Metafor / Kuantum Evren

                           Fark�ndal�k �zerine 1

WWW.ASTROSET.COM

POST MODERN FARKINDALIK

Do�. Dr. Haluk Berkmen

  �Modern d�nem� olarak kabul g�rm�� olan Ayd�nlanma D���nce sisteminde do�an�n ak�l ve mant�k yoluyla anla��l�p a��klanabilece�i inanc� vard�. Post modern d���nce ise bu yakla��m� sorguluyor. �nsan�n do�ay� ve �evresinde geli�en olaylar� a��klamak yerine yorumlad���n� iddia ediyor.
 
Post modernizm mutlak prensipler ve genele uygulanan ilkeler yerine ki�isel tecr�belere �nem veriyor. Ki�isel olarak a��klanan ve ya�anan tecr�beler elbetteki g�relilik ve de�i�kenlik i�erirler. Bu ger�ek de 20�nci y�zy�l�n bilimsel bak�� a��s� ile tam olarak �rt���yor.

  �Modern� ad� verilmi� olan, fakat g�n�m�zde klasikle�mi� olan bilim d�neminde do�a ile insan kopuk ve birbirlerinden ba��ms�z olduklar�ndan, do�ada herhangi bir anlam bulunmad��� inanc� vard�. ��nk� nesnel do�ada �uur (bilin�) yok oldu�u san�l�yordu. Oysa ki post modern bak�� anlams�zl�k yerine, anlams�z gibi g�r�nen olgularda gizli olan anlam� ortaya ��karabilmek gayreti i�indedir.
 
Modern bilim kuramlar�, Kuantum Kuram� ile �zel ve Genel G�relilik Kuramlar� ve en son Karma�a Kuram� anlam aray���na �nemli katk�larda bulunmu�lard�r. Bu kuramlar klasik fizik g�r��lerini alt �st etmi� durumdalar. �u halde elimizde malzeme haz�r. Post modern bak�� bilimsel a��dan klasikle�mi� olan fakat g�n�m�zde ge�erli d���nce tarz� olmaya devam eden kavramlar� ve varsay�mlar� sorguluyor.
 
Bunlardan Yerellik, S�reklilik ve �zde�lik varsay�mlar� bizim olaylara bak���m�z� �ekillendirmektedir. Bu varsay�mlar d���ncemizi belli bir miktarda k�s�tlamakta, ikili ya-veya mant���na adeta mahk�m etmektedir.

  �nce, Frans�z felsefeci Jacques Derrida�n�n me�hur etti�i �Yap� bozumculu�u� (decontruction) kavram�na bakal�m. Yap� bozumu y�k�m de�ildir, nihilizm ile de ilgili de�ildir, analiz hi� de�ildir. Daha �ok bat� d���nce sisteminin a�k�n durumlar� a��klamakta kar��la�t��� zorluklar� ��zebilmek i�in ba�vurulan bir bak��, bir yakla��md�r. Yap� bozumu yakla��m�n�n iki temel dayana�� vard�r. 1. Politik ve 2. Felsefi-Bilimsel dayanak.

  Politik dayanak ikinci d�nya sava�� �ncesi ve s�resinde Avrupa�ya hakim olmu� olan Fa�ist ve Nazi g�r���n hatal� y�nleridir. Bu iki politik yakla��m insanlar� ayn� potada eriterek bireyselli�i yok etme�e �al��m��, kendi gibi d���nmeyenleri d��layarak d��man ilan etmi�tir. Jean Francois Lyotard 1959 y�l�nda yay�nlad��� �Post modern durum adl� kitab�nda Fa�izmi ve Nazizmi g��l� bir �ekilde tenkit etmi�tir.
  Post modern bak���n felsefi dayana�� ise ikili kavramlar�n k�s�tlay�c� olu�lar� ve bilimsel bir a��klamada kullan�lan terimlerin anlamlar�n�n yeni a��klamalarla geni�letilmeleri gerekti�idir. Bu iki nokta Post modern yap� bozumculu�unun �nemli ��k�� nedenleridir. Fakat yap� bozumunun bir de bilimsel dayana�� vard�r ki, bu modern fizik kuramlar� olan
G�relilik ve Kuantum kuramlar�d�r. Zira her felsefi ak�m, d�neminin biliminden etkilenmi� ve bilimin �retti�i yeni kavramlardan yararlanm��t�r.

