ETR�SK VE L�KYA YAZISI


ETR�SK VE L�KYA YAZISI Do�. Dr. Haluk BERKMEN
Harfler hakk�nda bir miktar bilgi sahibi olduk san�r�m. �n-T�rk yaz�s� harf yaz�s� de�ildi. Bir hece yaz�s� idi. Yani her i�aret bir tek heceli ses olarak telaffuz ediliyordu ve her biri bir damga olmakta idi. Bu damgalar da anlaml� t�mel kavramlar i�eriyorlard�. Etr�sk yaz�s� g�n�m�zde halen okunabilmi� de�ildir. Nedeni ise harflerin Yunan harflerine benzemelerinden dolay� onlar� Yunan harfleri olarak g�rmeleri ve o �ekilde seslendirmeleridir. Oysa ki, ne gramatik yap� ne de harflerin tek tek sesleri Hint-Avrupa k�kenli de�ildir. Ne Latince ne de Yunanca olarak anlaml� s�zler ortaya ��km�yor. Fakat ne kadar ilgin�tir ki T�rk�e yard�m�yla anlaml� s�zler ortaya ��kmaktad�r. ��nk� Etr�sk halk� bug�nk� �talya yar�madas�na hem kuzeyden hem de g�neyden girmi�lerdi ve her iki gurup da �n-T�rk k�kenli halklard�. Etr�sk Ayna S�rt� Size �imdi bir k��k �rnek sunarak tezimi kan�tlamaya �al��aca��m. Resimde Etr�sk aynas�n�n arka y�z� g�r�l�yor. Aynan�n kaz�lm�� resminde bir ci�er �zerine e�ilmi� kanatl� bir ya�l� adam g�rmekteyiz. Sakall� ve kanatl� bu ki�i ci�er fal� bakan bir �aman olsa gerek. Fal sayesinde sakl� bilgiler a��a ��kar�l�rlar. Yani falc� saklanan� bilen ki�idir. Yaz� sa�dan sola do�ru okunmas� gerekir. Soldan sa�a do�ru okuyan Etr�skologlar bu s�z� /�alkas/ olarak okumu�lar ve �zel isim oldu�u sonucuna varm��lard�r. Oysa ki sa�dan sola do�ru okunursa T�rk�e'ye uygun bir s�z olan sakla� s�z� ortaya ��kar. Ci�er �zerine e�ilmi� olan ki�inin kanatl� olu�u onun alelade bir ki�ilik olmad��n� ve ruhlar d�nyas�na u�abilen bir �aman oldu�unu g�steriyor. Etr�sk yaz�s� sa�dan sola do�ru Orhon harfleri sayesinde okunabilmektedir. Solda harfleri soldan sa�a do�ru yazarsak, g�r�r�z ki soldaki ilk harf �n-T�rk�e OZ damgas�d�r ve hem Yunan Sigma hem de Etr�sk ve Latin S harfini olu�turmu�tur. �kinci harf A harfidir ve Etr�sk abecesinden Latin abecesine ge�mi�tir. ��nc� harf OK damgas�d�r. Zamanla K harfine d�n��m��t�r. Nitekim, Etr�sk abecesinde bu i�aretin K olarak okundu�unu Etr�skologlar da kabul eder. Ok i�areti ile OK sesi sadece T�rk�e'de anlaml�d�r. Di�er hi�bir dilde bu anlam ve �ekil e�de�erli�ini bulmuyoruz. Bu bak�mdan Ok damgas� kesinlikle �n-T�rk�e k�kenlidir. Orhon kitabelerinde de ayn� i�aret /ok/ olarak okunmaktad�r. Bu durumu tesad�f olarak a��klamak bence imkans�zd�r. D�rd�nc� damga Orhon kitabelerindeki kal�n L harfidir. Son damga ise Orhon kitabelerindeki kal�n � sesini veren damgad�r. Yani, a�, o�, u�, �� veya �a, �o, �u, �� olarak okunabilir. �u halde buradaki yaz�y� /Sakla�/ olarak okumak hem yaz� hem de resim b�t�nl�� g�z �n�ne al�n�rsa do�rudur ve s�z /sakl� olan� a�/ anlam�nda T�rk�e bir s�zd�r. Bu da Etr�sk�enin �n-T�rk�e bir dil oldu�unun kan�t� olmasa da bir g�stergesidir. Kadim Anadolu Yaz�s� Asya�n�n �e�itli b�lgelerinden Anadolu'ya gelmi� olan �n-T�rkler �zellikle Akdeniz ve Ege k�y�lar�na yerle�tiler. Size kendi ��z�m�m veya yorumum olan bir k�sa yaz�dan s�z etmek istiyorum. Bu yaz� Bodrumda bulunmu� olan bir ta��n �zerine kaz�nm�� olan yaz�d�r. Halen Side m�zesinde bulunan bu ta��n �zerinde Sidece (Likya yaz�s�) olarak kabul edilen bir yaz� kaz�lm��t�r. Side eskiden Likya k�lt�r�n�n �nemli bir merkezi idi. Yaz� sa�dan sola do�ru TEENES olarak tek bir s�zc�k olarak okunmu�tur(Kaynak: Seleukeia (Side) Yaz�t�, A. Muhibbe Darga, Anadolu Ara�t�rmalar�, Fasik�l 26) Fakat /teenes/ s�z�n�n ne anlama geldi�i bilinmemektedir. Oysa ki sa�dan sola do�ru a��k�a iki s�zc�k vard�r ve bunlar� LU URUN �eklinde okumaktay�z. �ncelikle Anadolu'da Bo�azk�y civar�nda LUV� yaz�s� bulunmu�tur. Ayr�ca, LU s�z�n�n Luvi olarak bilinen halk�n kast etti�i kan�s�nday�m. Ancak, yaz� �n-T�rk�e ise ilk damgan�n UL damgas� olmas�ndan dolay� birinci s�zc��n ULU �eklinde okunmas� gerekir. B�ylece Likya ad�n�n Ulu-OK-�y� s�zlerinin biti�mesi sonucu olu�tu�u kan�s�nday�m. Zaten Ok-�y� birle�erek bug�n dahi kulland��m�z /k�y/ s�z�n� olu�turdu�unu s�yledim. �kinci s�zc�k olan URUN /b�lgesi/ anlam�n� ta��r. ��nk� UR s�zc�� n-T�rk�e /gayret ederek yerle�/ demek olup S�merde UR �ehri vard�r. Yani bug�nk� anlamda UR /u�ra��lan b�lge/ demektir ki vur ve kur s�zleri halen mevcuttur. Kurgan s�z�n� hepimiz duymu�uzdur. �u halde URUN s�z� �yerle�ilen b�lgenin (�ehrin)� anlam�n� i�erir. �ki s�zc�k bir araya gelince de �ulular�n �ehrine ait� anlam� ortaya ��kmaktad�r. Yani, bir �e�it ikaz olan bu yaz�n�n kaz�l� oldu�u ta��n hudut ta�� oldu�u g�r��ndeyim. G�n�m�zde halen kullan�lmakta olan Latin abecesi b�y�k �apta Etr�sk abecesinden al�nt�lanm�� harflerden olu�mu�tur. Etr�skler ise Asya k�kenli bir halk olup, dilleri dinleri ve gelenekleri ile �n-T�rk k�lt�r�n�n �r�n�d�rler. Mimari konusuna geldi�imde Etr�sk mimarisine de�inece�im.
<< �nceki yaz�	sonraki yaz� >>