|
G�n�m�zde Asya k�tas�n�n hemen hemen
t�m�ne yay�lm�� olan T�rk toplumlar�n�n ortak dili T�rk�e olsa
da, leh�e ve a��zlarda olduk�a �nemli farkl�l�klar
bulunmaktad�r. T�rk leh�eleri 6 b�y�k guruba ayr�labilir.
Bunlar:
-
G�ney-bat�
O�uz T�rk�e�si
(Anadolu, Azeri, Asya ve
Irak T�rkmenleri)
-
Kuzey-bat� K�p�ak T�rk�e�si
(Tatar, Ba�k�r,
Kazak, Karakalpak, Nogay, Kumuk, Kara�ay-Balkar, Khazar ve
Gagavuz)
-
G�ney-do�u
�a�atay T�rk�e�si
(�zbek, K�rg�z, Kazak)
-
Orta-Asya
T�rk�e�si
(Altay, Tuva, Sar� Uygur
ve Do�u T�rkistan)
-
Kuzey-do�u
T�rk�e�si
(Yakut)
-
�uva� T�rk�e�si
T�m bu
T�rk�e leh�eleri ufak ayr�nt�lar i�erseler de ortak bir k�ke
dayand�klar� ��phesizdir. K�k T�rk�e ise binlerce, hatta
on-binlerce y�l geriye giden �n-T�rk�e olarak tan�mlanabilir.
Asya k�tas�ndan d�rt bir yana da��lan �n-T�rk toplumlar�n�n
dillerini 39 say�l�, G�ne�
Dilinden T�reyen Diller ba�l�kl�
yaz�mda g�sterdim. Oradaki tabloda k�saca belirtti�im �l�
dillerden Etr�sk�e, S�merce, Elamca, Hurri ve Hitit dilleri
ile K�br�s ve Girit dilleri de �n-T�rk�e ile yak�ndan ili�kili
dillerdir. Halen ya�ayan, T�rk�e�nin leh�elerinden baz�
�rnekler sunay�m.
Azeri T�rk�e�si:
Be� il bundan gabag
(Be� y�l �nce)
Avtobusa gabagdan bin, daldan d��
(Otob�se �nden bin, arkadan in)
Gagavuz T�rk�e�si:
Laflanm��lar gitmee (Gitmeye
s�zle�mi�ler)
Tutunduk yeniycee i�e, ne�inki
yeskiycesine b��n yok nas�l ya�ama.
(Yeniden i�e koyulduk ama
eskisi gibi
ya�am yoktur.)
Tatar T�rk�e�si:
At�l�k dustlar alga taban
(�leri at�lal�m dostlar)
Ana �atl���nnan c�lap ciberde
(Anne mutluluktan a�lad�)
Karakalpak T�rk�e�si:
A�aynim, men bun� t�sinbeymin
(A�am, ben bunu anlam�yorum /
d���nemiyorum) On� he� neerse
k�z�kt�rmayd� (Onu hi�bir �ey
ilgilendirmiyor / k�z��t�rm�yor)
Nogay T�rk�e�si:
Tauu tauuga yolukpas, edem edemge
yol�gar
(Da� da�a kavu�maz, adam adama kavu�ur)
Men barayak eken, men mut�p kald�m
(Ben gidecektim / varacak iken, fakat
unutup kald�m)
Kumuk T�rk�e�si:
Yer g�nn� aylanas�ndan aylana
(D�nya g�ne�in etraf�nda dolan�r /
eylenir) S�tte au�zu bi�gen
suvuk suvnu �f�r�p i�er
(A�z� s�tten yanan / pi�en so�uk suyu �fleyip i�er)
Kara�ay-Balkar T�rk�e�si:
Men kesimi cang�lgan�m� ang�layma
(Ben kendi yan�lg�m� anlad�m)
An� ca�a�u alk�n all�ndad�
(Onun ya�am� �n�ndedir / elindedir)
�zbek T�rk�e�si:
Tu�uneemen, emme ceveb kaytere
elmeymen (Anl�yorum ama cevap
veremiyorum) Uleer birbiri
bileen gepri�meydi (Onlar
birbirleri ile konu�muyorlar)
Uygur T�rk�e�si:
Men her yek�embe k�ni teatrga
baridiganmen (Ben her Pazar g�n�
tiyatroya giderim / var�r�m)
Pulni po�ta arkilik evettim
(Paray� eve posta ile yollad�m)
K�rg�z T�rk�e�si:
Men k�n say�n erte turam�n (Ben
her g�n / say�l� g�nde erken kalkar�m)
Al o�ru, m�na o�onduktan i�tebeyt (O
hastad�r / a�r�yor, bu y�zden �al��m�yor)
Tuva T�rk�e�si:
Kand�� am�rad�p �or siler?
(nas�ls�n�z?)
Ka� harl�� siler?
(Ka� ya��ndas�n�z?)
Bejen harl�� men
(Elli ya��nday�m)
T�rk�e�nin leh�elerine ait bu
c�mleler
The Turkic Speaking Peoples
(Prestel
yay�nlar�, 2006, Almanya)
adl� kitaptan (Talat Tekin�in makalesinden, sayfa 31-53)
al�nt�d�r. |