| Bir �nceki
52 say�l� yaz�mda Ku�han �lkesini g�sterdim ve yaz�s�na da bir
iki �rnek verdim. Bu b�lgenin �nemi yeni yeni anla��lmaktad�r.
BMAC olarak adland�r�lm�� olan geni� co�rafi b�lge hakk�nda
daha �nce a��klamalarda bulunmu�tum.
(Bkz.
32 say�l� Merv B�lgesi ba�l�kl� yaz�m)
Ku�han tarihi ve kral adlar� hakk�nda
olduk�a �eli�ik g�r��ler vard�r. Bulunduklar� b�lge �n-T�rk
k�lt�r�n�n geli�ti�i bug�nk� Uzbekistan-Tajikistan b�lgesi
olmas�na ra�men bu halk�n Hint-Avrupa dilini konu�tu�u ve
Yunan harflerini kulland��� g�r��� hakimdir. Bir bak�ma bu
g�r�� Ku�han krall���n�n son d�nemleri i�in do�rudur. Zira,
MS. birinci ile ���nc� y�zy�llar g�z �n�ne al�n�rsa Hint-Pers
ve Yunan etkileri ger�ekten de �nemlidir. Fakat as�l k�ken
k�lt�r olan �n-T�rk k�lt�r�n� de kaybetmeyip, kar���k bir yap�
sergilemi�lerdir.
�stteki resimde bir Ku�han sikkesi g�r�l�yor. M.S. 127-147
y�llar� aras�nda �lkeyi y�netmi� olan
Mahasena adl�
krala ait oldu�u iddia ediliyor. Bir Hint ad� olarak akla
yak�n gelse de, sikkedeki yaz�y� okumaya �al���nca durum
de�i�iyor. Harfleri daha iyi se�ebilmek i�in alttaki resme
bak�n�z.
Kral�n
ad�n� Yunan harfleri ile Mαασηνo
(maaseno,
Mahasena)
olarak okumaktad�rlar. Birinci harfin b�y�k
olu�undan yaz�y� soldan sa�a do�ru okumak gerekti�ini
anl�yoruz. �lk harf a��k�a bir H sesini veriyor. Bu harf
Orhon abecesinde bulunmuyor.
��nk� T�rk�e�de daima KH
sesi bir-arada genizden
telaffuz edildi�inden tek ba��na bir H sesini verecek olan
i�arete (damgaya) gerek duyulmam��t�r. Dolay�s�yla, H harfi
ge� d�neme ait bir al�nt� olsa gerek.
�kinci
harf bir A olup Etr�sk abecesinde ayn�s� vard�r.
(Bkz.
35 say�l� A Harfinin �zledi�i Yollar ba�l�kl� yaz�m)
���nc� harf ile ikinci harf aras�nda b�y�k fark bulunuyor. Bu
farka ra�men yaz�y� okuyan �uzmanlar� her iki �ekle ayn� A
sesini uygun g�rm��lerdir. Ayr�ca araya bulunmayan bir de H
sesini katarak MAHA �eklinde okumu�lard�r. Oysa ki, Orhon
harfleri aras�nda ���nc� harfin ayn�s� olan ve
IQ
(genizden) sesini veren i�aret bulunmaktad�r. (Bkz.
31 say�l� Atat�rk��n G�ne� Dil Kuram� ba�l�kl� yaz�m)
Keza
d�rd�nc� harf da Orhon abecesinde bulunan ve
AN sesini
veren i�arettir. Bu durumda buraya kadar
HAIQAN
yani
HAKAN
s�z� ortaya ��km��
oluyor. D�rd�nc� harfin Yunan Sigma harfi (σ) ile
hi�bir ili�kisi olmad��� g�r���ndeyim. ��nk� sigma harfi daima
kapal� bir daire ve �zerinde bir d�z �izgi ile yaz�lm��t�r.
�smin
devam�nda Te-Q-�NT seslerini veren i�aretler de Orhon
abecesinde aynen bulunmaktad�rlar. Bir b�l�m
TEK�N
olarak okunursa
birlikte kral�n ad�
HAKANTEK�N
oldu�unu ��zm�� oluruz.
As�l
resme bakarsak son harfin bir O olmad��� ve Yunan Theta
harfine benzedi�i g�r�l�r. Yunan Theta harfi ise Orhon INT /�NT
�eklinden d�n��m�� oldu�unu ve bu �eklin aslen
Tengri
damgas�ndan t�redi�ini s�yledim.
(Bkz.
7 say�l� Tengri Simgesi ba�l�kl� yaz�m)
�yle anla��l�yor ki, �ok eski bir k�ke
sahip olan Ku�han k�lt�r� zaman i�inde Yunan-Pers-Hind
k�lt�rlerini etkilemi� ve onlardan etkilenmi�tir. Son d�nem
Ku�han krall��� kar���k bir abece kullanarak Orhon (�n-T�rk)
k�klerinden kopmu�, MS. 250 y�llar�nda tarih sahnesinden
silinmi�tir. |