Ezoterizm ve Gizemcilik

WWW.ASTROSET.COM

HERMET�K ��RETݒDE �N�S�YASYON - 4

Hermetizmin Tarihsel Geli�imi

  Hermetik ��retiye g�re, ruh ���kt�r; madde ise, karanl�k. Ruhlar �g�kten�, karanl�k yery�z�ne s�z�lerek inerler ve maddeyle �birle�irler�. Yani, ruh�uluktaki ifadesiyle enkarne olurlar. Bu, onlar i�in bir s�navd�r. G�n�m�zde Hermes�e atfedilen birka� eser M�s�r hiyeroglifleriyle de�il; Yunanca, Latince ve Kopt dilinde yaz�lm��t�r. Bu iddiaya g�re, Hermes�in kitaplar� tek bir kadim bilgenin de�il, �ok eski �a�larda ya�am��, pek �ok bilge ki�inin �r�n�d�r ama hepsi de Hermes�e atfedilmi�tir. �yle de olsa, b�yle de olsa, hi�bir �ey bu kitaplarda yaz�lanlar�n inisiyatik de�erini azaltmaz.

  �lk �a��n hemen hemen t�m felsefeleri ya Hermetizm�den etkilenmi�, ya da kendilerini bu bilgi k�lliyat�na kar�� savunmak durumunda kalm��lard�r. �lk H�ristiyanlar�n �nde gelenlerinin bir �o�u M�s�r�da ya�am�� ve Hermes�in eserlerinin pek �o�una sahip olma f�rsat�n� yakalam��lard�r. Hermetik felsefeyi i�eren eserler  M.�.2 ve 3.c� y�zy�llarda �skenderiye kentinde toplanm��t�. O y�llarda �skenderiye, Atina�y� bile geride b�rakan b�y�k bir ��renim merkeziydi ve �skenderyeliler bilgiye susam��l�klar�yla �n yapm��lard�. Kentin y�neticisi Yunanl� vali I.ci Ptolemeus�un emriyle burada bir k�t�phane ve m�ze kurulmu�tur. Her �rktan ve her ulustan insanlar  buraya ak�n ak�n geliyorlard�: �yonlar, Museviler, M�s�rl�lar, Babilliler, Fenikeliler ve hatta Hindistan�dan Budistler. Bu �ekilde, sanki d�nyaya sunulan t�m bilgi bu kentte toplanm��t�. Yar�m milyon kadar papir�s tomar�yla k�t�phane ezoterik ve inisiyatik bilgiler a��s�ndan giderek zenginle�ti.

  �skenderiye�nin alt�n �a�� �Kutsal Roma �mparatorlu�u�nun do�u�u ve H�ristiyanl���n bat�ya ta��narak, Greko Romen K�lt�r ile kar��mas�yla sona erdi. Katolik Kilise�nin kendi politik y�netimi do�rultusunda  H�ristiyanlar onlara, 'k�rsal kesimde oturanlar' anlam�na gelen �paganlar�(ta�ral�lar) ad�n� verdi. Bu dogmatik tutumun etkisiyle kentteki k�t�phane, i�indeki e�siz bilgi k�lliyat�yla birlikte yak�ld�.

  Evet, Kadim Yunanistan�da ��� kez y�ce Hermes� olarak nitelendirilmi� olan Hermes�in ��retisi sayg�nl���n�; Roma �mparatorlu�u� nun H�ristiyanl��� kabul etmesi ve bu dinin (elbetteki yozla�t�r�lm�� versiyonunun) ba�nazl��� sayesinde yitirmi�ti. H�ristiyan Roma �mparatorlu�u  kadim ge�mi�in bu g�rkemli k�lt�r�ne (�vah�i k�yl�/ta�ral�� anlam�na gelen) �pagan�  damgas�n� vurarak, bu k�lt�r� sadece a�a��lamakla kalmam��, g�r�ld��� yerde yok edilmesini de emretmekten geri kalmam��t�r.

