|

Tao ve Taozim
Nedir?
Taoizm
�in�de
M.�. 600�l� y�llarda do�mu� oldu�u kabul edilen ruhsal bir
��retidir.
Lao Tsu
taraf�ndan kurulmu� olan bu felsefi-ruhsal ��reti, daha do�ru
bir deyi�le, Taoizm, hem Lao Tsu�nun ��retisine, hem bu
��retiden ��kar�lan felsefeye ve ayr�ca �in�de, bu ��retiden
yola ��k�larak geli�tirilen dine verilen ad olarak kar��m�za
��kar.
�Do�a ya
da G�ky�z�n�n Yasas��
ve
�Bilgelik Yolu�
diye yorumlan�r.
Tao�yu
temele almay� �neren Taoizm, varl�k ve ahl�k bak�m�ndan mutlak
bir do�alc�l���n savunucusu olmu�tur. Do�al bir ya�amda
yapmac�k davran��lar�n, kendini be�enmi�li�in, kurnazl�klar�n,
d��ler, istekler ve kazan� pe�inde ko�man�n yerinin
olmad���n�; Tao�ya uyan kimsenin Tao�yla bir olaca��n�
anlatmaya �al���r. En y�ce amaca ula�may� dileyerek ya�ayan
ki�inin, kendisini t�m�yle yola vererek Tao i�inde eriyen,
��z�lmeyi ba�aran, yani bu d�nyadaki kimli�ine ve ya�am
plan�na sorumlulukla sahip ��kan, ya�am�ndaki asli g�revlerini
sevgiyle yerine getiren ki�inin �l�ms�zl��� tan�yaca��n� ya da
en az�ndan hissedece�ini s�yler. Ayaklar� hem yere basan, hem
de basmayan en paradoksal ��retilerden biri olarak ��z�lmeyi,
kendi kaderini bilmek ve kabullenmek olarak kabul eder.
Konfi�y�s ve Lao-Tsu
M.�. 500�lerde �in�de do�an
Tao Te
Ching-Bilgelik Yolu,
�imdiye kadarki en kapsaml� ve en yal�n ontolojik ��retidir. O
kadar ki, felsefi tan�mlar�n �tesinde, kendini ��reti olarak
tan�tmaktan bile ka��n�r.
Tao Te Ching varl���n ne
oldu�unu anlamaya y�nelik, i�e d�n�k bir d���ncedir ve g�r�nen
nesne, olay ve olgular�n ard�ndaki Hakikate odaklan�r. Bu
anlamda, Bat��n�n ve oryantalizmin ona giydirmeye �al��t���
mistisizm kal�b�na uygun de�ildir.
Mistik �geleri
olmayan Tao Te Ching�in amac� daha y�ksek kalitede bir ya�am,
kozmosla b�t�nle�me, kozmik insan olma deneyimi, insan�n kendi
varl���yla, varl���n�n �z�ndeki kozmik a� ve armoniyle
b�t�nle�mesi, bilgeli�e ula�ma arzusu ve yolu
olarak �zetlenebilir.
Hakikat� arayanlar�n yolunun Tao�dan ge�memesi m�mk�n
de�ildir. Hakikat yolcular� bazen bu yola Tao ad�n� verir,
bazen de yol der ama sonu� hi�bir zaman de�i�mez. Yol her
zaman ayn� yoldur ad� ne olursa olsun, her yolcunun ge�ece�i
a�amalarda ki�iden ki�iye fark etse de a�a�� yukar� bellidir.
Tao,
bilgeli�i arar. Tao Te Ching�de kozmik insan Bilge Kral olarak
adland�r�l�r; O, sessizli�iyle bilge, davran��lar�yla krald�r.
Tao
Te Ching�in en iyi bilinen temsilcileri Lao-Tsu ve ��retinin
ahlaki yorumuyla Konfi�y�s�t�r. Lao Tsu, belirli bir ki�inin
ad� olmaktan �ok belirli bir ��retinin en temel kavram� olarak
g�r�lmelidir. ��htiyar� anlam�na gelen Lao-Tsu
s�zc���yle ya�l�l�k kastedilmemekte,
�kendi
iradesini kullanma yetisine sahip, kendi kendini y�netebilen
�zg�r insan�a
at�fta bulunulmaktad�r.