  �rne�in, �Ger�ek nedir?� sorusu post modern d���n�rler taraf�ndan yeniden ele al�nm�� ve tart���lm��t�r. Jean Baudillard�a g�re �Ger�ek var olma �zelli�ini yitirmi�tir. Baudrillard��n sorgulamas� Leipnitz�in sorgulamas�ndan farkl�d�r. Leipnitz: Neden varl�k vard�r ?� �eklinde soru y�neltir. Baudrillard ise: Acaba yokluk var m�d�r? �eklinde sorar.
  Bu sorgulamadan kas�t varl�k-yokluk ikileminin �z�ne inmek ve bu ikili bak���n getirdi�i birtak�m sonu�lar�n yap�s�n� bozmakt�r. Varl�k-yokluk ikilemi oldu�u s�rece "
ben ve �teki" ay�r�m� da bulunmaktad�r. Ben-�teki ikilemini a�t���m�zda, yani bu ikili yap�y� bozdu�umuzda, ben ile �teki yak�nla�makta, biri di�erini kabul eder duruma gelerek b�t�nle�mektedir. Ancak yap� bozumculu�u kesin �izgilerle tan�mlanabilen bir y�ntem de�ildir. Kendini s�rekli yenileyen Ya�ayan bir felsefe modeli olarak tan�mlanabilir. Ya�ayan Felsefe, tan�m�n� ilk olarak ileri s�rm�� olan d���n�r, Jaques Derrida�d�r.

  Ya�ayan felsefe i�inde yap� bozumculu�u, Heidegger ve Nietze taraf�ndan ileri s�r�lm�� olan �y�k�m� veya �tersine �evirme� kavramlar�ndan daha az negatif bir yakla��md�r. Ancak, yap� bozumculu�unun kesin olarak tan�mlanmamas� felsefe ile u�ra�anlar� rahats�z etmektedir. ��nk�, felsefe kesin kavramlarla �al��mak zorundad�r. Bir bak�ma felsefeye �Kavram matemati�i� de denebilir. Dolay�s�yla, a��k ve kesin tan�ml� olmayan kavramlar felsefenin ilgi alan�n�n d���ndad�r, �eklinde bir g�r�� bulunmaktad�r.
 
Ancak, felsefi kavramlar ortam�n ve k�lt�r�n �r�n� olmak zorundad�rlar. Her d�nemde ortaya at�lm�� olan kavramlar hem o d�nemin bilimsel g�r��lerinden etkilenmi� hem de o d�nemin varsay�mlar� �zerine in�a edilmi�tir. �u halde, 20. y�zy�lda ileri s�r�len bilimsel kavramlarla post modern g�r���n �rt��mesi hem do�al hem de gereklidir.

  Einstein��n G�relilik kuram� mutlak uzay ve mutlak zaman kavramlar�n� ge�ersiz k�lm��t�r. Hem uzam hem de zaman nesnelerin h�z�na g�re de�i�mektedir. Burada dura�anl�k de�il hareket �nem kazanm��t�r. Uzam, nesnelerden ba��ms�z bir sahne olmaktan ��km��t�r. �u halde nesnelerin bulunmad��� bir bo�luk kavram� da tart��ma konusudur. Uzayda karanl�k bir b�lge bulunmas� o b�lgede hi�bir nesne bulunmamas� anlam�na gelmez. �rne�in, kara delik denen g�k cisimleri �yle kuvvetli bir �ekim g�c�ne sahiptirler ki kara delik i�ine d��en ���k dahi d��ar� ��kamaz. Yani, karanl�k yokluk demek de�ildir.
  Yokluk b�lgesi veya uzay bo�lu�u b�lgesi bizim bir varsay�m�m�z olmaktad�r. ��nk� bo� oldu�unu sand���m�z b�lgede dahi arkazemin radyasyonudenen ve yakla��k +4 derece Kelvin (-270 derece Santigrat) olarak saptanm�� olan bir elektroma�netik radyasyon (���ma) bulunmaktad�r. �u halde �varl�k� her b�lgede vard�r ve �yokluk� kavram� sadece metafizik olarak d���n�lmelidir.

