|
Yap�lan
ara�t�rmalara g�re �uva��a�n�n eski bir Altay dili oldu�u ve
T�rk�e�ye �ok yak�n oldu�u saptanm��t�r. Karadeniz�in
kuzeyinden bat�ya do�ru g�� eden t�m boylar�n dillerini
�uva��a etkilemi�tir. �zellikle Hunlar, Avarlar, di�er Macar
boylar� ve hatta g�n�m�zde Alman dedi�imiz Balt�k boylar�,
Finliler ve Vikingler dahi bu dilin etkisinde kalm��lard�r.
Bulgarlar�n eskiden konu�tu�u dil de �uva��a�d�r.
G�n�m�zde Rusya federasyonu
i�inde i� i�lerinde ba��ms�z �uva�istan bulunmaktad�r. Co�rafi
b�lge olarak Volga (Etil) deresinin do�u yakas�d�r. Bug�n
konu�ulan �uva��a, bir�ok Altayca s�zc�k i�erdi�i gibi
�n-T�rk�e olarak adland�rd���m�z T�rk�e'yi de yans�t�r. Eski
s�zc�klerin ne olduklar�n� anlamak bak�m�ndan �uva��a �nemli
bir kaynakt�r.
Herhangi bir dilin
�z�n� incelemek istersek atas�zlerini incelememiz gerekir.
Zira atas�zleri �ok eski d�nemlerden bu yana de�i�meden
aktar�lm�� olduklar�ndan hem �ekil hem de �z bak�m�ndan
saft�rlar. Atas�zlerinde modern al�nt� s�zc�kler yoktur.
Atas�zleri d�nyaya bak��� ve de�er yarg�lar�n�
yans�tt�klar�ndan o dili kullanan insanlar�n felsefesini
yans�t�r. �uva��a Ata S�zlerine bir g�z atmakta yarar vard�r.
Altay
T�rkleri
Ami�ne p�h ta h�rne �l.
(Anas�na bak da k�z�n� al)
Altay T�rk�e'sinde
AMA /anne/ demekti. Bug�n dahi ANA s�z� kullan�l�r. Bat�
dillerindeki /mama/ s�z� ama s�z�nden t�remi�tir. /Annesine/
demek istersek /amas�na/ dememiz gerekir.
Ami�ne �ekli
de /anas�na/ demektir. �kinci s�zc�kte /bak/,
p�h
olmu�tur. Burada B => P d�n���m� olmu�tur. A sesi de /�/
sesine d�n��m��t�r. K�z s�z�n�n h�r olu�u T�rk�e�deki Z lerin
�uva��a'da R haline d�n��melerinden dolay�d�r. T�rk�e'deki
bir�ok s�zc�kte g�r�len Z sesi �uva��a'da R ye d�n��m��
oldu�undan birine Z T�rk�e'si, di�erine R T�rk�e'si denir.
Ayr�ca, K sesi de H olmu�tur. ��erik olarak kavram
ayn�d�r. Bug�n bile Anas�na bak k�z�n� al, kenar�na bak
bezini al, deriz. Bir di�er �rnek:
Atil hirne �itmesir, atta
h�vsa �ikles mar.
(Etil k�y�s�na gitmeden �izme
��kar�lmaz)
Bug�n dahi s�yledi�imiz
dereyi g�rmeden pa�alar� s�vama, Atas�z�nden ba�kas�
de�ildir bu. Ancak �ok �nemli ipu�lar� i�ermektedir. Atil,
Etil deresi olup bug�nk� Volgad�r. Yani �uva�lar�n �z yurdunun
deresidir. Bir Hun olan Atilla�n�n ad� /Etilli/ demek olup,
Hunlar�n �uva� T�rk� olduklar� anla��lmaktad�r. �uva��a'da HIR
k�z oldu�u gibi H�R de k�y� olmaktad�r. Acaba bu iki s�zc�k
aras�nda i�erik olarak bir ili�ki var m�d�r? D���nmeye de�er.
/Atta h�vsa/n�n (�izme) olu�u dikkate de�er bir yakla��md�r.
Burada ��izme� ile /at� kavra/ kavra = h�vsa olabilir gibime
geliyor. �ikles-mar s�z� a��k�a /��kar�lmaz/ ile ili�kilidir.
Son harfteki Z ile R d�n���m�nden yukarda s�z ettim. �uva�
dilinde hem S hem de � i�in � sesinin tercih edildi�i
g�r�l�yor.
��te size dilimizde olmayan
�ok �nemli bir Atas�z�.
Vatti �uk, latti �uk.
(Ya�l� yok, d�zen yok)
Eski T�rk
k�lt�r�nde ya�l�lara ne derece �nem verildi�inin g�stergesidir
bu. Vatti, s�z�n�n /ya�l�, bilge/ demek oldu�u kan�s�nday�m.
Vatti ile latti s�zlerindeki ses uyumu, T�rklerin ses uyumuna
ve �iire olan e�ilimlerini g�stermektedir. Bizim /Sona kalan
dona kal�r/ atas�z�m�zde bu t�rden bir tekrar simetrisi
bulunur. �uva� dilinde aynen bu anlamda bir Atas�z�
bulunmaktad�r.
Varana kaysan
varanalat
(Sona kal�rsan
yaralan�rs�n)
/Varana kaysan/
birlikte incelenmeleri gereken iki s�zc�kt�r. Kaysan, asl�nda
/kal�rsan/ �eklidir. Varana kalsan = Varmaya (ula�maya) geri
kal�rsan = varamazsan sona kal�rsan, �ekilleri birbirlerine
e�de�erdirler. Macarca�da VAR /kale/ demektir. G�venli yer,
surlarla �evrili kale, ayn� zamanda var�lan yer oldu�undan
Varmak = barmak = Bar�nak ile kale e�de�er tutulmu�tur.
Almanca�da ware (e�ya, nesne, maddi olarak var olan)
demektir. �ngilizce'de stoneware (ta� e�ya),
earthware (toprak e�ya) ve
hardware (alet edevat)
demek olup hepsinde T�rk�e k�kenli /var olan/ kavram� bulunur.
Almanca�da /war/ fiili (eylem s�zc���) /var olmak, canl�lar�n
varl���/ demektir. Keza �ngilizce�de
was ve
were
(to be, olmak fiilinin ge�mi� zaman�) s�zc�kleri de /varl�k/
kavram�ndan t�rerler.
|