Tao,
�yol�, �akan nehir� anlam�na gelir. Evrenin
izledi�i, s�rekli de�i�en ama ayn� zamanda de�i�meden kalan
yol /s�re� anlam�ndad�r. Evrenin d�zeni kozmostaki harmoni ve
kaosun yani s�rekli de�i�imin birle�iminden olu�ur. Bu
paradoksal ili�kilere Tao�da s�k�a rastlan�r. Tao Te Ching
simgesel ve sezgisel paradokslar yoluyla, kozmostaki harmoniyi
alg�lamaya engel olan kategorik d���nce tarz� yerine (ya...ya
mant���), kar��tl�klar� ayn� anda kabul edebilecek bir sezgiyi
ve b�t�nle�tirici olan (entegre /hem...hem) mant��� koyar. Hem o, hem bu paradoksal mant��� nedeniyle g�n�m�z modern
fizi�inin kuantum teorisiyle birebir �rt���r.(1)
Kuantum fizi�inin ilk derin etkilerine kadim Tao bilgeli�inde
rastlamak m�mk�nd�r. Tao Te Ching�in simgeledi�i de�i�im ve
ak��tan do�an dinamik niteli�i onu de�i�mezli�i �n plana
��karan Brahman (Hint) kavram�ndan ay�rmaktad�r. Daha sonra
�in ve Hint felsefelerinin etkile�imiyle ortaya yeni sentezler
��kacakt�r. Shiva-hareketlilik gibi.
Tao�daki
ak�� s�reci simgeler. Te Ching ise temel ve salt�k varl�kt�r
ve tao Te Ching�in �znesidir. Yani s�re�, varolu�sal
g�r�n��lerin �znesidir.
Tao Te
Ching, akan, de�i�en, devirlere ba�l� ger�ekler aras�nda
harmoniyi sa�lamay� ve alt�n orta yolu bulmay� ama�lar. Bunun
i�in her t�rl� a��r�l�k, ego, tutkular, sapk�nl�klar yok
edilmelidir. Tao ��retisinin sundu�u do�all�k s�k s�k yanl��
anla��lmakta ve insan�n i�g�d�lerini sonuna kadar
ya�ayabilmesi �zg�rl���n� savundu�u san�lmaktad�r. Oysa her
bilgelik yolu gibi Tao Te Ching�te de �zg�rl�k i�sel bir
kavramd�r, d��ta aranmamal�d�r, ar�nma her ruh i�in
gereklidir. �nsan inand��� gibi ya�amal�d�r yani Mevlana�n�n
s�yledi�i gibi,
�Ya g�r�nd���n
gibi ol, ya
oldu�un
gibi g�r�n�
derin felsefesi Tao�nun da �z�n� olu�turur.
Lao Tsu�nin
�Tao Te �hing�inde ��yle denilmektedir:
Tao Bir�i
�retti.
Bir �ki�yi
�retti.
�ki ���
�retti.
�� t�m varl���
�retti.
Bir Tai
Chi, iki Yang ve Yin, ana baba , pozitif negatif gibi, ��, ��
Saf Bir, �� elemental kuvvettir. Bu ��
elemental kuvvet, Kozmik Plan Enerjisi ve Yery�z� Enerjisi de
denilen G�ksel ya da Evrensel Enerji ve Be�eri Plan Enerjisi
olmu�tur. Bunu eski �amanlar �st D�nya, Orta D�nya ve Alt
D�nya olarak adland�r�rlar ve ama� kayna�a d�n��t�r. Lao Tsu�nun
Tao Te �hing adl� eserindeki �u ifade de dikkat �ekicidir:
Formu olmayan
ama eksiksiz bir �eyler var,
Cennetten ve
d�nyadan �nce var olmu�.
Ses olmadan,
madde olmadan,
Hi�bir �eye
ba�l� olmayan, de�i�meyen,
Her �eyi
kaplayan, her zaman var olan.
Tao dokunulmaz,
�l��lmez bir �eydir.
�l��lemez,
dokunulamaz.
Fakat onda
sakl� olan formlard�r.
Meditasyon,
Tao Te Ching�in temel noktas�n� olu�turur.
