|
Bir ulusun ba��ms�z
olup olmad���n� tedav�lde olan paralardaki yaz�lardan
anlayabiliriz. Ba��ms�z uluslar daima kendilerine ait yaz� ve
resimleri kullanarak para basm��lard�r. Ba��ms�z olmayan
uluslar�n paralar�nda ise daima hakim g�c�n dili ve simgeleri
bulunur.
Orta Asya�da belli bir
d�nem ba��ms�z olarak varl�k g�stermi� ve kendi paras�n�
basm�� uluslardan biri de G�kt�rk ulusudur. �stelik, basm��
oldu�u madeni sikkeler �zerine kendi yaz� tarz� olan Orhun
abecesi ile birtak�m s�zler yazmay� da ihmal etmemi�tir. Orhun
abecesi bir hece yaz�s� oldu�undan paralara yaz�l� s�zleri
okumak bazen hi� de kolay de�ildir. Hele s�zler aras�nda
belirgin bir aral�k veya genel gelenekte oldu�u gibi iki nokta
�st-�ste konmam��sa!
Alttaki resimde bir G�kt�rk paras� �zerinde bulunan Orhun
abecesine ait aral�ks�z harfleri g�rmekteyiz.
(Kaynak:
Eski T�rklerde Para, Osman F. Sertkaya ve Rysbek Alimov,
�t�ken yay�nlar�, sayfa 13, �stanbul 2006)
Kaynak kitaptan resimde
g�r�len yaz� hakk�ndaki a��klamalar� aynen aktar�yorum:
�T�rk alfabesi malum
oldu�undan burada da b�t�n harfler malum oldu�u i�in bunun
okunmas� laz�m gelmektedir. Burada dikkate �arpan kelimeler
aras�nda iki noktan�n olmamas�d�r. Bundan �t�r� benim
sand���ma g�re bu iki nokta yerine T�rk alfabesindeki s harfi
olan �|� i�areti kullan�lm��t�r. Zaten bazan bu iki
noktan�n ihmal edildi�ini biliyoruz.
O halde s�leri
iki nokta sayarak okuma�a �al��abilirsek de bu suretle de bir
m�na elde etme�e imk�n yoktur. Binaenaleyh bu s�z� m�stesna
olarak sa�dan sola de�il, soldan sa�a do�ru okumal�d�r. Zira o
zaman manas� olan kelimelere tesad�f edilmektedir. �yle ise bu
paran�n yaz�lar�n�n transkripsiyonu ��yle olur:
Bir
: ellien : bar�m�
Yukar�daki ifadede
belirtildi�i gibi yaz�y� okumak i�in iki adet varsay�m
yap�lm��t�r.
1)
Kelime ay�r�m�
i�in hi� mevcudiyeti �nceden var olmayan ve hi�bir �rne�i
bulunmayan, asl�nda s harfi olan, d�z �izginin kullan�lm��
oldu�u ve
2)
Genel
uygulamada sa�dan sola do�ru yaz�lan s�zc�klerin bu �rnekte
�zel olarak soldan sa�a do�ru yaz�lm�� oldu�u,
varsay�mlar�na ra�men ortaya ��kan ifadenin T�rk�e bir anlam
ta��y�p ta��mad��� tart��ma konusudur.
Paradaki yaz�y� ben
kendi yorumum olarak yukar�da ok ile belirtti�im gibi , sa�dan
sola do�ru ve d�z dikey �izgiye �se�
sesini vererek okudum. Mavi renkte g�sterdi�im s�zc�kleri
soldan sa�a do�ru yeniden yazarsak
"EMRE BESEN �LLE
SER�B"
ifadesi ortaya ��kar. Bu ifadenin anlam�n� bir miktar a�mak
gerekir. �lk iki s�zc�k olan
EMRE BESEN s�zc�kleri
ile bu paran�n /emredilip
bas�ld���/
belirtiliyor. Son iki s�zc�k olan
�LLE SER�B
ifadesi ise /ile
yay�ld���/
yani, tedav�le sokuldu�u belirtiliyor. �u halde d�rt
s�zc�kteki anlam /Emredilip
bas�ld� ve kullan�ma (tedav�le) girdi/
olmaktad�r.
�l
s�z� ile �lkenin ve ser
s�z� ile de yaymak kast edildi�i a��kt�r. Bug�n dahi hal�y�
seriyoruz. Sergi s�z�
de /ser/
k�k�nden t�rer. Frans�zca �dizili�
anlam�n� ta��yan ve dilimize
seri
olarak girmi� olan /s�rie/
s�z�nde dahi �n-T�rk�e ser k�k s�zc��� bulunabilir. Para
�zerindeki �ser�
s�z� bu paran�n Turfan b�lgesinde kullan�lm�� oldu�una i�aret
ediyor. Zira, da�l�k b�lgede ya�ayan Altay T�rkleri d�z ova
olan Turfan b�lgesine
Yay�k
derler.
(Kaynak:
Ana Hatlar�yla T�rk �amanl���, Fuzuli Bayat, sayfa 155, �t�ken
yay�nlar�, �stanbul 2006)
Yaymak ve sermek ayn�
anlama geldi�ine g�re, paran�n serildi�i b�lge b�y�k
olas�l�kla G�kt�rklerin ya�am�� oldu�u do�u T�rkistan
b�lgesidir.
Ayr�ca, �besen�
(basan) s�zc���nden T�rklerin, �ok eski d�nemlerden beri, para
bast�klar�n� ve para basman�n bir ba��ms�zl�k ifadesi
ta��d���n� anl�yoruz.
�l s�z�n�n �ok kadim bir
�n-T�rk�e k�k s�zc�k oldu�unu bilinmektedir. Bir �nceki 64
say�l� yaz�mda Truva �ehrine �lion
veya �lias dendi�inden
s�z ettim. Keza T�rk hakan� �lteri� Ka�an
ad�nda /�l
derleyen/
(�lke toparlayan) anlam� bulunmaktad�r.
Yine bir �nceki yaz�mda
belirtti�im gibi, iki farkl� d�nemde ve co�rafyada ayn� �bas�lm��
olan�
anlam�n� ta��yan Basileos ile Besen s�zlerini paralar�nda
kullanan k�lt�rlerin ayn� k�kten t�remi� olmalar� kuvvetle
muhtemeldir. |