|
�n-T�rk
k�lt�r�n�n bir�ok k�lt�r� etkiledi�i ve onlar�n dillerine,
dinlerine ve mimari tarzlar�na temel te�kil etti�i konusunda
bir�ok �rnek sundum. T�m bu �rneklerin tesad�f olmad�klar�n�
kan�tlamak i�in bir kural ortaya koymak gerekir. Bu kural�n
uygulanmas� ile bir dil grubundan di�erine ge�i�
g�sterilebilmelidir. Bu kural�n tekrarlanabilir olmas� ve
�e�itli �rneklerle desteklenmesi gerekir.
 
 
�n-T�rk
Dillerinden �rnekler
A ve B
iki ayr� dil gurubu ise �yle bir f(k) kurallar� olmal�d�r ki B
= f(k).A �eklinde A gurubu B gurubuna d�n��ebilsin. Burada
f(k) tek bir kural olmay�p bir dizi kural olabilir. A dil
gurubu �n-T�rk dili veya en genel anlamda EKLEMEL� Diller ve B
dil gurubu B�K�ML� diller olsun. �imdi size birinci kural�
yaz�yorum:
Kural 1: Eklemeli
dildeki tak�lardan s�zc�k �n�nde olanlar� arkaya, arkada
olanlar� �ne alarak yeni bir s�zc�k �retmek. Anlam
de�i�tirmeden s�zc�k sonunda bulunan tak� ba�a gelmekle dilin
yap�s� de�i�mi� olur. ��nk� uzun s�zc�k olu�amaz ve k�sa fakat
say�ca fazla s�zc�k ortaya ��kar.
�imdi bu kurala �rnekler
sunay�m.
Frans�zca'da /Si il cours/ ko�arsa
demektir. T�rk�e -sa tak�s� ba�a al�n�p si (�art belirten) �n
s�zc�k olmu�tur.
�ngilizce /Why did he come?/ neden
geldi? Burada da ge�mi� zaman� belirten -di tak�s� �ne al�n�p
did olmu�tur.
�ngilizce /on the table/ masan�n
�st�nde demektir. T�rk�e -n�n tak�s� on olarak de�i�ip ba�a
al�nd��� g�r�l�yor.
Almanca'daki der, die, das
s�zc�kleri de benzer bir b�k�mden elde edilmi�tir. /Der Tisch/
masad�r �eklinde �d�r => der olup �ne ge�mi�tir. Bu �n
tak�lar�n cinsiyet tak�s� olduklar� san�l�r ama cans�z
nesnelere de �n tak�lar geldi�inden cinsiyetle hi�bir ilgileri
yoktur. T�rk�e �dir => die olmu�tur.
�ngilizce'deki /in/ s�z�, i�inde demektir. Dikkat edilirse
T�rk�e ��- �N-DE derken �� hece kullan�l�yor. Ayr�ca, �N
/inmek/ eyleminden oldu�u gibi /Kurt ini/ inilen ve i�ine
girilen yerdir.
�ngilizce belirtici olan THE s�z�n�n
olu�umu T�rk�e'den Almanca arac�l��� ile, DIR => D�E =>
THE �ekline girmi�tir.
T�rk�e �LI ve -L� tak�lar�
Arap�a'da EL, �spanyolca'da EL, Frans�zca'da LE ve LA olarak
belirir. T�rk�e'de �EL tak�s�n� hala g�rmekteyiz.
�rnekler
: Yer-el, G�n-cel, G�k-sel, T�m-el, T�k-el, �ep-el ..vs. Bu
�rnekler eski s�zc�kler olmayabilir ama �EL tak�s� eskidir.
Hepsi de � EL tak�s�n� almakla A�T anlam�n�
kazanm��lard�r.
Ayr�ca, -LE / -LA tak�lar� da
T�rk�e'de bol kullan�l�r. �Bir eyleme A�T ol� anlam�nda
kullan�l�rlar. �rnekler: G�r-le, Giz-le, Par-la, Ya�-la,
Bel-le, Ba�-la, Da�-la...vs. Frans�zca'da bu tak�lar� LE ve LA
olarak, �sve��e'de EN ve ET olarak bulmaktay�z..
T�rk�e �ER ve �AR tak�lar� aynen kalm��lard�r. Almanca
/schreiber/ (yazar), /macher/ (yapar, yap�c�), /leufer/
(ko�ucu. ko�ar).
�ngilizce /runner/ (ko�ar, ko�ucu),
/builder/ (in�aat yapan, yapar), /turner/ (�evirir, �evirici),
/talker/ (konu�kan,
konu�ur)...vs. Ancak, eylemin kendisi
eylem yap�c�ya d�n��m��t�r.
Latince ne k�k s�zc���
hem soru ad�l�d�r hem de nas�l?, ne bi�im? anlamlar�n� ta��r.
Orhun yaz�tlar�nda /ne��k, neg�le, neke, nen�e/ nas�l, ne
bi�im, neden ne kadar demektir. T�rk�e'de �n tak� olan ne,
Latince'de sona al�nm��t�r.
Latince /venisti-ne/
(geldin-mi?), /vidisti-ne/ (gittin-mi?). biz de /geldin mi
ne?/ deriz. Demek ki, yer de�i�tirme esas olmaktad�r. Son tak�
�ne, �n s�zc�k sona al�nm��t�r.
Daha �nce de s�z�n�
etmi�tim. T�rk�edeki �IZ ve ��Z tak�lar� �o�ul belirtir
(ko�ar�z, gideriz, al�r�z, koruruz ....vs). Bu tak� ba�a
al�n�p ayr� bir s�zc�k olmu�tur. �ngilizcede US (biz) s�zc���
-IZ / - UZ tak�s�ndan d�n��t�r�lm��t�r. Almanca /biz/ UNS
demektir.
T�rk�e kar��la�t�rma tak�s� �DAN / -DEN
�ngilizceye THAN olarak ge�mi�tir. /taller than, longer than,
bigger than/ (-den uzun, -den b�y�k) tak�lar� s�fat�n �n�nden
ard�na ge�mi�lerdir.
T�rk�e'nin bir leh�esinde,
yapar�z yerine /yapar�h/ denir. �rnekler: Al�r�h, ko�ar�h,
giderih, bakar�h....vs. Bu �IH tak�s� Almanca'da �CH olmu�tur
ve anlam� /ben/ dir. �o�ulun tekil�e d�n��� �nemli ki�ilerin
kendilerini �o�ul olarak tan�mlamalar�ndan
kaynaklan�r. |