|
Kendilerine
yeni bir kimlik ve dolay�s�yla yeni bir dil arayan kavimler
eklemeli �n-T�rk dilinde de�i�iklikler yaparak yeni diller
geli�tirmi�lerdir. B�ylece b�k�ml� diller ortaya ��km�� ve tek
bir ortak dil yerine bir�ok yerel dil t�remi�tir. B�k�ml�
dillerin nas�l olu�tu�una dair birtak�m kurallar� bundan
�nceki iki yaz�mda �rnekleriyle g�stermeye �al��t�m.
Dilde
de�i�iklik yaparak kendilerinin farkl� olduklar�n� kan�tlamaya
�al��an k�lt�rler elbette ki bu noktada kalmalar�
beklenemezdi. Dil ile birlikte kutsal olan birtak�m simgelere
ve imgelere de el att�lar ve onlar� da ellerinden geldi�ince
de�i�tirip k�t�lediler.
�n-T�rklerin
kendileri ile �zde�le�tirdikleri ve kutsal sayd�klar� birtak�m
hayvanlar vard�. Bu hayvanlardan kaplumba�a ve da� ke�isi ayr�
ve �zel bir yere sahiptirler. Kaplumba�a, evini s�rt�nda
ta��yan ve �ok uzun �m�rl� bir hayvan olmas� itibariyle
�n-T�rk topluluklar� taraf�ndan kutsal say�lm��t�r. Asya�da
bir�ok b�lgede kaplumba�a heykeli ile kar��la��yoruz. Da�
ke�isi ise, da�l�k b�lgelerde ya�am�� olan son derece
hareketli ve s�ratli bir yarat�kt�r. En y�ksek tepelere b�y�k
bir rahatl�kla t�rman�r. Bizim bildi�imiz evcil ke�iden farkl�
olarak uzun ve yay gibi k�vr�k boynuzlar� vard�r. G�n�m�zde bu
hayvanlar� ancak hayvanat bah�elerinde g�rebilirsiniz zira
yayg�n bir avlanma sonucu nesilleri hemen hemen t�kenmi�
durumdad�r.
Da�
ke�isine, en eski T�rk kaynaklar�ndan bilindi�i kadar�yla,
o�lak deniliyordu. Bug�n ise ke�i yavrusuna o�lak diyoruz. Bu
s�zc���n yap�s�nda o� (y�kselme) k�k s�zc��� ve �lak tak�s�
vard�r. Ek k�sm�ndaki -lak tak�s� bir eylem s�zc���n� s�fata
d�n��t�rmektedir. �rne�in, parlamaktan parlak, �atlamaktan
�atlak gibi pek �ok s�zc�k bulunabilir. O� k�k s�zc���n�n OK
(�n-T�rk ki�isi) s�z�nden t�redi�inden s�z etmi�tim.
(Bkz. Ok
Dilleri adl� 6 say�l� yaz�m)
�n-T�rk boylar�nda o�lak ve
geyik, Hint k�lt�r�nde inek, Akdeniz ve Mezopotamya
k�lt�rlerinde bo�a ve nihayet Anadolu T�rkmenlerinde ko�
simgeleri ile kar��la��yorsak bunlar�n ortak bir nedeni olmas�
gerekir. Hepsinde hemen g�ze �arpan ortak �zellik t�m bu
yarat�klar�n boynuzlu olu�lar�d�r. Ancak g�k ve g�ne� k�lt�
�er�evesinde ele al�nd�klar�nda y�celik, y�kselme ve g��lenme
timsali olarak y�netici krallar�n tercihli simgeleri olduklar�
da bir ger�ektir.
Kultigin an�t�nda da� ke�isi
Resimde
g�r�len K�ltigin an�t� t�m�yle Orhon harfleriyle bezenmi�
�nemli bir eserdir. �zerindeki o�lak simgesini yanda b�y�terek
g�stermekteyim.
Tiflisteki
bir mezarta��
Resimde ise
�e�itli motiflerle s�slenmi� olan koyun heykeli �eklindeki
mezar ta�� g�r�lmektedir. Bu ta� Tiflis�te bulunmu�tur.
Kabartma olarak da� ke�isi motifi a��k�a g�r�lmektedir.
Bu t�rden mezar ta�lar�, b�y�k bir olas�l�kla, boy ve oymak
ba�kanlar�n�n mezarlar�na ait idiler. Anadolu'ya Kafkaslar
�zerinden g�� etmi� olan T�rkmen boylar�n�n bu ko� simgeleri
Asya�dan getirilmi�lerdir. T�rkmen hal�lar�ndaki ko� ba�� ve
ko� boynuzu motifleri hepimizce bilinen yayg�n simgelerdendir.
Y�neticilerin tercihli simgesi durumundaki o�lak ve ko�
(koyun) Kafkasya ve �ran�da uzunca bir s�re varl���n�
s�rd�rm�� olan Akkoyunlu ile Karakoyunlu T�rk devletlerinin
ad�na kadar girmi�lerdir.
Bundan
birka� y�l �nce, 1998 y�l� Temmuz ay�nda, Hakkari kent
merkezindeki Hakkari Kalesi�nin kuzey eteklerinde 13 adet ta�
kabartma bulundu. 13 kabartmadan
11�inde ana konu cepheden gen� ve g��l� bir erkek bedeninin
�st k�sm�d�r.
Resimde
g�r�len �rnekte sol omuzda bir o�lak kabartmas� ve �zerinde
bir kubbeli �ad�r fig�r� vard�r. Bu iki �eklin Asya k�kenli
T�rk simgeleri olduklar� kesindir. Zira, g���s hizas�nda
tutulan tolu (su tulumu) kadim �n-T�rk gelene�inin i�aretidir.
Resimde da� ke�isi b�y�t�lm��t�r ama bu arada netli�i de bir
miktar kaybolmu�tur.
G�n�m�zden
yakla��k 4000 y�l �nce da� ke�isi fig�r�n�n sava���n�n omzuna
i�lenmi� olmas� o tarihlerde �n-T�rk boylar�n�n g�ney do�u
Anadolu�ya gelmi� olduklar�n�n kan�t�d�r. �n-T�rk k�lt�r�n�n
Kuzey bat� Hindistan�da (�nd�s vadisinde) Mahenjo-Daro ve
Harrapa �ehirlerini kurdu�unu s�yledim.
(Bkz. G�ne�
Tanr� ve Ku� �lkesinin Tanr��alar� adl� 19 say�l� yaz�m)
�nd�s medeniyeti m�hr�
Resimde
�nd�s medeniyetine ait bir m�h�r g�r�l�yor. M�h�rde ba�da�
kurup oturmu� boynuzlu bir y�netici g�r�lmektedir.
Ancak,
kendilerine yeni bir kimlik, yeni bir dil ve yeni bir din
arayan toplumlar t�m bu kadim simgeleri silmekle kalmay�p
onlar� k�t�lemeyi de ba�arm��lard�r. Bir �n-T�rk y�neticisini
simgeleyen boynuzlar �eytan�n simgesi olmu�lard�r. �zellikle
H�ristiyan dininde �eytan ke�i ayakl�, ke�i sakall� ve boynuzlu
olarak resmedilmi�tir.
Resimde
karikat�re d�n��t�r�l�p alay konusu edilen ve t�m
k�t�l�klerin kayna�� olarak g�r�len �eytan simgesinin nereden
kaynakland���n�, belki �imdi daha iyi sezip
kavrayabilmekteyiz.
|