|
 Fark�ndal�k ve G�nl�k
Ya�am
Her canl� varl�kta bir miktar fark�ndal�k vard�r. Bitkilerde
bile, yap�lan deneylere g�re, de�i�ik d�zeyde fark�ndal�k
bulundu�u g�r�lm��t�r.
Yapraklar�n�
gece ve g�nd�ze g�re y�nlendirirler. �i�eklerini ����a g�re
a��p kaparlar, su durumuna g�re kendilerini de�i�tirirler,
hatta insanlar�n onlara ne �ekilde davrand�klar�n� bile
fark�na var�rlar. E�er g�zel m�zik �al�n�rsa veya g�zel s�z
s�ylenirse bitkinin reaksiyonu farkl�, ba��r�l�rsa farkl�
oldu�u deneysel olarak saptanm��t�r.
 Hayvanlar�n
fark�ndal��� bitkilerden daha fazla, insanlar�nki daha da
fazlad�r. Hatta makineleri bile fark�nda yapmak m�mk�nd�r.
�nsan yakla��nca fotosel ile �al��an a��lan kap�lar basit
bir fark�ndal�k �rne�i olu�tururlar. Fakat bu t�r
fark�ndal�k etki tepki fark�ndal���d�r. Belli bir etki
vard�r ve bu etkiye g�re otomatik bir tepki olu�ur.
Newton fizi�inin ikinci yasas� �Her etkiye e�it ve ters
y�nde bir tepki olu�ur� der. Bu t�rden bir etki-tepki
ili�kisi �uur gerektirmez. Adeta do�an�n kendi program�
olarak her durumda ortaya ��kar. Buna
�var olma i�g�d�s�� de
diyebiliriz. Sadece canl�lar de�il cans�z dedi�imiz
varl�klar da bu tepkiyi g�sterirler. ��nk� bir nesneyi yok
etmeye �al���rsan�z o size kar�� direnecektir. �rne�in suyu
d���n�n. Su her girdi�i kab�n �eklini al�r. Fakat suyu
s�k��t�rd���n�z zaman direnir. Belli bir hacmin alt�na suyu
s�k��t�rmak son derece zordur. Suyun �s�s�n� al�p buz haline
getirdi�inizde hacmi k���lmez artar. Yani buz, sudan daha
fazla hacim olarak varl�k g�sterir. Kaybetti�i �s�
enerjisine kar�� g�sterdi�i tepki daha fazla yer
kaplamakt�r.
 �nsanlar�n
�o�u da ayn� etki-tepki mekanizmas� i�inde ya�amlar�n�
s�rd�r�rler. �rne�in, yemeyen �ocu�unuza siz zorla yemek
yedirmeye �al���rsan�z o size daha fazla direnecek, yememek
i�in t�rl� bahaneler bulacakt�r. Bu t�r etki-tepki
mekanizmas� kendini ispatlamak, varl���n� ortaya koymak veya
varl���n� korumak durumlar�nda ortaya ��kar. Zay�f hisseden
varl���n kendini koruma i�g�d�s� ile ili�kili bir
mekanizmad�r bu. Bu mekanizmada �uur yani uyan�kl�k durumu
yoktur veya �ok azd�r.
 Otomobil
kullanmay� d���n�n. Ba�lang��ta her hareketin �uurunday�z.
Yani fark�nda olarak otomobili s�reriz. Vites de�i�tirmek,
frene basmak bir istek sonucu �uurlu bir �aba gerektirir.
Oysa ki ustala��p otomobille b�t�nle�ti�imizde bu �uur
durumu ortadan kalkar. Bir yandan konu�ur veya farkl� �eyler
d���n�rken di�er yandan arabay� s�rebiliriz. Art�k fark�nda
olmaya gerek kalmam��t�r. Hareketlerimiz otomatik hale
gelmi�lerdir. Bu durum her ne kadar daha az yorucu olsa da
elbette ki mahsurlar� da vard�r.
Faydas�, otomobili kullanmay� otomatik pilota ba�lamakla
dikkatimizi yola daha fazla y�nlendirebiliriz. Zarar� da
fark�ndal���m�z� t�m�yle kaybedersek, bu sefer de yoldaki
tehlikeleri k���mseriz. Bir�ok kaza bu y�zden olmaktad�r.
Peki fark�ndal��� g�ne daha do�rusu anlara indirmek m�mk�n
m�d�r? Yoksa bu hi� ba�ar�lamayacak bir �topya m�d�r
derseniz? Elbette m�mk�nd�r deriz. Birka� sade metodu
izleyerek, her insan kendi fark�ndal���n� bir ba�kas�na
ihtiya� duymadan y�kseltebilir ve yeni alg�lamalar, yeni
hissedi�ler, yeni bir bak�� hissedebilir, bu yeni bir
pencereden ya�ama bakmak gibidir ve ba�ar� duygusu getirir.
G�n�m�z�n zor �artlar�nda, biraz ba�ar�ya ve minik
mucizelere ne kadar �ok ihtiyac�m�z var de�il mi? |