nsanlar�n en b�y�k ibadetleri bir ��l par�as�n� ekilir bir
hale getirmek ya da bir u�urum �zerinde bir k�pr� kurmakt�.
Zerd��t�e g�re devrim anlay���, hayat�n ve �ift�iyle �oban�n
ya�mac� g��ebeye kar�� �l�m kal�m m�cadelesinin her an�na k�k
salm��t�r: �Bu�day eken iyilik eker�. Tabiat�
insano�luna yararl� k�lma m�cadelesini engelleyen unsur
k�t�l�kt�r.
�nsan
nerede yarat�l��tan sorumlu biri olarak hareket ediyorsa
Zerd��t orada her t�rl� yeni hayat�n �nc�s�d�r. Eseri d�rt
temel ana konuyu temel alm��t�r:
-Tektanr�c�
ve b�y�kl�k kayna�� yeni bir Tanr� g�r���;
-�nsanla
onun insanla�mas�na kar�� koyan her �ey aras�nda bir sava�
alan� olarak d���n�len yeni bir d�nya g�r���;
-Tanr��yla
ili�kileri yeni bir anlay��la s�rd�rme tarz�; ��nk� insanlar
art�k tanr�larla birtak�m ayinler veya kurban kesmeler yoluyla
ili�ki kuramamakta, aksine insani hayatlar�na ilahi bir boyut
kazand�rarak Tanr��y� kendilerinde bulmaktad�rlar.
-Tabiatla
ili�kileri yeni bir anlay��la s�rd�rme tarz�. Bundan b�yle her
t�rl� hayata, yani hayvanlar�n ve bitkilerin hayatlar�na da
sayg� g�sterilecektir. Zerd��t��n yeni Tanr� anlay��� sadece
kozmik bir tanr�dan ahlak�� bir tanr�ya ge�i� de�il, ayn�
zamanda her t�rl� insan bi�imindeki Tanr� d���ncesini de
reddedi�tir�
�Zerd��t�e
g�re yaln�z tek bir Tanr� vard�r.
Hi�bir
k�t�l���n kayna�� olmayan Ahura Mazda: O �zg�rl���
yaratm��t�r. �yilikle k�t�l�k aras�nda bir se�im yapma
�zg�rl���n�. Her insan kendi se�imlerinden sorumludur.�
Zerd��t
��retisinin kilit ta�� i�te budur. �nsan, Tanr��n�n sevgisini
yitirmi� olan Ahriman��n ard�na tak�larak k�t�l���n ordusuna
kat�labilir veya iyili�in ana kayna�� olan Spenta Mainyu�nun
(Ormuzd) �st�n gelmesi i�in �sabahtan tezi yok g�n�n art�p
b�y�mesine �al��anlardan� olabilir.
Ahriman
Zamanda
ve mekanda �����n ve karanl�klar�n iki ana kayna�� aras�nda
bir sava� cereyan eder ama daha �tesinde �zg�rl�k vard�r: Bu �zg�rl�k
k�t�l���n se�imini m�mk�n k�lm��t�r. �nsan her
an kurtulu�unu sa�layabilir, yani k�t�l��� se�meden �nce, ilk
�zg�rl���n� yeniden elde edebilir. Dolay�s�yla ba�lang��ta
g�nah de�il, se�im vard�r. Zerd��t�e g�re hayat bir sava�t�r.
Birbirinden ayr�lmaz bir �ekilde hem i�imizde nefsimize kar��,
hem d���m�zda karanl�klar�n taraftarlar�na kar�� verilen bir
sava�. Zerd��t�e g�re insan sorumludur. Onun y�klendi�i g�rev,
�al��ma ve m�cadeleleriyle, tarihin oldu�u kadar yarat�l���n�
da devam ettirmektir. Zerd��t�e g�re d�nya bir plana
uymaktad�r; bu tarihsel bir s�re�tir; birbirine kar��t g��ler
aras�nda yaman bir sava��n ge�ti�i bir sava� alan�d�r. Sava�
sonunda bu d�nyada ele ge�ecek olansa, i�te bu m�kemmel halin
�ok g�� ko�ullar alt�nda do�mas�d�r.