  Post modern yakla��m insan� ve insan�n sezgisel y�n�n� de i�erdi�inden sadece fizik ile ba�lant�l� olmay�p g�ncel metafizik kavramlar�n ortaya ��k���na da yard�mc� olmu�tur. Bat�da g�r�len yeni mistik ak�mlar�n kayna��n� 1968 sonras� yay�nlanan post modern kitaplarda bulabiliriz. G�n�m�z�n Post modern t�ketici toplumu her t�rl� �r�nlerin yayg�nla�t��� ve bir bak�ma s��la�t��� bir Pazar yeri gibidir. Toplumda her �ey metala�t�r�lm��t�r ve maneviyattan maddiyata s�rekli de�i�en moda ak�mlar� halinde sahte bir ger�eklik yarat�lm��t�r. Yeni bir "ya�am tarz�" olarak reklamlar ve �sim�lakr� g�r�nt�ler bizi ku�atm��t�r.

  ��inde ya�ad���m�z �a� bir bak�ma karma�a ve d�n���m�a��d�r. ��nk� her karma��k durum sonu�ta yeni bir olu�uma yol a�ar ve sonu�ta d�n���m ger�ekle�ir. B�ylesi bir durumda insan kendini yeniden kurma, olu�turma ve d�n��t�rme zorundad�r. Post modern terimi b�ylesi bir �kal�plar i�ine s�k��t�rma� olgusuna ba� kald�rma ve onunla hesapla�ama gayreti olarak g�r�lebilir. Bu hesapla�mada merkezi bir yer i�gal eden �nesnel ger�eklik� kavram� �zerinde biraz dural�m.
  Kant�a g�re nesnelerin �kendili�i� bilinemez. Bu ifade ancak g�zlem i�in do�rudur. G�zlem yaparak, yani 5 duyu yoluyla, nesnelerin kendili�ini bilemeyiz. ��nk�, g�zlem yapmak i�in �nce bir g�zleyen bir de g�zlenen bulunmal�d�r. Bu da iki ayr� kavram gerektirir. G�zleyen ile g�zleneni bir b�t�n olarak kabul ederseniz ��teki� kavram� ortadan kalkar ve b�t�nsel teklik ortaya ��kar. Bu durum olu�tu�unda, nesnelerin ve ��teki� olarak tan�mlanm�� olan d���m�zdakinin kendili�i bilinebilir. Bu bilgi t�r�ne �i� g�r�� de denebilir.

  ��te size Mevlana�n�n i� g�r� ile ilgili bir d�rtl���:

  Bir kimse ki hem i�te g�r�r, hem d��ta,
  Bir ba�ka g�r�r, ��lg�nlardan ba�ka,
  Bamba�ka o g�z, nas�l g�r�r? Bak, iyi bak
  Kimdir o g�ren? G�zden s�yr�lm�� da.

  Yani g�ren g�z ki�inin kendi midir? Yoksa kendi benli�ini a�an bir �ilk varl�k�, bir t�z m� g�r�yor? Burada tam bir birlik s�z konusudur. Kendi i�inde bir ba�ka varl�k oldu�unu s�ylemiyor. G�zden s�yr�lm��, bir b�t�nl�kten s�z ediyor. D�n��en insanlar�n d�nemi olan i�inde ya�ad���m�z zaman aral���nda, kadim bilgelik ile post modern bak�� b�y�k �apta �rt���yor ve bizleri ya-veya mant���n� a�maya davet ediyor.

Sonraki B�l�m >>

 

Astroset 2004-2010