|
�imdiye
kadar g�stermi� oldu�um �rnekler, as�l k�k dilin Asya
k�tas�ndan yay�larak di�er b�lgelerde, k�talarda de�i�ikli�e
u�rad���n� g�steriyor. Yaln�z, de�i�iklik birtak�m kurallar
�er�evesinde ger�ekle�mi�tir. Bu kurallar� kim koymu�tur?
Kendini farkl� ve ba��ms�z g�rmek isteyenler. �ncelikle okuma
yazma bilen ruhban s�n�f� ve onlar� destekleyen y�neticiler.
Ard�ndan, de�i�iklikleri uygulayacak olan halk. Halk�n
konu�makta oldu�u �n-T�rk dilini �yle birtak�m kurallarla
de�i�tirdiler ki bir s�re sonra t�m�yle yeni bir dil ortaya
��kt�.
Kural 2:
Eklemeli dildeki k�k s�zc�klerin yerini de�i�tirdikten sonra
baz� harfleri de de�i�tirerek yeni bir s�zc�k �retmek.
Yani, sadece tak�lar yer de�i�tirmekle kalmam�� ayr�ca
tak�lardaki bir ve bazen iki harf de�i�tirilmi�tir.
�imdi bu
kurala baz� �rnekler sunay�m.
T�m eklemeli
dillerde �o�ul yap�m� daima son ek ile olmu�tur. T�rk�e'de
�o�ul iki farkl� �ekilde yap�l�r. �LER ve �LAR tak�s� ile ve
�Z tek harfi ile. Bu son �ekil pek fazla kullan�lmasa da UZ ve
B�Z k�k s�zc�kleri ile ilgilidir.
Frans�zca
�o�ul yap�m� daima s�zc�k �n�ne konan LES (okunu�u LE) s�zc���
ile olur. Burada hem Kural 1, hem de Kural 2 kullan�lm��t�r.
�LER tak�s� arkadan �ne al�nm�� ve R harfi S harfine
d�n��t�r�lm��t�r. �stelik S harfi de sessizle�mi�tir.
�ngilizce
�o�ul yap�m� s�zc�k sonuna Z harfini eklemekle olur. Fakat bu
Z harfi daima S sesiyle okunur. �rnekler: Books, Boxes, Hands,
Arms, .....vs. Yer de�i�mese de ses de�i�mi�tir.
Arap�a �o�ul
genelde s�zc�k ba��na E harfini eklemekle olur. Burada g�r�len
durum �LER tak�s�ndaki L harfini terk edip E ile yetinmek,
�eklindedir. �rnekler: Bahr (deniz) => Ebhar (denizler), T�f�l
(�ocuk) => Etf�l (�ocuklar), Seher => Eshar, Selef (�nceki) =>
Eslaf (�ncekiler), Necip (soylu) => Encap (soylular), R�kn
(adet) => Erk�n (adetler)....vs.
Fakat,
Arap�a b�k�ml� bir dil oldu�undan s�zc�k b�k�lerek de �o�ul
yap�l�r. �rnekler: L�ss (h�rs�z) => L�s�s (h�rs�zlar), Lebib
(ak�ll�) => Libab (ak�ll�lar), Mahbes (hapishane) => Mahabis
(hapishaneler).
Kural 3:
Bir kere yer de�i�ikli�i olu�tuktan sonra t�mceyi
kat�la�t�rmak. Yani, eski haline d�nmesini engellemek i�in esnek c�mle
yap�s�na izin vermemek.
T�rk�e c�mle
yap�s� esnektir. Yani, c�mle i�inde s�zc�k yer de�i�tirdi�inde
sadece vurgu de�i�ikli�i olur, anlam de�i�ikli�i olmaz. Vurgu
daima sondaki fiilden bir �nceki s�zc�ktedir. Ancak b�k�ml�
dillerde bu de�i�ikliklere izin yoktur.
�rnek: Ahmet
yar�n sinemaya gidecek, (Ahmet tiyatroya gitmeyecek. Vurgu
/sinema/ �zerinedir)
Ahmet
sinemaya yar�n gidecek (Bug�n gitmeyecek. Vurgu /yar�n/
�zerinedir)
Sinemaya
yar�n Ahmet gidecek. (Ali gitmeyecek. Vurgu /Ahmet/
�zerinedir)
B�k�ml�
dillerde bu t�r yer de�i�ikliklerine izin verilmedi�i i�in
vurgu ses ile olur. �rnek: John will go tomorrow to the cinema,
t�mcesi /Con yar�n sinemaya gidecek/ demektir. Bu t�mcede
hi�bir s�zc���n yerini de�i�tiremezsiniz. E�er �nemli olan
/yar�n/ ise vurguyu /tomorrow/ s�z�n� s�ylerken sesinizi
y�kselterek, yani /aksan/ ekleyerek belirtirsiniz.
B�k�ml�
diller aksanl� (ses vurgulu) dillerdir. ��nk� kat� c�mle
yap�s� sizi ses vurgulu konu�maya zorlar. Oysa ki esnek c�mle
yap�s�na sahip olan eklemeli diller aksanl� (ses vurgulu)
de�ildirler. Daha d�z ve do�al sesler i�erirler.
B�k�ml�
dillerin c�mle yap�lar�ndaki bu kat�l�k insanlar�n
karakterlerinde de de�i�ikli�e yol a�m��t�r. Kurala ba�l�l�k
konusunda b�k�ml� dil sahibi olan milletler, eklemeli dil
sahibi olanlara oranla daha kat� davran�rlar. Eklemeli ve
esnek c�mle yap�s�na sahip olan milletler ise daha uyumlu ve
ho�g�r�l� olduklar� saptanm��t�r. Bunun sonucu olarak, dildeki
kesin kat�l�k di�er her alanda g�r�lmektedir.
Avrupa bah�e
k�lt�r�ne bak�n. Keskin d�z hatlardan ho�lan�rlar. Yollar
cetvelle �izilmi� gibidir. Hatta m�zik sistemleri bile keskin
kurall�d�r. Bat� m�zi�i tam ve yar�m seslerden olu�mu�tur.
�eyrek sesler yoktur. Oysa ki T�rk m�zi�i �ok daha esnek
�eyrek sesler de i�erir.
|