Yaln�z bu ��retideki meditasyon
uygulamas�, Buda anlay���ndaki meditasyondan biraz farkl�d�r.
Tao meditasyonu ya�am�n i�inde
bir deneyim olarak g�r�r ve s�rekli oldu�unu s�yler.
Budizm meditasyonu odaklanmaya dayal�, bir nesneye, sese veya
mantraya-i� sese odaklanan, belli bir i�e d�n��� olan bir
deneyim olarak yorumlamaktad�r. Bu tip meditasyonlarda �nce
belli bir oda�a konsantrasyon sa�lan�r, sonra meditasyon
durumuna ge�ilir. Ge�ici fark�ndal�klar mantra tekrar� ile s�rekli fark�ndal�k haline gelir.
Buna
kar��l�k Tao, merkezsizli�i �ne ��kar�r ve hakl� olarak
ayd�nlaman�n ba�ka, ya�am�n ba�ka bir �ey olmad���n� savunur.
Fark�ndal��� bir b�t�n olarak yorumlar. Konsantrasyon ve
meditasyon i� i�edir; birbirinden farkl� de�ildir. Sezginin
g�c�yle par�al� de�il, ak�c� ve birbirine ge�en zihne ve zihin
hallerine ba�l�d�r.
Kuantum D���nce
Bu
da son g�nlerde s�k s�k ad� ge�en �Kuantum D���nce� olarak
adland�r�lan ama bilen i�in g�nl�k ya�amdaki her olay� ve her
d���nceyi kapsayan tekniklerin t�m�n�n do�u bilgeli�indeki
tan�m�d�r. Kuantum teorisine g�re de g�nl�k ya�am� tek tek
resimler halinde g�r�r ve ya�ar�z ama ard� ard�na geli�
nedeniyle bu bizim i�in yine de bir s�reklilik say�l�r.
�e�itli bireysel �al��malarla g�nl�k olaylar� An�da b�rakmay�
��renen ki�i, hem Tao�nun yoluna daha yak�nd�r hem de Kuantum
Bilgeli�e�
Ne yaz�k
ki, Bat��n�n bilimsel y�ntemleri ve nesnel ger�eklik anlay���,
do�all��� ve sezgisel olgular� kavramakta yetersiz kalmakta;
onlar�
�d��ar�dan�
bir bak��la g�rmekte ve
�i�indelik�
olgusunu anlamamaktad�r. Bu nedenle �zellikle bat� ve
materyalistik mantalitedeki insanlar i�in yeni fizik ve
kuantum teorisi bir ispat say�lmaktad�r.
Bilgelik
yolunun �e�itli �stadlar� insanlar�n bu do�as�n� iyi
tan�d�klar�ndan, ki�iyi hi� olmazsa belli s�relerde d��rak
halden i�sel hale d�n��t�rmek i�in mantraya ba�l�, kal�psal
meditasyonlar �nermektedirler ki hakl�d�rlar da; belli bir
s�re kendi �zerinde �al��mam�� hi�bir insan birdenbire s�resiz
fark�ndal��a ge�emez. Zen Budizm�in ilgin� �yk�lerindeki
Koanlar�nda(2)
da anlat�lmak istendi�i gibi as�l ama� bu �uurlu,
konsantrasyonu bir hedefe ba�lanm�� (�rne�in bu hedef
bilgeli�e ula�mak, kendini geli�tirmek de olabilir) y�ksek
fark�ndal�kl� ruh halini ya�am�n t�m�ne yayabilmektir.
Evrenin varolu�u hakk�nda bir soru ile kar��la�an gen� zen
rahibi haftalarca, aylarca bu �ok �nemli soru hakk�nda
tefekk�r ettikten ve meditasyona dald�ktan sonra �stad��na
gidip buldum der: �stad ne buldu�unu bile sormadan sessiz bir
a��rba�l�l�kla ona bakar, g�l�mser ve �yleyse git mutfaktaki
bula��klar� y�ka der.
Bu koan
gen� rahibi �ok �a��rt�r ama yol arkada�lar� yani daha �nce bu
tip koanlarla kar��la�an di�er rahipler ona destek verirler.
