|
Orta Asya
b�lgesinde ya�ayan yar�-g��er �n-T�rk boylar�n�n inanc�
hakk�nda a��klamalar yapt�m.
(Bkz.
7 ve 9 say�l� yaz�lar�m)
Bu inan� sisteminde g�ne� �nemli bir yer tutmaktad�r. Genelde
bir inan� sistemine �K�lt�
ad� verilmektedir. Bu tan�m i�inde belli
bir d�nemde ve belli bir co�rafyada ya�am�� olan bir toplumun
yerel tanr�lar�, tanr��alar� ve �e�itli simgeleri ele al�n�p
incelenir. K�lt
kavram� ile yerel �zellikler i�eren dini t�renler, t�reler ve
simgeler kastedilir.
G��e b�y�k �nem veren ve
G�k Tengri�yi tanr�lar tanr�s� olarak g�ren �n-T�rk insanlar�
yer y�z�ndeki t�m canl�lar�n g�ne� sayesinde ya�ad�klar�n�,
g�ne�siz ya�am�n olamayaca��n� �ok erken �a�larda fark
etmi�lerdir. G�ne�in do�u�u ile ortal���n ayd�nland���n� ve
�s�nd���n�, vah�i ve y�rt�c� hayvanlar�n inlerine
�ekildiklerini g�rm��lerdir. Bu g�zlemden hareketle kad�nlar�n
do�urganl��� ile g�ne� aras�nda bir ili�ki kurmu�lard�r. Zira,
hem g�ne� hem de kad�nlar yery�z�ndeki ya�am�n devam�n�
sa�lamaktad�rlar. Genelde bu heykellerin �Ana
Tanr��a� fig�rleri olduklar� g�r��� hakimdir.
Kadim toplumlarda g�ne� ile �zde�le�mi�
olan y�netici kad�nlar kutsal say�lm��lar, kad�nlar�n g�ne�le
ortak �zellikler ta��d�klar� g�r���nden hareketle onlara
tanr��a payesi vermi�lerdir. B�ylece, anaerkil toplumlar
olu�mu�, kad�n kamlar toplumu y�netmi�lerdir.
(Bkz.
37 say�l�, �aman Kad�nlar ve Y�netici Kutsal Analar ba�l�kl�
yaz�m)
Resimde g�r�len 5 adet
k���k heykel g�n�m�zden en az 20,000 y�l �nce, baz�
kaz�bilimcilere g�re 25,000 y�l �nce, yontulmu�lard�r.
Hepsinde ortak �zellikler gayet iri g���sl� ve kilolu
olu�lar�ndan ba�ka y�z hatlar�n�n bulunmay���d�r. Heykeli
yontan ki�iler neden acaba y�z hatlar�n� (a��z, g�z ve
burunlar�n�) belirtmekten ka��nm��lard�r? Sebebi, bu
kad�nlar�n g�ne� k�lt� ile ili�kili kutsal birer ki�i
olduklar�ndan dolay�d�r. Ba�lar� g�ne� gibi k�re �eklinde ve
noktal� yap�dad�r. Bu noktalar (k���k delikler) g�ne�in ���n
yayan �zelli�ini simgelemektedirler. Hepsinin kilolu olu�lar�
yarat�c� ve do�urgan �zelliklerini, iri g���sleri ise s�t
emzirme �zelliklerini belirtmektedir.
Soldaki 1 numaral� heykele
Gagarino Ven�s� ad� tak�lm��t�r. Boyu 5.8 cm�dir ve
Ukranya�n�n do�u yakas�ndaki Gagarino kasabas�nda bulunmu�tur.
2 numaral� heykel
Fransa�n�n Lespuqes kasabas�nda bulunmu�tur. Di�er heykeller
gibi ba��n�n ayr�nt�lar� belirsizdir.
4 numaral� heykel Avusturya�da
Willendorf kasabas�nda bulunmu�tur. Scientific American (Kas�m
2000) dergisinde bu heykel ile
ilgili bir makalede ba��nda y�n �rg�l� bir ba�l�k oldu�undan
s�z edilmektedir. Bir ba�l���n �enenin alt�na kadar uzand���
hi� g�r�lm�� m�d�r?
3 ve 5 numaral� mermer
heykeller Rusya�n�n K�stenki kasabas�nda bulunmu�lard�r.
Boylar� yakla��k 10-11 cm�dir. Willendorf heykeline olan
benzerlik �arp�c�d�r. En az 20,000 y�l eski olduklar� tahmin
edilmektedir.
Alttaki resimde ise solda Fransa�n�n
g�neyindeki Aquitaine (Akiten) b�lgesinde bulunmu� olan
bir kad�n kabartmas� g�r�l�yor. Kabartman�n sa� elinde tuttu�u
boynuz yemin t�reninde i�ti�i /Tolu/ kab�d�r.
(Bkz.
27 numaral� Tur ve Ok boylar�n�n ba�l�kl� yaz�m)
O yaz�mda tolu gelene�inden s�z edip hem �talya Osk
k�lt�r�ndeki kabartmay�, hem de Kafkas b�lgesinde bulunmu�
heykelleri g�rebilirsiniz.
Kabartman�n en az 30,000
y�l eski oldu�u iddia edilmektedir. Ba� yerinde noktal� bir
k�re bulunu�u g�ne� k�lt�ne i�arettir.
Ortada g�r�len heykel
Anadolu �atalh�y�k b�lgesinde bulunmu�tur. Sa�daki ise Bronz
�a��na ait olup M�. 4000-3000 y�llar� civar�na
tarihlendirilmektedir. Aradaki b�y�k benzerlik, binlerce y�l
ge�mi� olmas�na ra�men anaerkil toplumlar�n varl�klar�n� devam
ettirdiklerini g�rmekteyiz. Ortada ve sa�daki heykellerde
kad�nlar�n basit k�yafetleri belirtilmi� olup y�zlerindeki
ayr�nt�lar bir miktar g�sterilmi�tir. �zellikle sa�daki
yap�t�n ince belli olu�u estetik ve g�zellik anlay���n�n
de�i�mi� oldu�una i�arettir.
T�m bu simgeleri �nceki
yaz�lar�mla birlikte de�erlendirirsek, g�ne� k�lt�n�n Asya
k�kenli oldu�u ve ilk g�� eden �n-T�rk toplumlar� ile birlikte
bat�ya yay�ld��� g�r��� kuvvet kazanmaktad�r.
|