Zerd��t�e
g�re, do�an�n t�m s�resi ��er bin y�ll�k d�rt d�neme
ayr�lm��t�r:
I-Yaln�z
Ormuzd h�k�m s�rer; ��nk� yaratma i�ine o tek ba��na
ba�lam��t�r:
�Ba�lang��ta
her �eyin �st�nde y�kselmi� olan Ormuzd�du; en y�ce bilgiyle,
ar�l�kla (safl�k) alemin nuru i�indeydi. Bu nur tac�,
Ormuzd�un oturdu�u bu yer, ilk nur denilen yerdi. Ormuzd�un
eseri olan bu en y�ce bilime, bu ar�l��a Yasa denilir�
(Zend Avesta, cilt III, s. 343)
II-Ormuzd
ve Ahriman birbirine e�it bir ba�ar�yla, biri ayd�nl�kta,
di�eri karanl�kta h�k�m s�rerek, biri her �eyi i�in, di�eri
k�t� i�in olu�turmak suretiyle sava��r dururlar.
III-Ahriman
muzaffer olur; aleme h�kmeden o ve kendi elinden ��km�� olan
varl�klard�r.
IV-Ormuzd,
ebedi olarak �st�nl�k kazan�r. �l�ler g�nahlar�ndan ar�nm��
olarak yeniden dirilirler, k�t� kaybolur; k�t�yle birlikte
cehennem de kaybolur. Ahriman da yalvararak, dua ederek,
kurbanlar sunarak nurun kral�na sadakat ve gayretle hizmet
ederler.
Ate�in
yaln�z ba��na bir tap�nma unsuru olu�una tradisyonlarda s�k�a
rastlan�r. Ate� 15-16 �ekilde mevcuttu ve her halinde ona
tap�l�rd�. T�m eski
geleneksel ��retilerde bilinen yarat�l���n, tabiat�n d�rt
kuvveti denilen ve yarat�c� g��lerden biri olan ate�, kainat�
meydana getiren en b�y�k g�� ve enerjilerden oldu�u i�in bunu
bilen ve sezen eskiler ona sayg� duymu�lar, onu ruh ve tanr�
ile de �zde�le�tirmi�lerdir. Dolay�s�yla ate�e tapanlar
ger�ekte onun simgeledi�i b�y�k g�ce tapmaktayd�lar.
Ate�, I��k Tanr�s� olan y�ce varl��� simgeler. Her tap�nakta
bir ate� odas� vard�r ve bunun i�inde sonsuz bir ate� yanar.
Hi� kimse buna dokunamaz, hatta nefesiyle bile kirletemez. �yilik
Tanr�s� Ahura Mazda�n�n o�lu olarak kabul edilen Atar��n
(Ate�) k�lt�, bu duruma g�re babas�ndan eskiydi. Ate�
tap�naklar� �ok eski �a�lardan beri mevcut olup tap�nma t�reni
ate�in �n�nde yap�l�rd�. �nsanlara rahatl�k, zeka ve erkeklik
sa�lad��� gibi b�t�n yarat�klar� da �eytandan korurdu.
Zerd��t��n geleneksel dinden ald��� biricik ayin, ate�e sayg�
g�stermek ayiniydi. Zerd��t�e g�re ate�, eski �ranl�lar
taraf�ndan yap�ld��� gibi tap�lmaya lay�k bir ilah de�ildi.
Ahura Mazda�n�n yaln�zca sembol� olmaktan ibaretti.
Ahura Mazda
ile ilgili yarat�l�� efsanelerini inceledi�imizde ise �u
bilgileri buluruz: D�nya Ormuzd�un v�cudundan yarat�lm��t�;
g�k onun ba��ndan, d�nya ayaklar�ndan, su g�zya�lar�ndan,
bitkiler sa�lar�ndan, �k�z sa� elinden, ate� zekas�ndan
meydana geldiler. Hint Upani�adlar��nda da rastlanan bu bilgi
yani her �ey O�dur bilgisi, sonradan semitik dinlere de
ge�erek Birlik veya Tevhid bilgisi haline gelmi�tir. Bu bilgi,
Varl���n Birli�i ilkesinden bir yans�ma olup bu ilkeye g�re
t�m varolu� Bir Olan�dan tezah�r etmi�tir ve her �ey Bir�in
tezah�r�d�r.
