Maya dilleri ve �n T�rk�e


Maya dilleri ve �n T�rk�e Do�. Dr. Haluk BERKMEN
�n-T�rk�e olarak adland�r�lan Orta ve Do�u Asya T�rk�e�sinin bir�ok a��z ve leh�eleri bulunur. Bunlardan ba�l�calar� Uygur, Man�u (Kore), Hyung-Nu, �uk�i, Yakut, Tunguz ve Aynu leh�eleridir. T�m bu a��zlar� Haluk Tanju �Tun�derililer� adl� bir kitapta incelemi�tir. Bu ana leh�e ve a��zlar� konu�an T�rk toplumlar�n�n adlar�na baz� �rnekler sunay�m: Hun, �zbek, Tatar, Pe�enek, Balk�r, Atasuan, T�rkmen, Altay, Buryat, Evenk, Hazar, Tacik, Gilyak, Alu�.. Amerika�da konu�ulan diller ise �ok de�i�ik isimler alt�nda bilinmektedir. Bunlardan baz�lar�: Yurok, Mohowk, Yana, �ukatek, Tikuie, Ya�han, Yu�i, Kayapa, Ki�e, Takana, Nonuya, Taos.....vs. Maya Dilleri Maya dilleri ise bir k�k dil olan Proto-Maya dilinden t�redi�i bilinir. Bu Proto-Maya dilini yandaki resimde g�rebilirsiniz. �n-T�rk�e�den t�reyen dil guruplar�ndan Proto-Maya dili sadece bir tanesidir. Di�er �nemli guruplar: Eurasiatic olarak adland�r�lm�� olan b�y�k dil gurubuna Altay, Ural, Hind-Avrupa, Na-Dene ve Dravidian dil guruplar� girer. Ayr�ca Afroasiatic ad� ile bilinen kuzey Afrika ve Mezopotamya dil guruplar� aras�nda S�mer, Babil, Asur, Hitit, �skit, Hami ve Sami dilleri girer. Bunlar�n da k�keni �n-T�rk�e�dir. �lgin� bir dil ili�kisi olarak Asya dilleri olan �in-Tibet dilleri ile baz� Kafkas dillerinin, Bask ve Buru�aski dillerinin ve Kuzey Amerika dil gurubu olarak bilinen Na-Dene dillerinin yak�n akraba olduklar� ger�e�idir. Ayr�ca Bask dili ile kuzey Afrika Berber ve Tuareg dilleri aras�nda ili�kiler g�sterilmi�tir. Burada Maya dillerinden Baz� Maya s�zc�klerini ve onlar�n parantez i�inde T�rk�e kar��l�klar�n� sunmak istiyorum. (Kaynak: Saim Ali Dilemre �Genel Dil Bilgisine Bak��, Birinci Kitap�) Ahau (a�a, y�netici), Baat (balta), �a (�am), �etun (�etin), �ol (�olak), Kutz (ku�), ��il (i�inde), �� (di�i), Ka�nak (ku�ak), Kin (g�n), Kini� (g�ne�), Ki�e (ki�i), Ko�a (koca, b�y�k, ya�l�), Kul (kul), Naa (ana), Na (ev), Ol (olmak), Tamazkal (hamam), Tepek (tepe), Top (toplamak), Toz (toz), Tul (tolu, dolu), Tulan (dolgun), Tup (dip), Tzekel (�ak�l), Ueez (uyuz), Ui� (i�emek), Ul (Ula�mak), Uy (oy), Ya� (taze,ya�), Ya��l (ye�il). Size hem anlam hem de telaffuz olarak �ok yak�n olan tam 31 s�zc�k sundum. Maya halk�n�n binlerce y�l �nce Asya k�tas�ndan Amerika k�tas�na g�� ettikleri d��n�l�rse bu kadar s�zc��n halen ortak olmas� tesad�f ile a��klanamaz. Anla��lan odur ki Proto-Maya dili �n-T�rk�e�dir. Sadece dil ili�kileri de�il, ayn� zamanda genetik ara�t�rmalar bu ili�kiyi kan�tlamaktad�rlar. �u sitede: http://www.newscientist.com/article/dn11178?DCMP=NLC-nletter&nsref=dn11178 Asya�n�n do�u b�lgesinden Bering bo�az�n� a�arak Amerika k�tas�na yap�lm�� olan g��lerin genetik olarak saptand�� anlat�lmaktad�r. Ayr�ca �Aleut adalar�� diye bilinen Asya ile Amerika aras�ndaki tak�m adalar� T�rk�e �Alau� olup Ala-U� �eklinde ayr�ld��nda �Beyaz Uǔ demektir. Zira, �al� s�z� bug�n kullan�lan anlam�yla �k�rm�z�� demek olmay�p �n-T�rk�e �Beyaz� demektir. Zamanla karl� b�lgelere ve beyaz tepelere �al� denmi�, daha sonralar� �y�kseklik� kavram� �ne ��karak bayrak rengi olarak de�i�ikli�e u�ram��t�r. Nitekim Latince �alba� = y�ksekte duran, demektir. Arnavutlu�a �albania� ve arnavutlara �albanian� denmesi bu �n-T�rk�e k�k s�zc�kten t�rer. Bu �rnek, s�zc�klerin zaman i�inde nas�l anlam kaymalar�na tabi olabildiklerini ve ne derece tan�nmaz hale d�n��t�klerini �ok g�zel g�stermektedir. Ayn� durum �zel isimlerde de olmu�tur. �rne�in, Maya halklar�ndan bir gurup �Kiche Maya� diye bilinir. Oysa ki �kiche� T�rk�e �ki�i� demektir ve �KicheMaya� do�rudan �Maya insan�� anlam�n� ta��maktad�r. Ki�e Maya halk�n� y�neten ve onlar� �spanyol sald�r�s�ndan koruyan son y�netici, yakla��k MS 1500 y�l�nda do�mu� �Tekun Uman� idi. 1524 y�l�nda �spanyol sald�rgan (konkiestador) Pedro de Alvaro taraf�ndan 24 ya��nda katledilmi�tir. Tekun Uman ad�n� �u �ekilde a��klayabiliriz. Tekun = Tekin demektir ve genelde gen� T�rk prenslerine verilen add�r. Tek k�k s�zc�� de ilk prens oldu�una i�arettir. Uman = �n-T�rk�e �Gelen misafir� demektir. (Kaynak: Divan-i L�gat-it T�rk) �u halde Tekun Uman �Gelen ilk misafir� olmaktad�r. Burada do�an �ocu�un bir mal olmad�� ve sadece bir misafir oldu�u vurgulanmaktad�r ki, �n-T�rklerin bilgeli�ine g�zel bir �rnektir.
<< �nceki yaz�	sonraki yaz� >>