|
Sizlere uzunca bir yaz�
dizisi halinde Maya k�lt�r� hakk�nda kendi g�r��lerimi
aktarmay� d���n�yorum. Bu bak�mdan yaz�lar�m� numaralamay�
uygun buldum. �lk iki resim "Hitit G�ne�i" ve "Maya-Aztek"
simgeleri ile ilgili.
�ki adet bo�a boynuzu
�zerinde duran Hitit G�ne�i ve g�ne� ile b�t�nle�mi� �� adet
damga. Bunlardan birini ay�r�p altta ayr�ca belirttim. Bu
damgan�n anlam�n� ��yle a��kl�yorum:
�Hitit
halk�n�n �zerinde duran ve onlar� y�neten tanr�sal �zelliklere
sahip 3 adet y�netici�
�ki
adet boynuz Hitit halk�n� ifade ediyor. �� y�netici ise
tanr�la�m�� Hitit krallar�d�r. Tanr�n�n simgesi olan g�ne�
daire ile, y�netici krallar art� i�areti ile belirtilmi�tir.
Bu bronz eser y�r�yen ordunun en �n�nde bir sopaya tak�l�
olarak sancak �eklinde ta��nd��� ve t�m Hitit milletinin
simgesi oldu�u g�r��� ileri s�r�lm��t�r. (Bkz. Hitit G�ne�i
adl� kitap. Yazar� Sedat Alp, T�B�TAK yay�nlar�,
2002)
�kinci resimde ise yeni d�nya
k�lt�rlerindeki g�ne� simgelerinden baz�lar�n� sunuyorum.
Kuzey Amerikan�n orta b�lgelerine yerle�mi� olan Oklahoma
yerlilerine ait bir tak� yukar�da g�r�l�yor. Midye kabu�u
�zerine oyulmu� olan bu simge a��k�a Tengri damgas�d�r.
Merkezde tanr�sal �zellikleri olan y�neticinin y�z� d�rt bir
yanda
�izilmi�tir. Bununla belki de �Tanr�n�n varl���
evrenin her yerindedir� mesaj� verilmek
istenmektedir.
Tengri damgas�n� orta Amerika
b�lgesinde de bulmaktay�z. Meksika�n�n Veracruz b�lgesinde
Maya'lardan ve Aztek'lerden �nce ileri bir k�lt�r olu�turmu�
olan Olmek halk�n�n da bir damga yaz�s�na sahip oldu�u �ok
yak�n tarihe kadar bilinmiyordu. Yeni bulunmu� ve ta�a
kaz�nm�� bir yaz�tta 62 farkl� damgadan olu�an resimsel
(semiotik) bir yaz� ortaya ��kar�lm��t�r (Bkz. Science
dergisi, Cilt 313, 15 Eyl�l 2006.). Bu yaz�ya ait iki damgay�
yukar�da g�steriyorum. Her ikisinin ne derece birbirlerini
and�rd�klar� ve benzedikleri ortadad�r.
ABD�nin
g�ney b�lgesi olan New Mexico (Yeni Meksiko) eyaletine
zaman�nda gelip yerle�mi� olan Navajo yerlilerine ait bir
resimde ayn� damgan�n merkezde yer ald���n� ve insanlar�n onun
�evresine topland�klar�n� g�rmekteyiz.
Sa� alt
k��ede ise g�ney ve orta Amerika b�lgelerinde uzun y�zy�llar
boyu ileri bir k�lt�r olu�turmu� olan Maya ve Aztek tanr�s�
Quetzalcoatl�ya ait bir damga g�r�yoruz.
Bu tanr�n�n
ad�n� �Kutsalkatl�� olarak okuyabiliriz. �yle okundu�unda
T�rk�e anlaml� Kutsal-Katl� yani Tengri oldu�u
anla��lmaktad�r. Damgas� da zaten bu g�r��e onay vermektedir.
Maya-Aztek k�lt�r�nde bir�ok tanr� vard�. Baz�lar�n�n
ad�n� T�rk�e olarak anlaml� bulmaktay�m. �spanyol rahipler
taraf�ndan kay�t alt�na al�nm�� Maya- Aztek isimlerinde T�rk�e
sesler vard�r.
�rne�in �� sesini veren bir harf
�spanyol abecesinde bulunmad��� i�in � yerine X harfini
kulland�lar. �u halde her X g�rd���m�zde � olarak okuyal�m.
Ayr�ca ��� harfi de olmad���ndan yerine �i� harfini
kulland�lar.
Xiuhtecuhtli: ate� ve
zaman tanr�s�d�r. Yani �ifte bir g�reve sahiptir. �u halde
�ifte-Kutlu olarak okunabilir. Xiuhte = �ifte ve Cuhtli =
Kutlu olmaktad�r. E�itli�in bire bir olmas� beklenemez. ��nk�
iki toplum ayr�lal� yakla��k 3,000 y�l gibi uzun bir zaman
s�resi ge�mi�tir.
Tezcatlipoca: Orta
Amerika tanr�lar�n�n belki de en �nemlisi. Tezcatli =
Tezkatl�, Poca = Bora. Burada kast edilen h�zl� hareket eden
r�zgar olmaktad�r. Tez = h�zl�, Katl� = Kat eden (harekete
eden) ve B den P ye d�n���mle Bora s�z� �poca� �eklini alm��
olabilir. Nitekim, Tezkatl�bora r�zgar
tanr�s�d�r.
Chac: Yani "�ak" Mayalar�n y�ld�r�m
ve �im�ek tanr�s�d�r. �ak �eklinde okunan bu s�zc�k halen bile
dilimizde ��im�ek �akt�� �eklinde varl���n�
s�rd�rmektedir.
Kinich
Ahau: Maya g�ne� tanr�s�d�r. Kinich
veya K�ni� aslen T�rk�e �G�ne�� s�z�nden t�remi�tir. Eski T�rk
inanc�nda �K�nhan� G�ne�-Han ad� kutsal g�ne�e verilen
isimlerden biridir. Ahau ile Han s�zlerinin yak�nl��� bu
g�r��� desteklemektedir.
Xochiquetzal: G�zellik ve �i�ek
tanr��as� idi. Burada quetzal s�z�n�n kutsal oldu�unu g�rd�k.
Fakat Xochi nas�l okunmal�? Xochi = �oh yani ��ok� olabilir.
Bu durumda ��okkutsal� ad� ortaya ��km�� olur.
Bu �rnekleri �o�altabiliriz. Yeni �rnekleri bir sonraki
yaz�mda sunaca��m. Ancak, �u ger�ek ile kar�� kar��ya
bulunmaktay�z:
Kuzey ve Orta Amerika yerli diye
bilinen k�lt�rler Asya k�kenli olup Bering bo�az� �zerinden
yeni d�nyaya g�� etmi�lerdir. Asya'dan ��kan ve Anadolu'ya
yerle�en bir di�er kol Hurri, Hitit ve S�mer
halklar�d�r. |