D�nyan�n
devam s�resi olan oniki bin y�l, d�rt k�sma ayr�l�rd�. �lkin
Ormuzd, varl�klar� d���nd� ve Ahriman karanl�ktan ��kar ��kmaz
bar�� teklif etti, fakat o kabul etmeyince dokuz y�l s�ren ve
�����n zaferiyle sonu�lanan bir sava� oldu. I���� zafere
t�ls�ml� dua Ahura Verya ula�t�rm��t�. �kinci b�l�mde
varl�klar Tanr� ve �eytan taraf�ndan ger�ekten yarat�ld�lar.
���nc� b�l�mde insanl���n Zerd��t�e kadar u�rad��� felaketler
yer al�r. D�rd�nc� b�l�mde ise Ormuzd�un �nc�l���nde �yili�in
zaferine ula��l�r.
Zerd��t
ayn� zamanda b�t�n �a�lar�n en b�y�k �airlerinden biridir.
Onun eseri olan Avesta ilahilerinin Gatalar��ndaki sesine
kulak verelim:
�D���ncede,
s�zde ve eylemde birbirlerine taban tabana z�t iki ana e�ilim
vard�r. Biri hayat verir. �b�r� �l�m getirir. Her iki e�ilim
her insanda her ulusta birbiriyle �arp���r. �arp��ma ilk
insanla ba�lad�, d�nyan�n sonu gelinceye kadar devam
edecektir�.
��nsanl�k
iyi kulak versin, iyi anlas�nlar, ��nk� her iki d�nyadaki
kaderleri ayd�nl�kla karanl�k aras�nda yapacaklar� se�ime
ba�l�d�r. G�nd�zle gece, hayatla �l�m� birini nas�l tan�mal�,
�b�r�nden nas�l ka��nmal�? Kimi cezaland�racaks�n? Kime mutluk
vereceksin? Tanr��n�n tercih etti�i kimse insanlar d�nyas�n�n
iyi �ift�isidir�.
�Buna
kar��l�k �ift (ko�um) �k�z�ne ve g�ne�e k�t� g�zle bakan
kimsedir ki benim s�z�m� �ld�r�r. K�yleri yak�p y�kan ve hak
bilir ki�iye s�v�p sayan, kaba g�� kullanarak hayat�n� ya�amak
isteyen, nas�l olursa olsun para kazanmak i�in g��l� olmaya
can atan. ��te bunlar d�nyay� mahvedenlerdir� Onlar her iki
d�nyay� da y�karlar� Onlar ruhlar�n� mahvederler ve d�nyay� da
mahvederler. Ama k�t�l�kle ele ge�irilen bir krall�k mahvolur�
Kim onlar�n canlar� istedi�i gibi zulmetmelerine engel
olacakt�r? K�rlerle sa��rlar iktidarda birle�tiler. Onlar iyi
insanlar�n d�nyas�n� mahvedecekler�.
�Ben nereye
gideyim? Nereye dua edeyim? Herkes beni terk ediyor. Zorba
y�neticiler b�y�k bir kinle etraf�m� sarm��lar bana
zulmediyorlar. Senin g�c�nden ba�ka hangi g��le ben senin
s�z�n� yay�p adaletini muzaffer k�lay�m ey Ahura Mazda?�
�Ben senden
dostun dosta verdi�i g�c� ve mutlulu�u bekliyorum. O beklenen
mutlu g�nleri ya�atacak olanlar ne vakit gelecekler ki?�
���te
ellerimi sana uzatm��, ho�nut olaca��n amelleri i�leme hazz�n�
bana lutfetmeni diliyorum. Ey Mazda! Ayd�nl���n tanr�s�!
Yeniden dirili� g�n�nde o her �eyi yak�p kavuran ate�i, senin
ate�ini ne�eyle kar��layaca��z. Ey Mazda! Senin o h�zl� ve
g��l� ate�ini, mutluk sa�an, ama ayn� zamanda cezaland�ran ve
yakan ate�ini�.
�D�nyan�n
son d�n���ne kadar, yeniden dirili�ine dek yanl��lar�n hakimi
insanlar� bir daha �ld�rmeyecek. D�nya sona erdi�inde
do�rulara g�� vereceksin sen. Ve ben senin ate�ine ba��� diye
duam� sunaca��m. Arzumun b�t�n g�c�yle senin �����na do�ru
y�r�yorum. O�nu dinleyiniz�. |