�nsan kendi �ap�nda varolu�un s�rr�n� bile ��zse, g�nl�k
ya�am�n gerekliliklerinden ve sadeli�inden kurtulamaz, yemek,
i�mek, �al��mak, uyumak zorundad�r. Zihin bu sadelikten
kurtulursa �e�itli hezeyanl� ve vesvese dolu ruh halleri ya�ar
ki, kadim bilgelikte b�ylesine zorlu bir yolculu�a ��kanlar�n
yan�na her zaman bir yol arkada�� verilmesinin s�rr� da budur.
Meditasyonda ya�ad��� derin bir vecd hali ile, �oldum, vard�m,
a�t�m� deme ��lg�nl�k noktas�na �ok kolay gelindi�inden
di�erleri arkada�lar�n� hep kontrol alt�nda tutarlar. Bu zorlu
yollarda tek ba��na y�r�mek hayli �rk�t�c�d�r, kibri ve
kendini be�enmi�li�i b�rak�p, bir rehber ya da yol arkada��
istemekte yarar vard�r. Hi� bilmedi�iniz bir �lkede e�er o
dili de bilmiyorsan�z elinizdeki harita ile ne kadar yol
bulabilirsiniz ki, her konuda oldu�u gibi Bilgelik gibi hassas
ve iddial� bir konuda da akl�, mant���, y�re�i, sezgiyi,
ilham� ve sevgiyi bir arada harmanlamak gerekir. Aksi takdirde
baz� patika yollarda kaybolmak i�ten bile de�ildir, �stelik
yolda oldu�unu sanarak kaybolan o kadar �ok insan vard�r ki�
Tao-Yol/S�re�
Tao
demek yol demektir, �Yolda da en
�nemli �ey eylemin kendisidir�.
Tao bu nedenle eylemin kendisiyle
yani ya�amla ve ya�am�n her hali ile b�t�nle�meyi savunur;
O�nun hakk�ndaki d���ncelerle O�nu g�rmeyi de�il, Tao�ya yani
�yol�a girmeyi ; bilgi, birikim ve beceri yan�nda
SEZG� yi do�ru
kullanmay� �nerir. Ne i� yaparsan yap yapt���n i�le bir olmak,
ona sezgisel yakla�mak gerekir. Tao, ayd�nlanmay�
�kendini bilme�,
bilgeli�i ise �ba�kalar�n�
bilme� olarak tan�mlar.
Varl�ksal, bilgece sezgi ki�iyi kendini bilmeye, sanatsal
sezgi de �retime g�t�r�r.
Ger�eklik,
��ey� ve ��eyler�in bilgisidir. Ger�ek tek de�ildir ve tek
olamaz. Bilimsel disiplinlerin saptad�klar� �ger�ekler�
vard�r ve her y�ntem kendi ger�e�inin aynas�d�r. Evrensel
anlamda ger�ekli�e ise sufi bir bak��la,
�Hakikat�
denir. Hakikat de�i�mez, evrensel ilke prensip ve yasalar�n
insan�n g�nl�k ya�am�ndaki g�r�nt�s�d�r.
�nl�
fizik�i Heizenberg, �Do�a�y� deneyimlemiyoruz; do�aya
sordu�umuz sorulara do�an�n verdi�i yan�tlar� inceliyoruz.
Do�a, uygulad���m�z bilme y�ntemlerine o y�nteme a�t��� yer
kadar yan�t veriyor� demi�tir. �yleyse bir Do�ru vard�r,
ard�ndan �e�itlilik ve Ger�ekler gelir. Tao�da Bu tek Hakikat
(do�ru); sonsuz ger�ekli�i yans�t�r; ilkesel, somutlanamaz
de�i�imin ve d�n���m�n prensibidir. Ger�ekler zamanla
ilgilidir; oysa
�Hakikat�
zaman�st� bir kavramd�r.
Antik
Yunan�da zaman Kronos ve Kalyos�la ifade edilir. Kronos,
ad�ndan da anla��laca�� gibi tarihsel, yatay zamand�r. Kalyos
ise arketiplerin zamand�r; tarihsel de�ildir. A�k�n,
transandantal bir zamana i�aret eder. Kalyos ise evrensel
ilkelerin, arkelerin d�nyas�d�r. Kronos yoluyla i�kinle�ir ve
bu sayede a��l�mlar�n� bize g�sterir.