  Bu c�mleden olmak �zere, M.S. 5. y.y.�dan ba�layarak, Roma �mparatoru Theodoius imparatorluk s�n�rlar� i�indeki  Hermes okullar�ndan yeti�mi� rahiplerin y�netimindeki mabetleri ortadan kald�rtm��, Hermes�in ve Hermes okullar�ndan yeti�enlerin kitaplar�n� yakt�rm��, bilginleri �ld�rtm��t�. ��te b�y�k �skenderiye K�t�phanesi�nin yak�l��� da bu zamanlara rastlar. Yang�ndan, y�k�mdan, ya�madan, talandan ve elbette ki �l�mden kurtulabilen Hermes okulu k�kenli bilgeler ��reti ve etkinliklerini y�zy�llarca yeralt�nda s�rd�rmek zorunda kalm��t�. 

  Hermetik d���n�r ve bilgeler pagan su�lamas�yla M�s�r�dan ka�arak, Araplar�a s���nd�lar. Be�er tarihinde, Hermes�in eserleri nerede okunup benimsenmi�se, orada uygarl�k geli�mi�, insani de�erler (erdemler) ye�ermi�tir. Nitekim, �ok ge�meden; Araplar bilgi ve bilimsel ba�ar�larda bir numara haline geldiler. Ba�dat�ta ilk �niversite kuruldu, pek �ok Hermetik eser Arap�a�ya �evrildi. Hermetika, �slam felsefesinde de �nemli bir gizli ak�m�n gizemli ilham kayna�� oldu. Hallac-� Mansur da, yeti�mesi Hermetik ��retiye dayal� bir tasavvuf ehli ve zaman�n�n en b�y�k sufilerindendi. Bilindi�i gibi, �Enel Hakk!� (Ben Hakk�dan�m.) dedi�i i�in o zaman�n cahil ve fanatik dindarlar� taraf�ndan  911 y�l�nda Ba�dat�ta katledilmi�ti. Bu de�erli sufinin �ld�r�l�� �ekli de, bunu uygulayanlar�n vah�ili�ini a��k�a ortaya koyuyordu.

  Hermes Okulu�ndan gelenlerin Ba�dat�tan d��lanmalar�, kovulmalar� ve hatta katledilmeleri; onlar� �ran K�rfezi�nin g�neyine (Lasha�ya) g�� etmeye mecbur etmi�tir. Bat�da ise, Katolik Kilise�nin dogmatik tutumunun etkisiyle Hermetik ��retinin m�ridleri, yeni bir s���nak arama itilimiyle Floransa�da toplanmaya ba�lad�. T�m Hermetik eserler Latince�ye �evrildi. Leonardo da Vinci, Michelangelo, Botticelli ve Raphael vb. b�y�k sanat��lar derinden etkilenerek  Pagan �lahlar��n� betimlemeye ba�lad�lar. Floransa�da gizliden gizliye muhte�em bir k�lt�r do�du ve buna �Renaissance� denildi. Bu s�zc�k, uyan��a �ok uygun bir isimdi. ��nk� Hermetik felsefenin temeli ruhsal olarak �yeniden do�ma anlay����na dayan�yordu. Bildi�imiz gibi, ruh�ulu�un da temelinde aslolan ruh varl���d�r ve yeniden do�u�, hatta tekrar tekrar do�u� en temel kavramlardan biridir.

  Bu arada, �nl� astronomlardan Kopernik de Hermetizm�den etkilenmi�, inisiye bilgelerden biridir. Yine, Katolik Kilise�nin dogmatik bask�s� alt�nda bat�da (ve dolay�s�yla da bizde) yayg�n olarak ��retildi�i �ekliyle; g�ne� sisteminin merkezinde d�nyan�n de�il, g�ne�in var oldu�unu biliriz. Oysaki Kopernik, Hermetik Felsefe �zerine ��renimini tamamlad�ktan sonra, bu yoruma varm��t�r. Hatta, �nl� astronomun �G�ksel K�relerin D�n��leri� adl� eserinin ilk sayfas�nda Hermes�ten bir al�nt� vard�r: G�ne�, g�r�nen Tanr�d�r.� Ezoterik anlam�yla Hermes, G�ne��ten s�z ederken, G�r�nenin Ard�ndaki G�r�nmeyen G�ne��i ifade etmek istemi�se de, Kopernik�in bir bilim insan� olarak  ondan yapt��� bu al�nt� ��retisinin temelini bilimsel k�kenli buldu�unu da ifade eder. Burada ifade edilmek istenen �ey asla G�ne��e tap�nma ve onun rit�elleri de�ildir.

<< �nceki B�l�m

Sonraki B�l�m >>

 

Astroset 2004-2010