Bu ��retinin �nemli temsilcilerinden
Krishnamurti,
insan�n d���nmenin kendisini do�rudan do�ruya izleyerek,
d���ncenin do�as�n� takip ederek fark�ndal���n duyarl�l���na
ula�abilece�ini s�yler. Bat��n�n
�kozmik a�
ad�n� verdi�i bu �rg�nl�k, �e�itlili�in i�indeki birlik,
g�zlemciyi de kapsar. Son y�llarda h�zla geli�en kuantum fizi�i,
g�zlemcili�i de�il kat�l�mc�l���, evrenimizin kat�l�mc� bir
evren oldu�u kavray���n� geli�tirmektedir.
Ayr�l�klar�n ve
g�r�n�mlerin bir ve b�t�n oldu�unu kavramak i�in akl�n
dinginli�e ihtiyac� vard�r. Bat��da hareketsizlik olarak
yorumlanan dinginli�in Tao d���ncesindeki e� anlaml�s�
�samadhi�dir
ve
�akl�n ruhla dengede
olmas��
anlam�na gelir. G�n�m�z ayaklar� yere basmayan
spirit�alistlerinin Tao ��retisini incelemelerinde yarar
vard�r. Birka� kitap okuyup, birka� sohbete kat�ld�ktan sonra
kendilerini a�t�klar�n� ve her �eyi anlad�klar�n� zannedenler
b�y�k bir aldatmaca i�indedirler, buna Budizm�de maya denir
yani kendi yaratt�klar� sahte bir realite ve ill�zyon
i�indedirler, ger�ek olmayan bilgi ve d���ncelerle beslenirler
ama birg�n gelip bu gereksiz yere �i�en balon patlad���nda
ger�ekle kar��la�mak hayli �z�c� ve �a��rt�c� olabilir. O
nedenle her konuda oldu�u gibi �zellikle bu tip spirit�el
konularda, dingin, sakin, a��rba�l�, ak�ll�, mant�kl� ve
objektif olmakta ve s�rekli kendini tan�maya, duygular�n�
kontrol etmeye �al��makta yarar vard�r.
Samadhi,
hareketlerin uyumu, �zde�le�me veya ayr��ma de�il harmonik
duruma gelme, �eli�ik birlik olarak yorumlan�r. Bir
nesneyle/eylemle �zde�le�me veya ayr��ma yerine o
nesnede/eylemde yok olma ve onunla b�t�nle�me anlam�ndad�r ve
bu da bir meditasyondur. Tao Te Ching, zihnin yan�lsamalar�na
kar�� Sezgi�yi kullan�r. �zg�r insan, eylemle b�t�nle�en,
dikkatleri de�il sezgiyi kullanan, ya�am�n do�rudan kendisini
meydana getirerek deneyimleyen insand�r.
Samadhi,
evrenin b�t�nselli�ini deneyimlemek i�in sakin ve dingin bir
zihnin gereklili�ine dikkat �eker. Hareketli�in birli�ini
sezmek ve alg�lamak ve �bir�deki birli�in fark�ndal���na
ula�mak i�in gereklidir bu. Zihni d���nce ve imgelerden
bo�altarak Tao�ya �ya�am yoluna ula��l�r.
�slam tasavvufunda (sufizmde) terk ve feragat
kavramlar�na kar��l�k gelen
bu anlay�� Antik Yunan�da da g�r�l�r.
Tao Te
Ching, z�tl�klar�n asl�nda �Bir�in
yans�malar� oldu�unu vurgulayarak anlat�m�nda z�t ��elerin
yaratt��� paradokslara ba�vurur. Buna g�re Tao; hem hareketli
hem de�il, hem uzakta hem yak�nda, hem i�te hem de d��tad�r.
Olumsuzlama ile ger�ek nitelikler daha belirgin g�z�k�r; bu
yolla nesnelerin ve eylemlerin ard�ndaki bilgeli�e ula��r�z.
�O asla
suyu �ekilmeyen derin bir kaynakt�r. Sonsuz olanaklar�n
hazinesidir. O akt�k�a t�m varolanlar ortaya ��kar.� Tao,
uzakta de�ildir; �imdi ve buradad�r, i�imizdedir ve bizler de
onun i�indeyiz."
Tohum,
a�ac�n meyvesinin i�indedir. Ayn� zamanda tohum a�ac�
olu�turur, yani a�a� tohumun i�indedir. Tohum, a�aca
d�n��t���nde ise a�ac�n her yerindedir. Tohumu g�rmek i�in
evriminin son basama��na, meyvesine bakmak yeterlidir.
Kendili�inden de�i�ip ba�kala�an ama yine kendinde kalabilen
Tao�dur. Tao�nun ya�am ilkesi do�aya uygun, do�an�n ak���na
uygun hareket etmek ve do�an�n g�r�n��leriyle de�il
yasalar�yla �zde� olmakt�r.
�Irmak
akarken ak���na direnirseniz �rmak sizi ezer ge�er; kendinizi
onun ak���na b�rakt���n�zda ise okyanusa ula��rs�n�z.�
Tao�da Hi�lik T�m
varolu� hi�likten ��km��t�r. Taocular buna nihai kaynak
Wu Chi (�hi�nin Yoklu�u)
ad�n�
vermi�lerdir. Kabalac�lar ona Ayn hi�bir �ey ya da ein
soph-s�n�rs�z/sonsuz derler. O bilinmeyendir.
Ba�lang��ta hi�bir �ey yoktu. Zaman yoktu, mekan yoktu. Yukar�
ve a�a��, do�u ve bat� yoktu. �yi ya da k�t�, ya�am ya da �l�m
yoktu. Erkek ya da kad�n, pozitif ya da negatif yoktu. Y�ksek
ya da al�ak yoktu, g�ky�z� ya da yery�z� yoktu. O Tao�nun
�tesindedir ��nk� Tao s�ylenebilen bir s�zc�kt�r. O, Wu Chi ve
Kabala�daki Aein�de �tesindedir. Ama e�er bu s�zc�kler
olmasayd� ondan hi� s�z edemezdik. Onun b�y�k gizemi ve
paradoksu burada yatmaktad�r.
Bu
nihai, s�n�rs�z hi�lik kavram�n� tan�mlamak i�in s�zc�klere
gereksinimimiz vard�r. Ama kavram�n kendisi s�n�rs�z olan bir
�eyin s�n�rlanmas�d�r. Kabalac�lar bu s�n�rs�z hi�li�e
�o�unlukla Ein Soph demi�lerdir.
Wu Chi
deneyimlenebilir ama tan�mlanamaz.
Bunun
yolu derin konsantrasyondur. Taocu i�in konsantrasyon
(tefekk�r) her zaman bildi�imiz anlam� ifade etmez. Taocu t�m
ya�am� bir meditasyon ve konsantrasyon alan� kabul eder ve
y�ksek fark�ndal�k i�inde her olay�n ve olgunun �uurlu bir
�ekilde izlenmesini ve insana bir �eyler katmas�n� arzu eder
yani onun i�in t�m ya�am bir konsantrasyon ve meditasyon arac�
olmal�, bilgelik yolunda y�r�meye �al��an ki�i bu i�sel hali
kaybetmemek i�in d���ncelerini ve ruh hallerini s�rekli
izlemelidir. Kendini evrenle ve b�t�nle ak�� i�inde
hissedebilmek
ve hi�bir
�eye direnmeme hali bir t�r hi�lik halidir ve Taocu i�in bu
hi�li�i deneyimlemek derin bir mistik deneyimdir. Hem Taocular
hem de Kabalac�lar ona ula�maya �al��m��lard�r. �aman i�in o
her �� d�nyan�n kayna��d�r. �st d�nyan�n en y�kseklerine ya da
alt d�nyan�n en derinliklerinde her birinin i�indedir.
Taocular bu berrak i�sel durumu anlatmak i�in
�hi�bir �eyli�in �lkesi
ger�ek evdir�
gibi anlaml�
�iirsel t�mceler kullan�rlar. Buna Bilgelik bilinci denir. Her
iki durumda da, sessizli�e ula�makla Wu �hi�ye ya da Ein
Soph�a ula�mak aras�nda uzun bir yol vard�r. |